Bản dịch bài “Relevance! Relevance! Relevance! Microsoft at 50 Is an AI Giant—and Still Hellbent on Domination” trên tại chí Wired 21/11/2024.

Bản dịch của anh Nguyễn Thành Nam đăng Facebook cá nhân với lời giới thiệu như ở dưới, tôi có chỉnh sửa đôi chỗ.

50 năm Microsoft

Giật mình khi nhận ra thần tượng của mình đã 50 tuổi. Thời cuối những năm 80, Bill Gates và Microsoft là ngôi sao dẫn đường cho những lập trình viên tay ngang như tôi. Chúng tôi được tham gia dự án viết Word cho Windows hồi đó còn sơ khai. Năm 1995, cuốn “The road ahead” đã mở đường cho chúng tôi vào internet. Năm 1999, cuốn “Microsoft secrets” đã tiếp thêm tự tin cho tôi khi bắt đầu xuất khẩu phần mềm. Năm 2006, Bill Gates đến Việt Nam và say “Thank you FPT” vì chúng tôi đã giúp MS thắng dự án Petronas. Năm 2007, Steve Ballmer mời các lập trình viên FPT tham gia chiến dịch “Note Compete” ở Redmon, bắt đầu hiện thực hóa giấc mơ “thắp sáng tên Việt nam trên bản đồ trí tuệ thế giới” mà anh Nguyễn Hữu Lệ đã gieo vào đầu chúng tôi.

Xin giới thiệu với mọi người bài viết của Steven Levy đăng trên tạp chí Wired về cách MS trở lại và lợi hại hơn xưa trong kỷ nguyên AI.

Mãi đỉnh! Microsoft tuổi 50 – khổng lồ AI và vẫn cuồng thống trị

Khi Satya Nadella tiếp quản vị trí CEO, công ty đang ì ạch và nhạt nhẽo. Ổng đã dọn dẹp một nền văn hóa độc hại, tạo ra thỏa thuận thập kỷ, và đưa Microsoft trở lại vị trí dẫn đầu.

By Steven Levy

Jaime Teevan tham gia Microsoft trước khi công ty hoành tráng trở lại. Năm 2006, cô đã tốt nghiệp tiến sĩ về AI tại MIT. Cô có nhiều lựa chọn nhưng đội R&D tháp ngà của MS hấp dẫn. Cô đã ở công ty trong suốt thời gian con tàu MS vật lộn bơi qua đại dương của kỷ nguyên mobile.

Khi lịch bước sang những trang đầu của thập niên thứ 2 thế kỷ 21, một công nghệ “long trời lở đất” xuất hiện. Kỹ thuật “học sâu” hứa hẹn mang lại những tính năng mới vượt trội cho các sản phẩm phần mềm. Google, Facebook và các công ty khác chạy đua để tuyển các nhà nghiên cứu học máy. Nhưng MS đứng ngoài cuộc. Teevan nói “tôi nhớ chẳng thấy ai sốt ruột cả, ko có bất cứ drama nào.” Đó chính là vấn đề. MS vẫn chỉ quan tâm đến những “con bò sữa” đẻ ra tiền: Windows và Office.

Năm 2014, MS bất ngờ bổ nhiệm một người trong cuộc, Satya Nadella làm CEO. Ông này đã mất 22 năm để ngoi lên vị trí này bằng khát vọng và sự thông minh của mình. Và cả sự dễ mến (likability), một phẩm chất hiếm ở MS. Nadela hiểu rõ văn hóa công ty và ông hiểu là cần phải thay đổi nó.

Ba năm sau, Teevan trở thành cố vấn công nghệ thứ ba cho Nadella, và là người đầu tiên được đào tạo về AI. Sau đó cô trở thành Nhà khoa học chính, với nhiệm vụ bơm AI mới nhất vào tất cả các sản phẩm của MS. Năm 2019, Nadella có một quyết định táo bạo đầu tư 1 tỷ đô vào OpenAI, một công ty nhỏ nhưng có vẻ đang đốt đuốc dẫn đường. MS có quyền truy cập vào mọi công nghệ của họ. Đây là một đặt cược khá mạo hiểm, bởi ngay cả chuyên gia như Teevan, vốn theo dõi OpenAI nhiêu năm cũng không lạc quan lắm về việc liệu công nghệ này có tạo ra sự khác biệt gì không.

Rồi, một chiều hè năm 2022, cô được mời đến xem OpenAI giới thiệu mô hình LLM mới nhất GPT-4 tại trụ sở của MS ở Redmond. Đó là một buổi trình diễn trong một căn phòng không cửa sổ, trải thảm màu ghi tại tòa nhà 34, nơi Nadella làm việc. Hai sáng lập viên của OpenAI là Greg Brockman và Sam Altman mang laptop đến. Brockman bắt đầu bằng giới thiệu một số tính năng mà Teevan đã thấy quen từ GPT-3.5. Có một số cải tiến cũng hay nhưng không đủ để cô phải kinh ngạc. Như một chuyên gia, cô biết cách phá thối LLM bằng những yêu cầu oái ăm “bóc phốt” để chỉ ra rằng hệ thống chẳng qua là trò chơi đoán chữ. Cô thử yêu cầu hệ thống viết một đoạn văn về MS mà mỗi từ đều bắt đầu bằng chữ G. Phần mềm trả lời rất nhanh, nhưng lại dùng từ “Microsoft”. Teevan nghi ngờ câu trả lời, và GPT-4 thừa nhận là mình đã sai, nó hỏi lại cô, chẳng phải cô đã muốn một đoạn văn VỀ MS? Rồi đưa ra một phương án khác, trong đó đã không nhắc đến tên công ty.

Teevan quá ngạc nhiên, không phải vì cách GPT-4 xử lý câu trả lời mà vì năng lực tự nhận thức của nó. Cô không nghĩ điều đó lại đến sớm hàng chục năm như thế.

Trên đường lái xe về nhà, cô không thể tập trung được. Cô phải dừng giữa đường, rẽ vào bãi đỗ xe của một cửa hàng 7/11. “Tôi ngồi trong xe và hét lên một tiếng thật to”, cô kể lại. “Rồi tôi về nhà và uống rượu”. Sau ly whisky đầu tiên, cô đã bật một bộ phim: Terminator 2.

Không lâu sau đó, cô đến chỗ làm trong trang phục của Sarah Connor, nữ anh hùng dữ dằn trong phim. Teevan biết mình phải làm gì. OpenAI đã tạo nên GPT-4, nhưng MS có đặc quyền đưa nó vào trong các sản phẩm để đánh bại các đối thủ khổng lồ trong một thời điểm có thể coi là bước ngoặt quan trọng nhất kể từ khi internet ra đời. Một năm rưỡi sau đó, giá trị thị trường của MS vượt 3000 tỷ đô la.

