Olga Berggolts (1910-1975) được biết đến ở VN qua thơ tình và các bài thơ giai đoạn Leningrad bị bao vây. Nhưng bà còn làm thơ về thời kỳ khủng bố của Stalin, giai đoạn mà bản thân bà bị kết tội oan và bị bắt giam 2 lần, cả 2 lần đều vào lúc mang thai. Bà đã bị thẩm vấn và tra tấn, và rốt cuộc 2 đứa con đều chết khi sinh ra, còn bà cũng mất khả năng làm mẹ. Sau này bà viết: “Họ đã xé toạc tâm hồn tôi, lục lọi trong nó bằng những ngón tay hôi hám, nhổ vào nó, làm ô uế nó, rồi nhét nó trở lại và bảo: ‘Hãy sống đi!’“. Dưới đây là một bài thơ của bà (có vẻ được viết năm 1941 và được biểu diễn năm 1965):
Không, không phải từ những trang sách ít ỏi của chúng tôi
“Hier stehe ich. Ich kann nicht anders. Amen“ – M. Luther
(Tôi đứng đây. Tôi không thể làm gì khác được. Amen – M. Luther)
Không, không phải từ những trang sách ít ỏi của chúng tôi,
Như chiếc túi ăn mày rách nát,
Mà bạn sẽ biết được gian nan,
Chúng tôi đã sống một cuộc đời không thể.
Cách chúng tôi đã yêu – đắng cay, thô bạo,
Yêu thì yêu mà vẫn phải lọc lừa nhau,
Cách mà giữa màn thẩm vấn, nghiến chặt răng,
Chúng tôi đã chối bỏ bản thân mình.
Cách mà trong ngột ngạt của buồng giam không ngủ,
Ngày và đêm cứ đằng đẵng trôi qua
Mắt lệ khô, với cặp môi nứt nẻ,
Chúng tôi cứ thề hoài “Tổ quốc”, “Nhân dân”.
Và chúng tôi đã tìm cách biện minh
Cho người mẹ của mình tàn nhẫn ấy,
Người đã đẩy những đứa con ưu tú nhất
Vào khổ đau vô ích dường nào
Ôi, những ngày tháng của nhục nhằn và buồn khổ!
Ôi, lẽ nào thậm chí chúng ta
Còn chưa trải đủ kiếp người bao thống khổ
Trong những hầm mỏ lộ thiên Kolyma?
Còn những ai, tình cờ thoát nạn
Lại bị kết án số phận bi thảm hơn
Sống trong sự lặng câm hèn nhát,
Và mãi trong nghi kỵ của bạn bè.
Và lặng im, chỉ dám khóc thầm
Chẳng biết lẽ gì mà chúng tôi lại sống,
Chắc là bởi chúng tôi không thể
Sống, khóc hay thở bằng cách khác nào.
Và ngày qua ngày, giờ qua giờ,
Chúng tôi lao động, sợ tù đày lại đến
Nhưng sự thật chẳng ai can đảm hơn,
Cũng chẳng ai kiêu hãnh hơn chúng tôi!
Bản gốc:
Нет, не из книжек наших скудных
“Hier stehe ich. Ich kann nicht anders. Amen“
(На сем стою, и не могу иначе. Аминь) M.Luther
Нет, не из книжек наших скудных,
Подобья нищенской сумы,
Узнаете о том, как трудно,
Как невозможно жили мы.
Как мы любили горько, грубо,
Как обманулись мы любя,
Как на допросах, стиснув зубы,
Мы отрекались от себя.
Как в духоте бессонных камер
И дни, и ночи напролет
Без слез, разбитыми губами
Твердили “Родина”, “Народ”.
И находили оправданья
Жестокой матери своей,
На бесполезное страданье
Пославшей лучших сыновей
О дни позора и печали!
О, неужели даже мы
Тоски людской не исчерпали
В открытых копях Колымы!
А те, что вырвались случайно,
Осуждены еще страшней.
На малодушное молчанье,
На недоверие друзей.
И молча, только тайно плача,
Зачем-то жили мы опять,
Затем, что не могли иначе
Ни жить, ни плакать, ни дышать.
И ежедневно, ежечасно,
Трудясь, страшилися тюрьмы,
Но не было людей бесстрашней
И горделивее, чем мы!