Category Archives: X. hội & G. dục

Các bài viết về xã hội và giáo dục nói chung

Quan điểm: biết rộng hơn học sâu

Bài này đưa ra quan điểm và phân tích tại sao mọi người nên trở thành polymath (người hiểu biết rộng) trong kỷ nguyên kinh tế tri thức hiện đại.

Quan điểm này trái với lời dạy dân gian “một nghề cho chín, hơn chín mười nghề”. Các luận điểm:

  • Trở thành thật giỏi về 1 thứ khó hơn là giỏi vừa vừa vài thứ. Nếu bạn không cảm thấy có thể có năng lực rất sâu về gì đó, hãy chọn nhiều.
  • Giỏi vài thứ có thể giúp ta tìm ra một ứng dụng, một sự kết hợp mới giữa các lĩnh vực đó. Như vậy, ta có lợi thế cạnh tranh mới (kiểu đại dương xanh)
  • Việc học các lĩnh vực mà bạn quan tâm đã trở nên dễ dàng hơn – tài nguyên rất sẵn trên internet
  • Liên tục xuất hiện các ứng dụng mới là sự kết hợp của nhiều ngành khác nhau. Nếu bạn giỏi trong các ngành đó thì bạn có cơ hội lớn
  • Vì đó là lĩnh vực mới xuất hiện, nên bạn rất có lợi thế.

Kết luận: nên tìm hiểu và học tất cả các lĩnh vực mà mình quan tâm, bất kể khoa học, nghệ thuật hay gì. Suy nghĩ về việc kết hợp chúng để tạo ra giá trị mới (với ứng dụng công nghệ), hoặc theo dõi sự xuất hiện của các kết hợp đó để đi theo.

Giải thích đơn giản: định luật Goodhart và Campbell

Cả hai định luật này đều nói về hạn chế của việc đo đạc một thứ gì đó thông qua một đại diện (proxy), vì khi đó người ta có xu hướng ăn gian (gọi theo Paul Graham là hack) để có chỉ số tốt mà lại không phản ánh kết quả thực chất.

Continue reading

Dự đoán tương lai

Người ta làm điều đó suốt. Đôi khi rất thành công. Không chỉ là những thứ dễ đo và có lợi nhuận như cá cược thể thao hay chứng khoán, mà còn là những tương tác thiết yếu của con người như “cách tốt nhất để chào đón học sinh mẫu giáo vào ngày đầu tiên đi học” hoặc “nếu chúng ta thiết kế giao điểm thế này, giao thông sẽ lưu thông tốt hơn.” Nói về sức khỏe cộng đồng và kỹ thuật, khả năng hình dung về những ảnh hưởng của công việc ta làm là vô cùng cấp thiết.

Khi có việc với một “nhà tiên tri” như vậy, nên đặt ba câu hỏi:

Track record của bạn là gì?” Không phải lúc nào chúng ta cũng đúng, nhưng một khi loại bỏ các yếu tố may mắn và bất thường thống kê, liệu bạn có thường xuyên làm tốt hơn những người khác, hay chỉ đơn giản là bạn đang chém?

Bạn có thể cho thấy việc mình làm?” Thật khó để tin vào người sở hữu một phương pháp bí mật nào đó. Mặc dù đây có thể là một bí kíp cạnh tranh, nhưng nhiều khả năng là người đó chỉ đơn giản là gặp một chuỗi may mắn (nhưng theo thống kê thì sẽ không kéo dài).

Bạn đã dạy phương pháp của mình cho người khác chưa?” Đây là một biến thể của câu hỏi trước. Nếu mọi người đang sử dụng phương pháp này để dự đoán thành công tương lai trong các lĩnh vực khác, thì chúng ta đang thấy một cách tiếp cận đáng tin và hiệu quả để hiểu cách thế giới vận hành.