***

Hai năm sau cuộc gặp làm Teevan sững sờ, tôi có dịp dự một sự kiện bán hàng có hơn 5000 người tham dự của MS, vào tháng 7, đầu năm tài chính. Nguyên một ngày giới thiệu sản phẩm và các cuộc trao đổi, phát biểu truyền cảm hứng. Satya Nadella phát biểu bài đinh, được truyền trực tiếp đến hàng chục ngàn nhân viên của mình, có thể còn đang ngồi trong bếp hoặc nhà hàng vì lệch múi giờ,

Trên diễn đàn, một nhân viên hỗ trợ khách hàng bên mảng dịch vụ đám mây Azure, một Softie (chỉ nhân viên MS) với bộ dạng của Dave Grohl (một ca sĩ Mỹ), giải thích cách mà OpenAI hô biến một quy trình làm việc. Anh ta nói với đám đông rằng, một lập trình viên của nhóm AI đã đi theo quan sát khi anh ta làm việc với khách hàng, rồi về lập trình ra 1 con bot mà có thể làm được hầu hết công việc của anh ta, và rõ là tốt hơn. Con bot được triển khai cuối 2023. “Chúng tôi đã tiết kiệm được 100 triệu đô vụ này. Năng suất giải quyết vấn đề ngay trong cuộc gọi đầu tiên tăng 31%. Sang năm chúng tôi sẽ tiết kiệm 400 triệu đô.”

Nadella từ cánh gà bước ra, sau màn phát biểu giật gân của team Azure. Ông sếp trán hói, áo thun, quần ghi, giầy thể thao còn chưa kịp cất bước, thì trong khán phòng đã nổi lên âm thanh ầm ầm như của một con sóng khủng khiếp mà chẳng thủy thủ nào có thể sống qua để mà tả lại. Tất cả đều đứng lên và vỗ tay theo nhịp chân của sếp. Đây là người không những làm cho tài khoản của họ dày thêm mà còn đưa vị thế xã hội của họ lên tầm cao mới. Một nhân viên lâu năm xoa tay sung sướng: “Microsoft đã trở lại, lợi hại hơn xưa”.

Ngôn ngữ hình thể của Nadella là cả một nghệ thuật “làm hàng”. Ông tươi cười đón nhận sự hào hứng của đám đông, vẫy vẫy tay kêu gọi mọi người kiềm chế. Rồi đi thẳng vào vấn đề mà vì nó tôi đã phải lặn lội đến vùng Tây bắc Thái Bình dương này trong tiết tháng Bảy: “Chúng ta đang bước vào năm thứ 50. Mà có một thứ mà tôi vẫn chưa hiểu. Làm thế đek nào mà chúng ta vẫn ở đây, vẫn đỉnh và dẫn dắt một ngành công nghiệp vốn xưa nay coi khinh truyền thống lâu năm.”

Rồi ông kể tiếp câu chuyện, mấy năm trước, có một nhóm các nhà phân tích công nghệ từ Trung Quốc sang để nghiên cứu Sillicon Valley. Họ dự tất cả các đại hội các nhà phát triển: WWDC của Apple, Google I/O, AWS Re:Invent của Amazon và tất nhiên cả MS Build của chúng ta. Họ đã phát biểu: Lạy chúa, ông biết không, Mỹ có gì, TQ cũng có cái đó. Thương mại điện tử, công cụ tìm kiếm, sản xuất thiết bị, mạng xã hội…. Nhưng có một công ty rất khác biệt, đó là Microsoft. Theo lời Nadella kể lại, đoàn đại biểu đã vô cùng kinh ngạc trước quy mô của công ty, làm từ hệ điều hành PC cho đến Xbox: “Tất cả đều kết hợp lại thành một nền tảng hệ thống duy nhất”. Và bây giờ, ông ngụ ý, quy mô rộng của Microsoft giúp công ty nắm bắt được cơ hội thuận lợi nhất trong lịch sử công nghệ.

Câu chuyện phiếm này kể ra hơi vô duyên, nếu xét đến lịch sử MS chuyên dùng sức mạnh của mình để bóp cổ đối thủ, và đang bị EU cũng như Ủy ban thương mại Mỹ điều tra. Nadella dĩ nhiên bỏ qua điều đó để tuyên bố thắng lợi lớn nhất của mình: AI. Ông hãnh diện nói với hàng chục ngàn nhân viên là sẽ đưa Copilot – tên của Microsoft AI – đến tay người dùng trên toàn thế giới.

Ông cũng không nói toẹt ra điều mà hầu như trong phòng ai cũng biết: chỉ độ 10 năm trước, bọn xấu miệng đã nói rằng MS đã chết não.

***

Năm 1996, tôi có viết cho tạp chí Newsweek một bài báo có tên là “Thế kỷ Microsoft”. Công ty 20 tuổi, chậm chân trong lĩnh vực internet, đã dùng sức mạnh để bóp chết đối thủ Netscape, và cuối cùng giành chiến thắng trong cuộc chiến trình duyệt. Michael Moritz, một nhà đầu tư mạo hiểm, sau này đã đầu tư vào Google, nói với tôi: “Anh phải quay trở lại thời đế chế La mã mới tìm được tổ chức nào hùng mạnh như MS hôm nay.” Một luật sư khi ấy đang cố gắng để Bộ Tư pháp đệ đơn kiện chống độc quyền đối với Microsoft đã than phiền rằng MS đang mở rộng sang quá nhiều lĩnh vực, “tốt hơn hết là bạn nên gửi thẳng lương của mình cho Bill Gates!” Hai năm sau, chính phủ Mỹ đã đệ đơn kiện Microsoft đã dùng các biện pháp cạnh tranh không lành mạnh để duy trì độc quyền của mình và mở rộng sang lĩnh vực trình duyệt. Năm 2000, một thẩm phán đã ra phán quyết những hành động của Bill Gates là bất hợp pháp.

Nhưng không hiểu sao, MS vẫn thoát được việc bị chia tách và giữ được Windows và Offices. Nhưng cả thập kỷ sau đó, MS im lìm một cách bất thường. Công ty có vẻ đã ngủ quên việc Google tung ra trình duyệt mới và vượt qua Internet Explorer. Steve Balmer lên thay Bill Gates, cười khẩy khi iPhone ra đời, và MS – một công ty về nền tảng – rốt cuộc vẫn không thể tạo ra được một nền tảng phổ biến cho điện thoại thông minh.

Công bằng thì Ballmer cũng có 1 số thành tích. Ông đã thúc đẩy sản phẩm điện toán đám mây Azure. Ông cũng bắt đầu quá trình chuyển đổi, hơi đau thương một chút, từ bán “phần mềm trong hộp” sang bán “phần mềm thuê bao”. Nhưng MS vẫn mất dấu. Chiến lược của nó là vẫn ra sức đục khoét các khách hàng hiện hữu. “Bill và Steve kiểu như bị ám ảnh bởi Windows” một lãnh đạo cấp cao thừa nhận “Mặc dù đến 2010s thì Windows đã bị lu mờ đi nhiều rồi”. Trong công ty nhân viên không háo hức tạo ra sản phẩm mới mà tìm cách tiến thân trên con đường công danh. Jaron Lanier, người tham gia MS R&D từ 2006 nói toẹt ra: “có sự nâng đỡ không lành mạnh từ những ông lớn.”

