Tôi bắt đầu nghe đến cụm từ “chiến tranh nhân dân” từ anh Trương Gia Bình khi FPT bắt đầu xuất khẩu phần mềm. Anh nói về nó như một bí kíp của dân tộc, có thể áp dụng để xuất khẩu phần mềm thành công. Dạo đó tôi không quan tâm lắm, nhưng đến mấy năm gần đây khi cùng anh Nguyễn Thành Nam viết hai cuốn sách thì ảnh cũng nói nhiều đến cụm từ này, và tôi được thuyết phục rằng phương pháp luận này đúng là nguyên nhân dẫn đến thành công của FSOFT. Có lẽ đây là một bí quyết, một phương thức hành động truyền thống của dân tộc Việt Nam và đã được Chủ tịch Hồ Chí Minh cùng các cộng sự mà tiêu biểu là Đại tướng Võ Nguyên Giáp sử dụng thành công, rồi sau này được anh TGB cùng các cộng sự sử dụng trong một bối cảnh mới.

Nhân dịp hôm nay 19/5 là ngày sinh của CT Hồ Chí Minh và anh TGB, cũng để hưởng ứng nỗ lực quảng bá của anh Nam, tôi xin tóm tắt nội dung về CTND trong cuốn “Đek biết gì cũng tiến” theo góc nhìn cá nhân để những người quan tâm có thêm dữ kiện mình.  

Bí quyết của CTND mà Việt Nam đã áp dụng trong kháng chiến chống Pháp

Người FPT đúc kết một số nguyên tắc trên cơ sở phân tích các nội dung từ sách vở và các buổi nói chuyện của các tướng lĩnh:

1. Động viên toàn dân. CTND phải nhằm đạt được một mục đích nào đó, mà mục đích đó cần phát biểu sao cho bất kỳ ai cũng có thể chủ động làm được gì đó trong hoàn cảnh cụ thể của mình, không cần thêm nguồn lực nào. “Ai có súng dùng súng, ai có gươm dùng gươm, không có súng có gươm thì dùng cuốc thuổng gậy gộc…”.
2. Trường học tốt nhất là chiến trường. CTND là cuộc chiến của kẻ yếu chống lại kẻ mạnh, nên phải linh hoạt, lựa theo hành động của địch. Như tiểu đoàn Thủ đô năm 46 ngày đánh, tối rút kinh nghiệm rồi sáng mai kịp áp dụng trong trận mới. Learning loop quay liên tục như trong sách Khởi nghiệp tinh gọn. Khởi nghiệp có thể coi là đánh nhau với thằng mạnh để giành thị phần.
3. Ba thứ quân. Bao gồm bộ đội chủ lực, bộ đội địa phương, dân quân tự vệ. Chủ lực ở mức trung đoàn tập trung, địa phương ở mức đại đội, thứ nữa có dân quân tự vệ mà thời gian chủ yếu vẫn là làm nông. Các đơn vị cấp dưới tự cung tự cấp, độc lập chiến đấu mà không cần sự quản lý của cấp trên. Đây cũng là một cách tiết kiệm nguồn lực mà vẫn duy trì được hoạt động.
4. Phẩm chất của tướng. Phẩm chất của tướng là quyết chiến. Bên yếu thì không có hoặc có rất ít người có đủ năng lực chỉ huy theo yêu cầu. Do đó cách chọn là chọn người có ý chí quyết tâm, rồi sau đó họ sẽ học dần qua các trận đánh. Một khi họ quyết tâm thì sẽ không đưa ra các điều kiện cần, mà sẽ tìm cách vượt qua khó khăn. Bản thân các trận đánh là bộ lọc.  

Điều kiện áp dụng

Bí quyết là như vậy, nhưng trong bối cảnh nào thì có thể áp dụng hiệu quả? Anh TGB đề xuất các điều kiện sau, để đánh giá một sứ mệnh có phù hợp để áp dụng phương pháp luận CTND hay không.