Mấy quy tắc này chỉ là thay thế cho cách kiểm tra nghiêm ngặt mà hiện nay phổ biến hơn nhiều. Với các dự đoán của ta đã được khắc sâu vào bộ nhớ của Internet và nhiều dữ liệu hơn bao giờ hết, ta có thể dự đoán tốt hơn điều gì sẽ xảy ra tiếp theo, và xác định xem ai giỏi ai không. Nhưng niềm tin là một động lực mạnh mẽ, được phổ biến rộng, và đôi khi ta phải mất thời gian để nhận ra rằng sự tự tin và âm lượng của ai đó không thể thay thế cho việc nhìn mọi thứ như hiện tại và hiểu cách chúng hoạt động.

Dịch từ nguồn

Món quà của Alice Miller cho nhân loại

Nếu từng đọc sách của bà, từ The Drama of the Gifted Child đến Free from Lies, cuộc sống của tất cả mọi người đều bị biến đổi sâu sắc. Đọc Alice Miller nghĩa là trở về sâu thẳm bên trong của chính mình, về với đứa trẻ mà bạn đã từng là. Bất kể đã phải chịu đựng sự phủ định bản thân hoặc bị tổn thương thế nào, bạn sẽ lại có liên lạc với đứa trẻ này. Bạn sẽ có khả năng hóa giải những phán xét chống lại trẻ em – về sự ngu ngốc, tội lỗi nguyên thủy, thú tính bẩm sinh và những động cơ của chúng – mà cái văn hóa khinh thường trẻ em đã dính chặt vào. Bạn sẽ dám tuyên bố rằng khi còn nhỏ, chúng ta hoàn toàn vô tội. Trước Alice Miller, không có ai cực đoan như vậy. Bắt đầu bằng nền tảng vững chắc mà những cuốn sách của bà truyền cho, ta có thể thực sự sống lại cuộc đời mới, đơn giản vì có thể kết nối lại với đứa trẻ mà ta từng là, bằng nguồn sống bên trong chính mình.

Continue reading

Tâm sự với bố

Có học – nghĩa là sống lâu hơn. Bố không biết, Misha ạ, tại sao lại thế, nhưng người có học thường sống lâu hơn nhiều. Và sướng hơn! Bố không nói là giàu hơn. Tức là, họ hưởng thụ cuộc sống. Người giàu ngắm nghía những gì họ có, còn người có học so sánh những gì họ có với gì đó bên trong mình, và không cần những thứ thừa. Người có học dễ thấu hiểu người khác. Tức là, con ạ, người có học hiểu người u tối. Còn người u tối không hiểu người có học. Trong suốt cuộc đời, người u tối không bao giờ nói những từ như “phủ định”, “rung động”, “xốn xang”. Họ còn chẳng nói với cô gái của họ “anh đã cảm thấy rất buồn khi em bỏ đi”. Con ạ, họ chẳng để lại hồi ức nào cho cô gái, những người u tối ý. Bởi vì, con ạ, người ta không nhớ những nụ hôn. Người ta nhớ những lời nói.

Sự im lặng của người u tối không thú vị. Con nhớ không, bố con mình từng nói, có học nghĩa là có trí nhớ. Không phải thuộc lòng những gì đã đọc. Đó là hình thành gì đó của bản thân trên những gì đã đọc. Thậm chí, nhớ không chính xác cũng đã là gì đó của mình. Trong lúc nhiễu nhương, không được đánh mất ý nghĩ. Không có nhiều ý nghĩ đâu. Chuyện đùa có hàng triệu, ý nghĩ hàng trăm, ý tưởng hàng chục, và luật thì một vài. Người ta chờ đợi người u tối tự giáo dục. Dù chỉ là kể lại ấn tượng khi đọc gì đó. Nhưng không phải với phim ảnh. Phim ảnh không làm nảy sinh ý tưởng hay ý nghĩ ở người xem. Chỉ sách thôi. Sách dạy cả sức khỏe và ý chí, khi lật giở và đọc tác giả nào đó. Hãy để con con trở thành người có học. Và điều này chẳng liên quan gì đến bằng cấp cả.

Mikhail Zhvanetsky. Tâm sự của hai bố con.