Nhà phân tích công nghệ Benedict Evans đã tóm tắt sự đi xuống của công ty trong một bài viết năm 2013: “Microsoft đã lỗi thời”. “Chẳng còn ai sợ MS cả”, ổng viết. Một tháng sau, Hội đồng quản trị sa thải Ballmer. Trong danh sách ứng viên có cả CEO của Ford lẫn chủ tịch Skype. Nhưng Nadella đã viết một bản tường trình 10 trang, đề xuất sự hồi sinh của MS phải bắt đầu từ tâm thức tăng trưởng (growth mentality). Sau này ổng bảo, ổng muốn thay đổi văn hóa công ty từ “Cái gì cũng biết know-it-all” sang “Cái gì cũng phải học learn-it-all”. Hội đồng quản trị, bao gồm cả Gates và Ballmer đã đồng ý chọn Nadella.

“Tất nhiên tôi là một người trong cuộc hoàn hảo”, Nadella nói chuyện với tôi sau bài phát biểu và tiếng hò reo của đám đông trong hội nghị. Ông ta là người tận mắt nhìn thấy công ty đang lạc lối. “Bạn quên mất cái gì đã làm bạn thành công. Và có quá nhiều tự mãn.” Cái mà MS cần không chỉ là một người chăm sóc tuyệt vời hay một quản lý hiệu quả. “Hình ảnh mà tôi thích là tái sáng lập (re-founding). Các nhà sáng lập tạo ra điều kỳ diệu từ chân không”.

Từ những ngày đầu tiên, Nadella làm việc theo tinh thần văn hóa Glengarry Glen Ross (một bộ phim Mỹ nói về sự nỗ lực của các nhân viên bán hàng khi được biết có 2 người đứng đầu được trụ lại.) Cũng có thể vì một trong những đứa con của ông bị bại não (Zain Nadella chết năm 2022), nên Nadella tỏ ra rất thấu hiểu. Trong thời MS xưa, chắc nhân viên nào cũng nhớ tiếng rú rít của Bill Gates mỗi khi họ làm việc gì đó sai trái. Trong cuộc gặp đầu tiên với các giám đốc bộ phận, Nadella phát cho mỗi người một cuốn sách “Giao tiếp phi bạo lực.” Một lãnh đạo Jared Spataro thừa nhận: “trước Satya, không ai dám đến cuộc họp mà chưa có câu trả lời hoặc có một ý tưởng mà chưa chứng minh được, còn bây giờ Satya sẽ nói: “‘cứ đến, căng não lên và chúng ta sẽ thảo luận.’ nhẹ nhàng hơn rất nhiều.”

Nadella không phải là một người đổ lỗi. Năm 2016, MS bị quê vì chatbot Tay được tung hô ầm ĩ, hóa ra lại rất dễ bị dụ thành một kẻ phân biệt chủng tộc. Các nhà phê bình đã rất thô bạo. Lili Cheng, người phụ trách dự án kể: “tôi nhận được email mà các đồng nghiệp giận dữ chuyển cho hàng ngày. Tôi cảm thấy rất tệ khi đã để công ty rơi vào tình trạng này. Và Satya đã gửi mail cho tôi nói ‘cô không đơn độc.’”

CEO mới cũng sẵn sàng xóa bỏ những truyền thống cũ, đáng kể nhất là thái độ của MS với những lập trình viên mã nguồn mở. Trước đây, công ty coi họ là đối thủ và đánh mất sự ủng hộ của một thế hệ lập trình viên.

Nadella muốn thay đổi điều đó với thế hệ LTV tiếp theo. Khi phụ trách Azure, ông và người phụ tá Scott Guthrie gặp một nhóm các công ty khởi nghiệp để bán cho họ dịch vụ đám mây. Tất cả họ đều dùng Linux. Trong giờ nghỉ, Guthrie nói, MS có lẽ cần phải ủng hộ Linux. Nadella đáp luôn “Đương nhiên”, vứt bỏ giáo điều hàng chục năm của MS. Khi Guthrie hỏi lại, liệu có cần xin ý kiến của các lãnh đạo khác, Nadella đã bảo “Không cần, cứ làm đi.”

Guthrie nhớ lại “chỉ trong 5 phút đi lại giữa toa lét và phòng họp, chúng tôi đã thay đổi hoàn toàn chiến lược của công ty với mã nguồn mở.” Sau này khi Nadella nói lại cho Ballmer lúc Ballmer chuẩn bị nghỉ, thì ổng chỉ đơn giản là thông báo thay đổi chính sách. Sau đó, 2 tháng sau khi Nadella lên làm CEO, Guthrie đề nghị thay tên “Windows Azure” thành “Microsoft Azure.” Gửi đi một thông điệp rất rõ ràng rằng từ nay Microsoft sẽ không đánh giá mọi bước tiến dựa trên tác động đến Windows nữa.

Nadella cũng thay đổi công ty theo hướng mở hơn. Ông yêu cầu các app đám mây của Microsoft có thể chạy mượt mà trên iPads và Android như trên các máy chạy Windows. Ông cũng tiến hành một loạt thương vụ sát nhập, định hình tương lai của công ty.

Vụ đầu tiên khá khó hiểu. Yusuf Mehdi, một lãnh đạo lâu năm của MS, phụ trách Bing, kể lại “Ổng gọi tôi và bảo, tôi đang định mua Minecraft, anh nghĩ thế nào?” Mehdi bắt đầu lẩm bẩm về tiền bạc thì bị Nadella ngắt lời “hãy nói tôi biết điều đó liên quan đến khách hàng thế nào?”. Câu trả lời của Mehdi rõ ràng là đã được Nadella nghĩ từ trước đó. Những đứa trẻ năm cuối đang nghiện chơi Minecraft mà chẳng biết MS là cái gì, có thể sẽ kết nối đến công ty trong tương lai. Khác với những thương vụ trước đó, khi Microsoft nuốt chửng các công ty vào “the Borg” (một sinh vật tưởng tượng trong phim Star Trek), Nadella không cố gắng nhét các công ty mới vào hệ sinh thái Windows.

Mehdi gọi những cuộc mua bán đó là “Sát nhập ngược. Triết lý ở đây là đừng quấy rầy họ. Chúng tôi gặp họ và nói: “Ok, Microsoft ở đây chỉ để cung cấp các công cụ cho các bạn. Chính họ mang chúng tôi sang những lĩnh vực xa lạ, ví dụ như mạng xã hội.”

Ở đây ý ông ta là nhắc đến trường hợp LinkedIn. Nadella bắt đầu ve vãn đồng sáng lập và chủ tịch Reid Hoffman từ năm 2015. Hoffman khá ấn tượng với sự mềm mỏng của Nadella “Về căn bản là tôi nhận được mail từ ông ta ‘Các anh có sản phẩm quá hay. Liệu chúng ta có thể nói chuyện?’ Không giống những các cuộc nói chuyện khác với MS, cuộc trao đổi của chúng tôi kích thích trí tò mò.” Hơn một tháng trao đổi, cuối cùng họ cùng đi gặp Bill Gates.

