Chưa vỡ bọng cứt đã đòi bay bổng
Nguồn gốc của tục ngữ này: ở một số loài chim, chim non sau khi ăn sẽ thải ra phân có một lớp màng bọc quanh (nên gọi là bọng, fecal sac) – kiểu như bọc bỉm sẵn hehe. Chim mẹ có thể ăn cái bọc này hoặc mang ra xa khỏi tổ, để giữ vệ sinh và tránh kẻ lạ xâm nhập. Đến lúc đủ lớn, chim sẽ thải ra phân ở dạng lỏng, bên ngoài tổ.
Cõng rắn cắn gà nhà
Hôm qua tôi post câu hỏi về xuất xứ của thành ngữ này, có bạn đã chỉ giúp nguồn, là Hoàng Lê Nhất Thống Chí, đoạn nói về Nguyễn Hữu Chỉnh. Nguyên văn:
Bình (là Nguyễn Huệ) thấy hiệu lửa, lập tức dẫn hơn một ngàn chiếc thuyền theo đường biển đi ra. Dân chúng Nghệ An lên núi, trông bóng lâu thuyền (loại chiến thuyền hạng lớn, khoang thuyền có lầu cao) cùng cờ quạt ngoài biển đều ngậm ngùi than: “Cõng rắn cắn gà nhà, hắn ta thật có tội. Song cũng là một việc không mấy đời có!
Nghi là thành ngữ bắt nguồn từ Trung Quốc, tôi tìm tiếp thì thấy các nguồn online của Trung Quốc cũng trỏ đến Hoàng Lê Nhất Thống Chí khi nói về câu này, nhưng đồng thời cho biết có một món ăn là “xà giảo kê”, cụ thể như sau:
“Xà giảo kê” (rắn cắn gà) là một món ăn được bán ở các nhà hàng tại Quảng Đông và Trùng Khánh. Một con rắn hổ mang cắn vào đầu một con gà mái, đầu bếp thả con gà ra, con gà rũ đầu và thở thoi thóp. Khoảng một phút sau, con gà gục xuống đất. Trong khi con gà vẫn còn ấm, đầu bếp mang nó vào bếp để làm chảy máu và nhổ lông. Sau khi con rắn hổ mang hoàn thành “nhiệm vụ” của mình, nó gặp phải số phận “kê tử xà phanh” (rắn bị nấu chín sau khi gà chết) – sau một số thủ tục, nó được cho vào nồi nấu cùng với con gà. Khoảng một giờ sau, “Long phượng thang” (súp Rồng Phượng) được dọn lên bàn, và khách hàng bắt đầu thưởng thức.
Món gà hầm rắn độc truyền thống có nguồn gốc từ Hồ Nam, một món ăn đặc trưng của vùng quê. Hồ Nam nổi tiếng với số lượng rắn phong phú, và gà thường bị rắn độc cắn chết. Những người chăn gà, không muốn vứt bỏ chúng, đã hầm kỹ trước khi ăn. Điều đáng ngạc nhiên là, thay vì bị nhiễm độc, món hầm lại làm cho gà ngon hơn.”
Như vậy có lẽ thành ngữ bắt nguồn từ món ăn này. Ban đầu gà bị rắn độc cắn một cách tình cờ, nhưng sau người ta cố tình cho rắn cắn gà để có món đặc sản.
Từ “phụ” ko chỉ có nghĩa là cõng mà còn là gánh, vác – tức là ko nhất thiết phải cõng trên lưng. Ví dụ “phụ kiếm” là vác kiếm.
Giấy rách phải giữ lấy lề
“Lề” ở đây không phải là khoảng trống chạy dọc theo trang sách, mà là cái dây được xe (cuộn xoắn lại) bằng giấy dùng để gắn các trang lại với nhau: Dây xe bằng giấy bản để đóng vở viết chữ nho ngày trước.
Chính vì thế nên phải “giữ lấy lề”, nếu không thì bung cả quyển sách.
Thế thái nhân tình
Xuất phát từ bài thứ tư trong chùm 4 bài thơ ngắn Tứ khối ngọc – Nhàn thích (Bốn khối ngọc – thư giãn) của Quan Hán Khanh đời nhà Nguyên, Trung Quốc. Nguyên văn bài #4:
南亩耕，东山卧，世态人情经历多，闲将往事思量过。贤的是他，愚的是我，争甚么？
“thế thái nhân tình kinh lịch đa” – đã trải qua nhiều khía cạnh của các mối quan hệ con người.
Thắc mắc thành ngữ tiếng Việt
Vạch lá tìm bắt sâu là một việc rất nên làm, là tìm và loại bỏ điều xấu khi nó còn bé, thế mà “vạch lá tìm sâu” lại trở thành thành ngữ có ý tiêu cực, chê người khác là bươi móc?
Tát nước là hướng đến sự cạn kiệt, thế mà “còn nước còn tát” lại dùng để nói về hy vọng. Cố gắng bơm thêm sự sống cho một người, thì lại gọi là “còn nước còn tát”?