1. Có mục đích ngắn gọn, rõ ràng, hấp dẫn.
2. Các lãnh đạo sẵn sàng hy sinh lợi ích cá nhân để theo đuổi mục đích đó.
3. Việc to biến thành nhỏ, ai cũng có thể tham gia
4. Khả năng dự báo xu hướng. CTND là cuộc chiến dài hạn của kẻ yếu, cho nên cần nắm được thời và thế. Một mặt tạo thế, một mặt chờ thời cơ. Cách mạng tháng Tám là tiêu biểu cho việc chớp thời cơ. Xuất khẩu phần mềm của FPT cũng là hợp thời.
5. “Tướng văn đánh võ”. Nếu chỉ lấy võ mà xét thì bên yếu chắc chắn thua xa. Do đó cần người nắm được “văn”, có khả năng học.
6. Được triển khai trên nền tảng giao tiếp phù hợp với văn hóa dân tộc. Tức là tận dụng được những tính cách tâm lý dân tộc. Mọi người đều có sẵn những tính cách này và hành xử theo chúng mà không ý thức được. Nếu biết tận dụng thì mọi người sẽ cảm thấy rất thoải mái và yên tâm. Ví dụ các mối quan hệ hướng gia đình, lá lành đùm lá rách.

Case thực tế: FPT xuất khẩu phần mềm

Anh NTN phân tích công cuộc XKPM của FPT dưới góc nhìn CTND:

1. Tuyên bố mục đích rõ ràng. TGB phát biểu mục đích qua câu nói trên truyền hình: “Dù có phải đốt cháy dãy Trường Sơn cũng phải xuất khẩu được phần mềm”. Tiếp theo là các chiến dịch tuyên truyền 528, “thác số cầu vượt”. “Thác số cầu vượt” chính là thời và thế. Dòng thác số đang cuồn cuộn chảy đến là thời, lực lượng lao động trẻ, máu lửa và sẵn sàng học của Việt nam là thế, là “cầu vượt” cho khách hàng cưỡi lên dòng thác số.
2. Hành động bất ngờ. Hai sự kiện gần như cùng lúc, thành lập FPT India và FPT USA, là để thể hiện quyết tâm và gây ấn tượng mạnh.
3. Tướng ở đâu ra? Nếu tìm tướng theo mô tả công việc thì không thể có. Tướng là người máu, sẵn sàng dấn thân và có khả năng học.
4. Độc lập chiến đấu. Mô hình “Vạn lý lập trình ty” phỏng theo làng nghề Bát tràng cho phép giải phóng sức sáng tạo của các quản lý theo mô hình đại đội độc lập kể trên.
5. Học từ khách hàng. Cái này giống như học từ chính trận đánh. Tất nhiên không phải trận nào cũng thắng, không phải khách hàng nào cũng tin tưởng và hoạch định dài hạn, tức là bao dung cho lỗi lầm và sẵn sàng dạy dỗ, với niềm tin rằng người FSOFT sẽ dần tiến bộ. Nhưng nếu gặp được những khách hàng như vậy, thì sự hợp tác sẽ là bền lâu.
6. Biến hóa của chiến tranh nhân dân (fractal). Trong quá trình phát triển, FSOFT mở rộng sang nhiều lĩnh vực công nghệ. Đồng thời người FSOFT cũng tách ra khởi nghiệp, tạo nên cộng đồng các công ty phần mềm VN.

Vài nhận xét bổ sung

• CTND là cuộc chiến của kẻ yếu, ít tài lực vật lực. Nguồn lực gần như duy nhất là con người, nhưng rất nhiều. Phải làm sao để họ luôn ở đó, sinh sôi nảy nở và không cảm thấy quá mệt mỏi. Trong kháng chiến thì cơ bản họ vẫn sinh sống bình thường. Trong phát triển phần mềm thì các kỹ sư cũng thấy yên tâm với công việc, không sốt ruột.
• CTND cần điều kiện là không bị hạn chế về thời gian, “5 năm 10 năm 20 năm hay lâu hơn nữa”. Bên yếu không thể quyết được điểm kết thúc, nhưng có thể hành động để đến gần nó hơn, một cách bền vững. Có vẻ giống với khái niệm infinite game của Sinek.