LỜI GIỚI THIỆU CỦA NGƯỜI DỊCH

Link đặt mua sách in
Link download pdf
Tôi tình cờ biết đến Alice Miller thông qua một câu nói của bà (ở Phần 3 sách này): “khinh miệt là vũ khí của kẻ yếu”. Khi đó tôi đang đi tìm câu trả lời cho câu hỏi, tại sao khi tranh luận trên Facebook và cả ở những chỗ khác, rất nhiều người (đôi khi cả tôi) có xu hướng hạ thấp, miệt thị, tấn công bất kỳ thứ gì họ coi là khiếm khuyết của đối phương? Hóa ra, đó là vũ khí của kẻ yếu, những người đã bị coi thường, bị khinh miệt từ nhỏ và đã phát triển cho chính mình một vũ khí như vậy để có thể sống sót, để khẳng định bản thân. Ngược lại, nếu một người từ lúc bé đã được tôn trọng, được bao dung, thì họ sẽ trở nên mạnh mẽ và bao dung, vì hiểu rằng ai cũng có khiếm khuyết.

Khi đó, tôi đã tìm sách của bà để đọc kỹ hơn, và có thể nói là đã được mở mắt. Qua các trang sách, các câu chuyện của bà, tôi đã quay trở về thời thơ ấu để chiêm nghiệm bản thân, nhìn thấy những hạn chế trong quá trình cha mẹ giáo dục nuôi dưỡng mình, và rút kinh nghiệm đối với con cái. Ví dụ, tôi cũng là một đứa trẻ được trao trọng trách ‘làm rạng danh gia đình’, và điều đó ít nhiều ảnh hưởng đến tính cách của tôi khi lớn lên, mà bây giờ tôi đang cố gắng sửa chữa.

Các sách của bà, đặc biệt là cuốn này, đã tác động đến tôi mạnh mẽ đến mức tôi muốn ngay lập tức dịch và phổ biến nó đến đông đảo độc giả Việt Nam, nhất là những người đang và sắp làm cha mẹ. Khi tôi dịch xong thì một bản dịch khác cũng vừa được xuất bản ở Việt Nam. Tôi đã mua đọc nhưng thấy bản dịch đó có nhiều lỗi đáng tiếc (link bài viết của tôi về bản dịch này), nên vẫn muốn bản dịch này đến được với độc giả người Việt. Rất cám ơn Công ty sách Bách Việt và những người đã giúp tôi trong quá trình đó.

Xin giới thiệu vài dòng để độc giả biết rõ hơn về tác giả. Alice Miller (1923-2010) là một nhà tâm lý học, phân tâm học gốc Do Thái. Bà sinh ra và lớn lên ở Ba lan, sau đó sang Thụy sỹ học đại học và lập gia đình. Bà theo học phân tâm học và hành nghề tại Zurich, Thụy sỹ những năm 1960-70. Sau đó bà trở nên bất đồng với nhiều học thuyết của Freud nhất là học thuyết về trẻ con, và đến 1988 thì rút khỏi Hiệp hội Phân tâm học Quốc tế.

Năm 1979, bà cho ra mắt cuốn “Bi kịch của đứa trẻ tài năng” bằng tiếng Đức, sau đó nó nhanh chóng được dịch sang tiếng Anh và các thứ tiếng khác. Cuốn sách đã khuấy động công chúng, bán được hơn triệu bản. Với ba bài luận, cuốn sách đặt ra một mệnh đề đơn giản nhưng đau đớn. Bà viết, tất cả trẻ em đều bị chấn thương tâm lý và có những vết sẹo tâm thần vĩnh viễn dưới bàn tay của cha mẹ, những người thực thi các quy tắc ứng xử thông qua áp lực tâm lý hoặc trừng phạt thân thể.

Theo bà, vì không có khả năng thừa nhận cơn thịnh nộ mà họ cảm thấy đối với những kẻ hành hạ mình, những đứa trẻ bị hư tổn này đi khập khiễng trong suốt cuộc đời, bị đè nặng bởi chứng trầm cảm và bất an, và sẽ chuyển hành vi ngược đãi sang thế hệ sau, theo một chu kỳ không hồi kết. Một số, trong nỗ lực thống thiết để làm hài lòng cha mẹ và phục vụ nhu cầu của họ, đã thành danh trong nghệ thuật hoặc nghề nghiệp. Còn những kẻ như Stalin hay Hitler, như Miller viết, đã chuyển tải những tổn thương thời thơ ấu của mình cho hàng triệu người.

Có ý kiến nhận xét rằng bà “có thể được coi là mắt xích còn thiếu giữa Freud và Oprah, vì đã mang lại những tin tức về cuộc sống nội tâm, đặc biệt là sự mong manh của việc phát triển cảm xúc, ra khỏi văn phòng kín bưng như tu viện của các nhà trị liệu, và đưa vào một bối cảnh rộng lớn hơn, thân thiện hơn với người đọc”.