Nadella rất cẩn trọng trong quan hệ với Gates, dù gì thì với đại đa số mọi người, Bill vẫn là bộ mặt của công ty. Gates đồng ý dành 30% thời gian để tư vấn Microsoft và Nadella biết cách sử dụng điều đó một cách tốt nhất. Ông thường đi cùng với những nhân viên chủ chốt nhất đến trao đổi với Bill những sáng kiến quan trọng. Đó là cách để Nadella rèn luyện cho ý tưởng của mình thêm sắc sảo, bởi Gates thường không ngại ngần chỉ trích.

Trong quá trình đàm phán, có lần Gates mời Hoffman đến văn phòng và “Dành hẳn 2 giờ liên tục để nói với tôi là LinkedIn là sản phẩm vớ vẩn và MS có thể dễ dàng chế ra cái tốt hơn.” Hoffman kể lại. Bởi thế ông khá bất ngờ khi Nadella và Gates nói họ muốn mua LinkedIn. Gates nói: là tôi thử bụng anh đấy. Hoffman cự lại: anh nghĩ là mọi người thích trò thử thách này chắc? Gates thích bị phản ứng lại như vậy, và cả hai đã trở thành bạn của nhau. Thương vụ 26 tỷ đô này được hoàn tất tháng 6/2016.

Đối với Nadella, sự ủng hộ của Gates là tối cần thiết, vì không phải tất cả các lãnh đạo đều đồng ý với cơn cuồng mua sắm của ông. Hoffman sau này mới biết rằng, đa số các lãnh đạo cao cấp đã phản đối ý tưởng của Nadella giữ nguyên sự độc lập của các công ty mới mua, chứ không gộp hết vào MS.

GitHub có lẽ là trường hợp vất vả nhất. Đây là một kho mã nguồn mở, được hàng triệu lập trình viên sử dụng. Nadella và Guthrie đã nhất trí từ trước rằng, sở hữu GitHub sẽ giúp MS có một công cụ hữu hiệu để chiếm trái tim và khối óc của các LTV. Nhưng cần phải đợi. Bởi cộng đồng LTV vẫn chưa có cảm tình với MS, và có khả năng sẽ nổi dậy vì nghĩ rằng MS sẽ phá hỏng công ty. Nhưng vào năm 2018, quan hệ giữa MS với cộng đồng mã nguồn mở đã cải thiện đáng kể, và MS phải hành động vì có tin đồn là Google cũng đang lăm le. Guthrie nhớ lại khi tiếp cận các sáng lập viên, “họ đã nói: “’chúng tôi đã quan sát MS và thích cách hành xử của các anh’. Mấy năm trước chắc chắn họ không nói như vậy.” Vài tuần sau, thương vụ được hoàn tất.

Thương vụ 7.5 tỷ này đưa MS lên tầm cao mới, bởi 1 năm sau, Nadella đã đi một nước cờ rất sáng: đầu tư vào OpenAI.

***

Nadella không phải là không có sai lầm. Ông luôn là kẻ mộng mơ. Ông muốn tái lập hình ảnh của MS như một công ty có tầm nhìn. Năm 2017, trong cuốn sách của mình có tên là Hit Refresh, có thể dịch tạm là Đánh để chữa lành, ông cho rằng có 3 hướng công nghệ ảnh hưởng đến công ty là AI, Tính toán lượng tử và Thực tế tăng cường. Và ông đã đặt cửa lớn vào hướng thứ ba…. Ồ hố. Kết quả là năm 2016 công ty tung ra kính đeo HoloLens giá $3000, cho phép người sử dụng nhìn thấy một lớp hình ảnh số bên trên hình ảnh thật. Báo chí có vẻ khoái, nhưng người dùng thì không, vì nó đắt và họ không biết dùng làm gì. Giờ thì những cái kính đó đang nằm trong kho các sản phẩm ế.

Sai lầm này càng khó hiểu vì khi tất cả các đối thủ khi đó đều rất tập trung cho AI. Đội tinh hoa AI của MS có lẽ vẫn giữ văn hóa “Cái gì cũng biết” và bị sa lầy vào mô hình AI- dựa trên suy luận cổ điển. (Năm 2005, Nhà khoa học trưởng của công ty Eric Horvitz đã đến thăm chuyên gia học sâu Geoff Hinton và trả $15000 để tư vấn, nhưng suy ngẫm của Hinton không thuyết phục được MS). Trong khi Google và các công ty khác đầu tư mạnh vào học sâu, thì MS chỉ tung ra được trợ lý ảo có tên là Cortana và không ai quan tâm.

Giữa năm 2017, Nadella mời Hoffman, lúc đó đã tham gia Hội đồng quản trị ngồi nghe đội Cortana trình bày. Hoffman đã rất thất vọng: Hóa ra MS có một đống những thứ vớ vẩn mà họ gọi là giấc mơ. Nadella đồng ý.

Không ai nhận ra sự tụt hậu của MS về AI hơn Kevn Scott. Ông này là phó chủ tịch của LinkedIn và đang tính chuồn thì Nadella đã tiếp cận và mời về làm CTO cho MS. Sau khi nhận việc năm 2017, Scott nhận ra việc của ông có 2 phần. Phần đầu là đưa công nghệ mới vào tất cả các sản phẩm, phần hai quan trọng hơn là phát triển những công nghệ của tương lai. Và AI là trung tâm của cả hai phần. Ông phát biểu: “những người giỏi đang rời bỏ chúng ta vì họ thấy chúng ta không hành động nhất quán về AI”

Một năm sau khi Scott nhận việc, Nadella gặp CEO của OpenAI Sam Altman trong một hội nghị tại Thung lũng Mặt trời ở Idaho. Các nhà sáng lập OpenAI khi đó có vẻ đã tìm được đường đi đến tương lai mà họ tưởng tượng, sau vài năm loạng choạng ban đầu. Đó là khai thác phát minh của Google về biến hình (transformer) để tạo nên mô hình ngôn ngữ với năng lực bất ngờ. OpenAI cũng vừa mới chia tay Elon Musk, người chu cấp chính. Reid Hoffman cũng là một nhà đầu tư sớm, đang là người thanh toán các chi phí cho công ty. Công ty của Altman đang cần hợp tác với một nhà cung cấp dịch vụ đám mây lớn để chi trả chi phí lớn nhất là hạ tầng để chạy các mô hình của mình. Cũng như nhiều người ở Sillicon Valley, Altman ban đầu coi thường MS. Nhưng càng ngày anh ta càng thấy ấn tượng với vị CEO mới và năng lực điện toán đám mây của MS. Và họ bắt đầu nói chuyện về đầu tư ở Thung lũng Mặt trời.

Tháng 6/2019, đã đến lúc phải quyết định. Kevin Scott gửi một email cho Nadella và Gates giải thích tại sao phải hành động. Google đã bắt đầu tích hợp mô hình biến hình vào các sản phẩm của mình, bao gồm cả Search Engine. MS có vẻ yếu thế. “Chúng ta mất 6 tháng để huấn luyện mô hình và chậm hơn đối thủ nhiều năm về quy mô học máy.” Tháng 7 đó, MS đầu tư $1 tỷ vào OpenAI.