Thực dân nội quốc

Khi so sánh hệ thống luật pháp, báo chí hay xuất bản thời nay với thời chính quyền thực dân, nếu thấy thời chính quyền thực dân có những điểm tôn trọng tự do ngôn luận, tôn trọng quyền con người hơn, thì những người pro chính quyền hiện nay hay đưa ra luận điểm rằng dù sao thì thời đó cũng là thời thực dân ngoại quốc cai trị, không thể sánh bằng bây giờ, khi chính quyền thuộc về sở tại.

Thế nhưng, điểm đặc trưng của chế độ thực dân không phải ở chỗ nhà cầm quyền là ngoại hay nội quốc. Đặc trưng của thực dân là những người nắm quyền sử dụng quyền lực để làm giàu ở một nước, và giữ tiền, tài sản, nhà cửa, cho con cái học hành ở một đất nước khác. Họ nhập quốc tịch ở nước đó và gia đình con cái thực sự sinh sống ở đó. Và cách làm giàu phổ biến cũng giống hệt những kẻ thực dân làm giàu ở thuộc địa: khai thác cạn kiệt tài nguyên thiên nhiên và con người.

Làm việc và học tập “thành tiếng”

Lời người dịch: một cách học tập rất tốt, nhất là với những nhóm làm việc mới, là làm và học “thành tiếng” (work & learn out loud). Đó là chia sẻ với mọi người mình đang làm gì, kết quả thế nào, tại sao làm thế, đang có câu hỏi gì, v.v. đồng thời lắng nghe những điều tương tự từ đồng nghiệp. Quan trọng là không chờ đến khi “chắc chắn” mới nói (đồng nghĩa với việc chẳng bao giờ mở mồm nếu không bị ép), không sợ bị chê, không ngại khi nói “tôi không biết, tôi đang bí, tôi mới làm đc chừng này, v.v.”. Với tâm lý sợ sai, sợ bị chê mà nền giáo dục đem lại, thật khó tạo ra văn hóa out loud này trong các nhóm làm việc người Việt. Đừng làm việc trong im lặng (trừ phi bạn làm việc mờ ám), hãy chia sẻ nhiều, chia sẻ thừa hơn mức cần thiết. Dưới đây là bản dịch bài viết của Harold Jarche.

Continue reading

Định nghĩa văn hóa – lý thuyết của Edgar Schein (phần 2/2)

Bài này tiếp tục trình bày tóm tắt (như tôi hiểu) hai chương đầu của cuốn Organizational Culture and Leadership, 5th edition, của Edgar Schein.

Chương 2. Cấu trúc của Văn hóa

Văn hóa nói chung có thể được phân tích ở các cấp độ (level) khác nhau. Cấp độ ở đây được hiểu là mức độ mà người quan sát có thể thấy, từ những thứ rất dễ thấy cho đến vô thức – các ngầm định được coi là DNA của văn hóa. Ở giữa là các niềm tin, giá trị, chuẩn mực và các quy tắc hành xử được tuân theo (espoused – từ này còn được dịch là “đồng thuận”, nhưng tôi dùng từ “tuân theo” bởi vì nó còn được sử dụng cho 1 cá nhân, và khi đó từ “đồng thuận” sẽ thiếu chính xác) mà các thành viên của nhóm sử dụng để mô tả về mình (văn hóa chúng tôi/ chúng ta là thế này thế kia… Chính vì cấp độ này được dùng để kể về bản thân, nên bao gồm toàn thứ tốt đẹp)

Continue reading

Thôi đi, đừng đòi cứu thế giới nữa!

Lời người dịch. Bài viết năm 2014 “Hãy thôi đừng đòi cứu thế giới nữa. Các Ý tưởng lớn đang phá hủy các chương trình phát triển quốc tế” (Stop Trying to Save the World) của Michael Hobbs đưa ra một quan điểm bất ngờ và sâu sắc về việc triển khai các chương trình phát triển (xóa đói giảm nghèo) ở các nước thuộc thế giới thứ ba.

Continue reading