Cũng cần nhấn mạnh rằng cuốn sách của Miller không phải là dành riêng cho những đứa trẻ tài năng và cha mẹ của chúng theo nghĩa truyền thống của từ “tài năng”, mà dành cho tất cả trẻ em và tất cả các bậc cha mẹ. Tất cả trẻ em, không có ngoại lệ, từ lúc sinh ra được ban tặng nhiều tài năng và khả năng, và có lẽ quan trọng nhất là khả năng sống, trải nghiệm cuộc sống và hành động trong cuộc sống của mình. Bi kịch của một đứa trẻ được ban tặng những tài năng này là ở chỗ, các hành vi, trải nghiệm và bản thân cuộc sống của chúng có thể (và trên thực tế là đúng vậy) chỉ là những phương tiện phục vụ nhu cầu này khác của cha mẹ. Khi đó, cuộc sống của chính đứa trẻ hoàn toàn trở thành “sống để” làm gì đó cho ai đó, “sống vì” ai đó. Vì vậy, đứa trẻ ngày càng trở nên ngoan hiền, dần dần đánh mất tài năng của mình để đổi lấy “yêu thương”, “ghi nhận”, “khen ngợi”, “quan tâm”, “chú ý”, v.v. của bố mẹ hay của người lớn khác. Cùng với điều này, nó đánh mất cuộc sống của chính mình, trải nghiệm của mình, hành động của mình – đánh mất bản thân. Đây là “ngục tù tâm lý” mà phần lớn trẻ em bị ném vào. Và không có gì ngạc nhiên khi rốt cuộc cái gọi là “thế giới người lớn” của chúng ta hóa ra là một cộng đồng các tù nhân đã mãn hạn và được trả tự do. Và ở đó, mỗi chúng ta, theo cách của mình, tìm cách sống sót, bù đắp, lấp đầy những mất mát gần như không thể bù đắp.

Sau cuốn “Bi kịch”, Miller còn cho xuất bản 11 cuốn nữa, với cuốn cuối cùng From Rage to Courage ra mắt 2009 chỉ một năm trước khi bà mất (xem danh sách đầy đủ ở đây). Trong số này đã có 2 cuốn được xuất bản tiếng Việt, là The Truth Will Set You Free (Sự thật sẽ giải phóng bản thân) và The Body Never Lies (Cơ thể không bao giờ nói dối). Ngoài ra, bà cũng duy trì một website để trao đổi thư từ với các độc giả của mình, hiện website vẫn có thể truy cập vào đọc (alice-miller.com).

Sau khi đọc xong cuốn này, độc giả có thể đặt câu hỏi: “Vậy tôi nên làm gì với quan niệm của tác giả về tuổi thơ?”. Tất nhiên, không phải ai cũng có thể có được một khóa trị liệu phân tâm học có chất lượng hoặc liệu pháp tâm lý chuyên nghiệp. Tuy nhiên, bên cạnh liệu pháp tâm lý còn có văn hóa tâm lý. Do đó, câu trả lời cho câu hỏi trên là: cần biết để có văn hóa hơn về mặt tâm lý. Biết đã là rất nhiều. Nếu biết về các vi khuẩn gây bệnh, tôi sẽ quan tâm đến việc vệ sinh của con. Và bây giờ khi biết về bi kịch của trẻ thơ, tôi sẽ cố gắng từ chối đóng vai chính trong đó, sẽ cố gắng giải thoát mình khỏi vai diễn này để mang lại sự tự do cho các con tôi (và, cụ thể là cho chúng tự do yêu hay ghét tôi, chứ không chỉ là “nghiệp của tôi” tiếp tục trong chúng). Kiến thức hành động là sức mạnh thực sự. Tôi tin rằng cuốn sách của Miller, bên cạnh những cuốn sách cùng chủ đề đã và đang được xuất bản ở Việt Nam, sẽ góp phần đáng kể vào việc hình thành văn hóa tâm lý của nhiều người, như đã tác động đến tôi.

Bản dịch này dịch từ bản tiếng Anh do Basic Books ấn hành năm 2007. Các cước chú có đánh dấu ND là của người dịch, còn lại là của bản gốc. Cách viết của Miller là vừa đi dạo vừa suy nghĩ và đọc vào băng ghi âm rồi sau đó biên tập lại, vì thế nên cấu trúc không thật sự chặt chẽ, có những điểm lặp lại, nhưng dễ đọc vì giống như đang nghe tâm sự.

Phan Phương Đạt

Link đặt mua sách in
Link download pdf