Đây là một thương vụ đầu tư khá rủi ro. OpenAI rõ là một đội có năng lực, nhưng hoàn toàn chưa có sản phẩm, chưa có doanh thu. Nhưng Nadella cho rằng: “thay vì ủng hộ các nhóm LLMs cạnh tranh nội bộ trong công ty, tại sao chúng ta lại không hợp tác với OpenAI là nhóm tốt nhất. Chúng ta đặt cửa vào họ và họ đặt cược vào ta.”

Một số chuyên gia AI biết tuốt của Microsoft vẫn còn hoài nghi về OpenAI. Hoffman cho biết: “Microsoft, một phần vì Bill, rất thích các chương trình AI xây dựng trên biểu tượng”. “Họ nghĩ rằng cách duy nhất để AI thành công là thông qua biểu diễn kiến ​​thức rõ ràng”, điều này hoàn toàn trái ngược với các kỹ thuật của AI tạo sinh. Họ coi những tiến bộ rõ ràng của OpenAI là một trò lừa bịp.

Scott hiểu rằng thương vụ với OpenAI không những tăng cường năng lực nghiên cứu của startup đó mà còn góp phần thay đổi quan điểm của giới tinh hoa AI trong MS lúc đó. Eric Horvitz nhớ lại sau một buổi trình bày của Ilya Sutskever về bước tiến rõ ràng của AI tạo sinh, nhiều chuyên gia của MS đã bị bất ngờ và tỏ ra thích thú. Đó là một tín hiệu tích cực.

MS tiếp tục đầu tư thêm vào OpenAI, cuối cùng lên đến $13 tỷ. Đổi lại họ được 49% lợi nhuận và độc quyền sử dụng các công nghệ. Scott, sống ở vùng Bay Area, thường xuyên ghé qua trụ sở của OpenAI để cập nhật tình hình. Năm 2020 OpenAI ra bản GPT-3 và cho phép MS khai thác nó. Nhưng tạm thời, vẫn chưa thấy cửa để ứng dụng.

Điều đó sẽ sớm thay đổi. Các nhà nghiên cứu ở OpenAI phát hiện ra là GPT-3 có thể code. Không hoàn hảo, có lỗi. Nhưng đủ tốt để ra được bản mã đầu tiên mà các chuyên gia có thể mất hàng giờ. Khi thấy bản demo, Nadella “tôi tin.”

OpenAI bắt đầu xây dựng sản phẩm lập trình của mình và gọi là Codex, và cố gắng để ra mắt vào mùa xuân năm sau. MS không những chỉ có quyền phát triển sản phẩm riêng của mình, mà còn có hẳn một nền tảng tuyệt vời để ứng dụng nó – GitHub, với một số lượng cực lớn các lập trình viên đang viết code.

Không phải tất cả mọi người ở Microsoft, hay thậm chí là trong cộng đồng GitHub, đều hoan nghênh ý tưởng về một trợ lý mã hóa AI, đặc biệt là vì, như Scott đã nói, nó đang ở “bờ vực khả thi—nó hầu như không hoạt động”. Nhưng ngay cả ở với phiên bản ban đầu này, nó cũng đã đỡ rất nhiều việc cho lập trình viên. Đây là câu chuyện sẽ xảy ra thường xuyên với AI. Ban đầu thì ú ớ, nhưng sau đó nó sẽ đá đít bạn trong công việc của bạn.

Nat Friedman, CEO của GitHub kể lại “Tôi đưa nó cho một số LTV kỳ cựu. Và ý kiến rất trái ngược. Một số cho rằng vô dụng vì hay mắc lỗi. Họ khuyên tôi chớ có tung ra thị trường. Nhóm trách nhiệm AI của MS cũng ra một báo cáo dài cho rằng sản phẩm này là vô trách nhiệm. Nếu tôi chỉ là một lãnh đạo bình thường của MS, lo cho ghế của mình, tôi sẽ ngồi im. Nhưng tôi là CEO của GitHub và tôi đã quyết. Tôi bào họ hãy sa thải nếu tôi sai.”

Friedman đã yêu cầu nhóm Azure thêm GPU. Yêu cầu này may sao lại trùng với việc công ty vừa mua hơn 4000 chip của Nvidia. Và để bảo đảm, GitHub đã quyết định sử dụng tất cả 4000 con này. Tiêu tốn $25 triệu một năm. “Hàng đống tiền, mà chúng tôi chưa có tí doanh thu nào, và cũng chưa hiểu sẽ bán thế nào” nhưng Friedman đã quyết.

Tháng 6 năm 2021, sản phẩm được tung ra dưới tên GitHub Copilot, ý tưởng của một nhân viên khi biết rằng Friedman thường xuyên lái máy bay. “Thoạt nghe đề xuất, tôi đã thích ngay” Friedman nói, “cái tên nói lên rằng bạn vẫn là phi công”. Hàng trăm ngàn lập trình viên đăng ký sử dụng thử. Cứ mỗi người kêu ca, lại có người cho rằng cứ dùng đi sẽ biết. GitHub bắt đầu thu tiền và chẳng mấy chốc vượt xa con số $25 triệu đô.

Friedman cảm nhận được ngành công nghiệp đang đứng trước những thay đổi to lớn. “Tôi chờ đợi là Copilot sẽ tạo ra làn sóng các sản phẩm mới về AI vì các lập trình viên thấy rằng AI đã có ích.” Nhưng chẳng có gì xảy ra và ông bỏ việc, ra ngoài lập công ty về AI.

Một năm sau, tất nhiên, mọi thứ đều đã xảy ra, và Satya Nadella đã bảo đảm MS chiếm được lợi thế tốt nhất.

***

OpenAI ra mô hình mới GPT-4. Ngay cả trước khi huấn luyện mô hình này, OpenAI đã biết rằng nó sẽ vượt qua một số điểm không thể đảo ngược, một kiểu AI Rubicon (Rubicon là tên một dòng sông trong lịch sử chiến tranh của đế quốc La mã.) Vào mùa hè, họ bắt đầu trình bày cho Microsoft. Và như Teevan đã nhìn thấy trong buổi giới thiệu sản phẩm, có vẻ như có cái gì đó thực sự “sống” ở trong những mô hình này. GPT-4 là phát súng lệnh cho việc triển khai AI trên tất cả các sản phẩm của MS.

Nhưng có một thành trì: Bill Gates. Nadella từ lâu đã vượt qua điểm mà quan điểm của Gates có thể cản được bước ông. Gates cũng còn không nằm trong Hội đồng quản trị nữa, ông ta đã thôi chức từ năm 2020. Nhưng cái gật đầu của Bill vẫn còn giá trị. Altman cũng quen biết Bill. “Tôi đã tiến hóa từ việc coi ông như một nhân vật sang như một con người. Nên tôi không ngạc nhiên bởi sự bi quan nhưng thẳng thắn của ông”. Gates nói với Altman rằng nếu chatbot của anh ta có thể vượt qua kỳ thi AP Biology và đạt 5 điểm, ông ta sẽ rất ấn tượng.

Buổi trình diễn diễn ra tại nhà riêng của Gates bên hồ Washington, với tất cả lãnh đạo MS tham dự. Greg Brockman chịu trách nhiệm đưa prompt cho hệ thống, với sự trợ giúp của một cô gái đã từng đoạt giải thi sinh học. GPT-4 đã vượt qua kỳ thi. Khi Hoffman hỏi Gates đánh giá thế nào về sản phẩm này trong hàng ngàn buổi demo sản phẩm mà ông đã tham dự, Bill đã trả lời “Chỉ có một cái gây ấn tượng tương tự, đó là khi Xerox PARC trình diễn một giao diện đồ họa đầu tiên”. Bill Gates từ một người hoài nghi đã trở thành người cổ súy cho AI.

Sau GPT-4, Scott viết một thông cáo cho toàn công ty có tên là “Thời đại của AI Copilot.” Một lần nữa, ông dùng tham vọng của OpenAI như một mô hình mới cho Microsoft – một nguồn năng lượng đủ mạnh mẽ để đánh bánh lái con tàu khổng lồ MS. Ông kêu gọi nhân viên hãy gác sự nghi ngờ sang một bên. Đây là thời điểm cho người khổng lồ chậm chạp thức tỉnh, dồn sức cho những công nghệ này với tham vọng và niềm tin, mặc dù đầu ra còn khó dự đoán.

Chúng ta sẽ xây những sản phẩm nào ư? Cái đẹp của nền tảng là ở chỗ tôi cũng không biết rõ: Đó là nhiệm vụ của các bạn. Của những người lập trình, những nhà sáng tạo, những nhân viên với tinh thần doanh chủ. Nhưng có một điều tôi ngày càng tin tưởng, đó là những mô hình nền tảng sẽ tạo ra những dòng sản phẩm phần mềm hoàn toàn khác, có lẽ là thể loại quan trọng nhất từ trước đến nay: Copilot.

Mỗi sáng thứ sáu, vào lúc 10h, 17 thành viên ban lãnh đạo MS gặp Nadella tại phòng họp, được gọi không chính thức là họp “ngâm mình”. Vào cuối năm 2022, đa phần thời gian là nghe Scott vẽ tương lai của thời đại Copilot. Chưa nhiều người biết đến AI, nhưng MS phải đi nhanh. Google đã có LLMs nhưng có vẻ đang đánh mất lợi thế. Và đó là cơ hội của Microsoft. Teevan gọi điện hàng ngày cho 5 lãnh đạo sản phẩm, mỗi người có hàng ngàn quân và cố gắng truyền đạt tinh thần đó.

Tháng 11, giữa thời lộn xộn, OpenAI tung ra ChatGPT. Mặc dù chỉ chạy trên model 3.5, nhưng giao diện thuận lợi đã giúp cho công chúng hiểu được AI đã tiến xa thế nào. Cuối tháng 1, đã có hơn 100 triệu người đăng ký sử dụng ChatGPT. Tạo nên một cơn hoảng loạn trong thế giới công nghệ. Rõ ràng là những công ty dẫn đầu về AI sẽ thắng, ai không theo sẽ tụt hậu. Microsoft bước vào cuộc chiến sống còn.

Teevan dẫn một câu nói của giới samurai “Người xưa phải ra quyết định trong 7 hơi thở. Chúng ta cũng phải ra quyết định bây giờ trong 7 hơi thở. Chúng ta phải nghĩ ra hàng ngày cách để các mô hình hoạt động, và chúng ta phải làm cho chúng hoạt động.”

GPT-4 vẫn có thể đưa ra những nhận định sai, nhưng rõ ràng là AI đã thay đổi việc tìm kiếm, thay vì đưa ra các đường dẫn, thì đưa ra các nhận định và giải thích thông minh. Bởi thế MS quyết định Bing là sản phẩm đại trà đầu tiên của Copilot. Thời xưa, Nadella cũng đã từng dẫn dắt Bing, mấy lần đối đầu với Google, nhưng mặc dù đã dành cả trái tim và tâm hồn, vẫn chỉ hít khói Google. Giờ với GPT, Nadella hy vọng có thể làm Google nhảy dựng lên.

Đội phát triển cày suốt ngày đêm, qua cả kỳ nghỉ cuối năm. Tại một thời điểm, đội cảnh báo đỏ, chịu trách nhiệm tìm lỗi, phát hiện ra một kết quả đáng lo ngại. Sarah Bird, chủ trì đội Trách nhiệm AI nói: “Họ có thể làm cho GPT-4 mô phỏng việc dụ dỗ trẻ em.” Cả nhóm phải làm việc cật lực để củng cố các hướng dẫn, gây khó khăn cho việc bẻ khóa LLM. MS đặt tên mật mã cho dự án này là Sydney.

Đầu tháng 2/2023, MS mời các phóng viên đến trụ sở để giới thiệu Bing với GPT-4. Nadella so sánh thời điểm này với thời điểm thành lập công ty khi Bill và Paul là những người đầu tiên viết bộ giải mã Basic cho Altair, PC đầu tiên. Ông tuyên bố “Cuộc đua bắt đầu từ hôm nay.”

Altman cũng có mặt trong buổi lễ. Anh nói “đây là thời điểm tôi chờ đợi đã 20 năm. Kỷ nguyên mới đã bắt đầu.”

Các nhà quan sát đồng loạt tung hô quyết tâm của MS. Đến nỗi họ bỏ qua những trục trặc bắt đầu xuất hiện trong những tuần đầu. Một trong những lỗi tai tiếng nhất là chatbot của MS tiết lộ mật danh của mình với phóng viên của tờ NewYork Times và nói nó muốn trở thành người yêu của phóng viên này, và muốn anh ta cũng phải thừa nhận là yêu nó và bỏ vợ.

Vụ bê bối đúng là đáng xấu hổ, nhưng MS coi đó là nỗi đau phải chấp nhận. Bird thừa nhận, đội của cô phải phân loại để xử lý các tình huống tệ hơn nhiều. “Chúng tôi không có thời gian cho việc sửa lỗi”

Trong vòng một năm rưỡi sau, Microsoft củng cố vị trí dẫn đầu và tiếp tục hoàn thiện sản phẩm. “Sydney” không còn có những “tơ tưởng” người lớn nữa. MS đưa Copilot vào hàng chục sản phẩm mới của mình, bao gồm cả Windows và Office 360. Công ty cũng đầu tư lớn vào các startup AI khác, như công ty Pháp có tên là Mistral. (Scott và Nadella đều né tránh câu hỏi của tôi, là liệu có ngày MS sẽ tạo LLM cạnh tranh với OpenAI không?).

Tháng 3/2024, họ tuyển đồng sáng lập của Google Deepmind là Mustafa Suleyman và đưa anh ta lên chức vụ Trưởng MS AI. Anh này nói “Giờ tôi có 14 ngàn nhân viên và hàng tỷ đô la để tiêu”. Giờ đây Suleyman cũng ngồi cạnh Nadella trong các buổi “ngâm mình” sáng thứ sáu.

Suleyman nói chuyện với OpenAI 3 lần một tuần. “Cứ như chúng tôi cưới nhau ấy.” Tôi có hỏi anh ta là có vẻ như cuộc hôn nhân này đồng tính vì MS cũng tự nghiên cứu AI và hợp tác với các công ty AI khác? “Về kỹ thuật là đúng là như vậy”, anh ta trả lời kiểu mà chẳng có vợ chồng nào muốn nghe. “MS là nền tảng của nền tảng nên không có sự độc quyền. MS là mở cho mọi cơ hội. Và OpenAI có thể làm việc gì họ muốn, và họ đang hợp tác với Apple.” Anh ta thêm vào OpenAI cũng phải lo cho lãi lỗ của mình, mà quên nhắc là MS cũng sẽ được hưởng 49% lợi nhuận. Vậy nếu đó là một cuộc hôn nhân, thì có vẻ như người khổng lồ đã có hợp đồng tiền hôn nhân lợi cho mình.

Tháng Giêng năm 2024, MS đã vượt Apple trở thành công ty có giá trị lớn nhất trên thế giới. Họ cùng với Nvidia trở thành bộ 3 leo núi về giá trị và có lúc đạt 3.5 ngàn tỷ đô la. “Tất cả là nhờ AI tạo sinh”

Satya Nadella đã tái sáng lập Microsoft. Nhưng ông vẫn chưa hoàn thiện nó. Ông cũng chưa xua đuổi hết mọi con quỷ của nó.

***

Hè vừa qua, Ủy ban an ninh nội địa của hạ viện Mỹ họp tại Canon House ở thủ đô Washington để nghe điều trần về “Đánh giá một chuỗi các vụ rò rỉ an ninh mạng của MS và ảnh hưởng đến an ninh nôi địa Mỹ”. Ủy ban điều tra về vu 60,000 email của Bộ ngoại giao bị lộ và hộp thư của Bộ trưởng thương mại Gina Raimondo cũng như Đại sứ Mỹ tại TQ Nicholas Burns bị thâm nhập. Báo cáo này trùng với làn sóng các vụ thâm nhập từ Nga, Bắc Triều tiên cũng như các hackers tấn công chỉ vì tiền hoặc mua vui. Báo cáo cũng nêu chi tiết về những lỗi không thể tha thứ trong các quy định bảo mật của MS. Các nhà làm luật tập trung vào một điểm: khi một công ty có các sản phẩm phổ cập như MS mà lơ là, hậu quả sẽ vô cùng to lớn. Những sai lầm mà lẽ ra có thể ngăn chặn được là không thể tha thứ.

Đại diện cho MS là chủ tịch Brad Smith, mới nhận chức từ năm 2015 sau nhiều năm làm việc với chức danh luật sư trưởng. Trong một thời gian dài, ông đóng vai trò chuyên gia “xử lý”. Trong khi vị CEO mới lên các kế hoạch kinh doanh thì Smith và team có rất nhiều việc phải xử lý: điều tra chống gian lận, các thách thức trong các vụ sát nhập, và vụ này là các lỗ hổng bảo mật để cho TQ tự do thâm nhập các bí mật của Mỹ.

Ngày hôm đó, Smith kiên nhẫn ngồi nghe chủ tịch ủy ban mắng mỏ. Và khi đến lượt thì tung ra hàng loạt các lời xin lỗi và lấy làm tiếc. Ông chấp nhận tất cả các lời buộc tội mà không bảo vệ. Thề sẽ làm tốt hơn. Ông tuyên bố là MS đã thành lập Sáng kiến An toàn Tương lai – “một hành trình nhiều năm cải tiến cách chúng tôi xây dựng, kiểm thử và vận hành các sản phẩm và dịch vụ”. Hơn 34,000 nhân viên sẽ tham gia Sáng kiến này. Ông không hề giải thích, tại sao công ty 3 ngàn tỷ lại có văn hóa an ninh lỏng lẻo thế. Các nhà lập pháp dẫn báo cáo của ProPublica là nhân viên của MS đã lờ đi mặc dù nhận thấy lỗ hổng chết người. Và MS phải mất 6 tháng để thừa nhận điều đó trên website. Ủy ban cho rằng điều đó là không chấp nhận được. Smith đồng tình ngay: “tôi cũng thấy thế, và trong công ty mọi người đều nghĩ vậy.”

Cuối buổi điều trần 3 tiếng, Smith đã thành công trong việc chuyển sự chú ý của Ủy ban từ việc soi mói công ty sang bàn cách làm thế nào để làm việc cùng nhau trong tương lai. Hơn tháng sau, lại có vụ khủng hoảng mới. Nhiều công ty lớn, trong đó có Delta Airlines phải dừng hoạt động vì một công ty an toàn thông tin có tên là CrowdStrike nhét một đoạn code lỗi vào hệ thống của MS. Điều này nhắc chúng ta rằng với sự phổ biến của MS, lỗi của họ chính là vấn đề của chúng ta.

Nadella thích nói về văn hóa, nên tôi đã hỏi ông tại sao ông không tạo dựng văn hóa an ninh? Ông cũng đã làm việc từ năm 2002, khi mà một loạt những thất bại an ninh đã buộc Bill Gates phải thành lập Sáng kiến Tính toán Tin cậy, nghe rất giống Sáng kiến An ninh Tương lai mà Nadella mới lăng xê. MS chưa bao giờ là tấm gương an toàn thông tin, nhưng những vụ bê bối gần đây quá tai tiếng. Tại sao công ty lại đi xuống về mặt này dưới sự lãnh đạo của ông? Ông đã sa thải ai chưa?

“Vấn đề không phải là săn phù thủy trong công ty” – ổng nói và tôi hiểu câu trả lời là Không. Nadella thừa nhận là khuyến khích mọi người tạo sản phẩm mới hơn là để nguồn lực trau chuốt các sản phẩm cũ. Nhưng ông cũng phàn nàn là “quá nhiều người thích gọi xe cứu thương”. Cuối cùng thì ổng cũng nói là chấp nhận các phê phán và cần phải làm tốt hơn “Đó sẽ là cái gọi là thay đổi văn hóa”

Những sai sót về an ninh có vẻ hiển nhiên ở MS. Nhưng cũng có những bằng chứng là sự cảm thông thấu hiểu của Nadella vẫn chưa đủ để xóa đi bản năng đè bẹp đối thủ của họ. Ngày xưa, khi bị cạnh tranh, MS thường tìm cách mua lại công ty đó. Nếu không được, họ sẽ chế ra một sản phảm tương tự, có thể là tệ hơn, rồi gắn kèm miễn phí với các sản phẩm đã có khách khác như Office.

Năm 2014, một công ty tên là Slack đưa ra một phần mềm chat trong công việc và phát triển nhanh chóng đe dọa người khổng lồ. Theo truyền thông, thì ban đầu MS định mua Slack với giá $8 tỷ. Khi không mua được, Nadella quyết định làm một công cụ tương tự, gọi là Teams, và gắn kèm miễn phí với MS Office. MS cũng không che giấu kế hoạch của mình. Jared Sparato, một lãnh đạo cao cấp của khối Office tuyên bố: “Teams được phát triển theo ý tưởng văn phòng dựa trên chat của Slack, sẽ là tương lai của môi trường làm việc. Chúng tôi muốn Teams đối đầu với Slack. Satya luôn nói với chúng tôi rằng, không sợ dùng cạnh tranh để tự hoàn thiện mình và lôi kéo sự chú ý của công chúng.”

Vì Teams miễn phí, nên Slack gặp khá nhiều khó khăn khi phát triển khách hàng lớn mới. Năm 2021, Saleforce mua lại với giá $27.7 tỷ. CEO của Slack Stewart Butterfield phàn nàn là nếu không bị MS chơi xấu, giá trị của công ty còn cao hơn nữa. Hiện tại các cơ quan quản lý của EU đang điều tra những hành vi của MS xung quanh Teams và Slack và có thể dẫn đến án phạt. Để đón trước điều đó, năm ngoái MS đã tuyên bố bán Teams riêng rẽ với Office. Nhưng EU có vẻ vẫn chưa thỏa mãn.

Brad Smith thản nhiên bình luận về vụ cho vào rồi lại tách Teams ra như sau: “Chúng tôi xem xét lại và nói ‘tốt hơn là lại tách nó ra’, chẳng liên quan gì đến chống độc quyền cả. Đó chỉ là sự phát triển tự nhiên của sản phẩm.”

Vụ điều tra về Slack chỉ là một trong một chuỗi các phàn nàn về hành vi của MS. FTC (Ủy ban thương mại Mỹ) cũng đang xem xét những liên minh phức tạp của MS trong lĩnh vực AI. Họ cũng đang đánh giá thương vụ mua Activision với giá $69 tỷ, để kiểm soát những trò chơi phổ biến nhất như Call of Duty hoặc Diablo. Sau khi mua xong, MS đã tăng giá dịch vụ chơi game trực tuyến Xbox Game Pass. Dưới thời Donald Trump, vốn ưu ái các vụ sáp nhập lớn, khả năng là FTC sẽ đóng lại vụ này, bật đèn xanh cho Nadella tiếp tục mua sắm.

Một số những phiền toái quen thuộc từ thời Gates và Ballmer xưa, nay vẫn tiếp diễn. Chẳng hạn thay vì dùng phiên bản phần mềm cũ đã chạy ổn cài trên đĩa cứng, người dùng giờ được mời chào những phiên bản thuê bao đắt hơn, phức tạp hơn và phải đăng nhập tài khoản MS. Công ty cũng ra sức lùa người dùng sử dụng trình duyệt của mình và mới đây còn để quảng cáo xuất hiện ở Windows Start.

Nadella phủ nhận việc MS vẫn giữ thái độ bắt nạt từ thời mới lên ban đầu: “Bây giờ không phải là những năm 90x thời chỉ có MS và thế giới. Bây giờ đầy đối thủ cạnh tranh, xuất hiện bất ngờ và có thể làm mọi việc.”

Tim Wu, một chuyên gia chống độc quyền, đã từng 2 năm làm cố vấn về các chính sách cạnh tranh cho tổng thống Joe Biden nói: “Tôi không nghĩ là MS ngu đến mức là cố gắng lặp lại những vụ bê bối về cạnh tranh thưở trước. Nhưng tôi nghĩ đó là DNA của họ.”

***

MS của Nadella rõ ràng là một cuộc khải hoàn. Trong những năm 2020s, MS lại là trung tâm của những công nghệ tiên tiến nhất từ thời PC. Và mặc dù doanh thu từ những sản phẩm AI chưa bù đắp được những khoản đầu tư khổng lồ, MS có đầy đủ sự tự tin và nguồn lực để đợi đến ngày thành công.

Nhưng liệu MS có thực sự thoát được sự tự mãn trong DNA từ xưa của họ? Thử xem xét một vụ vừa mới xảy ra hồi tháng 5 với một sản phẩm có tên là Recall.

Sản phẩm này dự kiến sẽ tiên phong định hình việc tích hợp AI vào phần cứng, phần mềm và hạ tầng của công ty. Ý tưởng là sẽ cung cấp cho người dùng một phiên bản cá nhân của Kho lưu trữ Internet. Recall sẽ ghi lại tất cả những gì xảy ra trên máy tính của bạn: đọc gì, xem gì, đi đâu. Chỉ cần hỏi máy tính: mấy cái mẫu thảm phòng khách mà tôi định mua ở đâu nhỉ? Hay báo cáo về sinh quyển của Amazon? Tôi đi Paris hồi tháng mấy?… Lập tức mọi thứ sẽ nhảy ra như từ cổ tích, hệt như bạn có vị thần biết hết mọi thứ về mình. Kiểu như có một Big Brother ngồi trong máy tính của bạn vậy (thuật ngữ Big Brother được dùng để chỉ chính quyền độc tài giám sát công dân). Nhưng đừng lo, MS thuyết phục bạn, mọi thông tin chỉ lưu ở máy của bạn thôi.

Ngay lập tức, những người chỉ trích đã gọi đó là thảm họa cho sự riêng tư. Đầu tiên, Recall sẽ tự động ghi lại tất cả, kể cả những thông tin nhạy cảm nhất, mà không hỏi ý kiến của bạn. Thứ nữa, các chuyên gia an ninh đã phát hiện ra những lỗ hổng to đến mức “có thể bay cả máy bay qua.”

Brad thú nhận ”Trong vòng 48 tiếng, chúng tôi đã trải qua từ cảm giác Wow, thật ngầu, sang đầy lo lắng”. Ông gặp Nadella ở Washington và thống nhất là Recall chỉ được tung ra khi người dùng thực sự yên tâm. Cũng may là họ chưa lăng xê sản phẩm, nên chưa phải recall Recall. Các lãnh đạo ở Redmond đã quyết định dừng kế hoạch tung ra thị trường để thêm các tính năng mới, chẳng hạn như mã hóa ngay lập tức.

Nadella thừa nhận “Mọi người chỉ ra rõ ràng những việc chúng tôi đáng ra đã phải thực hiện.” Nhưng không hiểu sao Đội Trách nhiệm AI của MS có thể để lọt những lỗi như vậy. Chỉ có thể là tâm lý “Chúng tôi biết tất” mới dẫn đến việc công bố sản phẩm với những khiếm khuyết như vậy, bất kể lãnh đạo có thể có sự thấu hiểu cảm thông đến đây. MS vẫn còn nguyên nhiều tính “xấu” từ thưở ban đầu. Có điều giờ họ đã là công ty 3000 tỷ với các sản phẩm dẫn dắt vào kỷ nguyên AI.

Brad Smith lại “xử lý”: “Bạn chỉ có thể có 2 cách hành động, một là ‘chết thật chúng tôi đáng ra phải nghĩ về điều đó trước’, hai là ‘ok, chúng tôi sẽ tận dụng cơ hội này để thay đổi. Đây là bài học cho cả công ty.”

Ok, sau 50 năm, đó là bài học mà MS và Nadella đáng ra phải học từ lâu.

Bài gốc: Relevance! Relevance! Relevance! Microsoft at 50 Is an AI Giant—and Still Hellbent on Domination