Những người thành công thường tỏ ra kiên trì (persistent). Những ý tưởng mới ban đầu thường không hiệu quả nhưng họ không nản lòng. Họ tiếp tục cố gắng và cuối cùng tìm thấy thứ gì đó hiệu quả.
Mặt khác, ngoan cố (obstinacy) thuần túy là công thức dẫn đến thất bại. Những người ngoan cố thật khó chịu. Họ không lắng nghe. Họ húc đầu vào tường và chẳng đi đến đâu.
Nhưng liệu có khác biệt thực sự giữa hai loại người này? Người kiên trì và người ngoan cố có thực sự hành xử khác nhau không? Hay họ đang làm điều tương tự, và sau này chúng ta chỉ dán nhãn cho họ là kiên trì hay ngoan cố tùy thuộc vào việc rốt cuộc họ có đúng hay không?
Giới thiệu của người dịch. Bài viết dưới đây của Bernard Paris (1931-2019), đồng sáng lập và giám đốc Hiệp hội Karen Horney Quốc tế, viết cho ấn bản tiếng Nga của cuốn sách Neurosis and Human Growth của Horney (năm 1997) tóm tắt mạch lạc, đầy đủ và dễ theo dõi lý thuyết của Horney về neurosis mà tôi dịch là chứng ‘rối nhiễu’. Tôi chọn dịch như vậy thay vì phương án thường dùng là “loạn thần kinh” bởi vì mức độ của rối và nhiễu thì nhẹ hơn so với loạn, tức là phổ biến trong nhân chúng hơn. Rõ ràng khi nghe đến ‘loạn thần kinh’ thì người đọc trung bình sẽ nghĩ là không phải nói về mình, và sẽ có thể bỏ qua. Còn “rối nhiễu” thì thật ra ai cũng có ít nhiều, chắc không có ai hoàn toàn “lành mạnh” nếu theo lý thuyết của Horney. Hơn nữa, từ psychosis, vốn có mức độ bệnh lý cao hơn, được dịch là ‘loạn thần’ khiến hai khái niệm càng lẫn lộn nếu dùng phương án cũ.
Lược dịch từ bài: The Art of Being Unreachable. On Desire, Depth, and the Seduction of Having Somewhere Else to Be của Alexis McElroy.
Có gì đó làm ta ngất ngây, ở những người say mê gì đó mà ta không thể tiếp cận. Có một sức hút thầm lặng ở những người đắm chìm trong sở thích của riêng họ—họ có vẻ đa lớp, khép kín và hơi bí ẩn. Họ bước đi trong thế giới với một sự tự tin thầm lặng, một sự tự chủ gần như không được phép. Bạn cảm nhận được ngay lập tức, qua cách họ thu hút sự chú ý của bạn mà không cần cố gắng, qua cách vắng mặt thì lâu mà hiện diện thì chóng. Họ không diễn. Họ không xuất hiện khi bạn muốn. Không có gì quyến rũ hơn một người có nơi nào đó khác để đến, ngay cả khi nơi đó là bên trong.
Giới thiệu của DatPP: mỗi hành động của chúng ta đều được thúc đẩy bằng nhiều động lực cùng lúc, mà Bentham gọi là các lò xo. Bản thân các lò xo không tốt và không xấu, nhưng chúng ta thường vô thức hoặc cố ý gọi chúng bằng những từ ngữ mang tính đạo đức – ca ngợi hoặc lên án. Bài viết này sẽ giúp ta nhìn thấu hiện tượng đó, thấy được các lò xo của mọi người và chính ta, để tránh bẫy thao túng, để biết cách thuyết phục, để có hành xử khôn ngoan và hiệu quả.
Bài viết hơn 200 năm trước của triết gia người Anh Jeremy Bentham, được Seth Godin và Claude AI tóm tắt lại bằng ngôn ngữ hiện đại. Rất khai sáng và hữu ích.
Hầu hết mọi người không vượt qua cấp độ 3, một số đạt đến cấp độ 5. Còn những người chạm tới cấp độ 7 thì sao? Họ thay đổi mọi thứ.
Dưới đây là hành trình thăng tiến theo thang cấp độ.
Cấp độ 1: Sinh tồn (Survival)
Có mặt đúng giờ hoặc bị sa thải. Đóng thuế hoặc đi tù. Thuần túy là sự tuân thủ.
Điều này sẽ dẫn đến: căng thẳng hơn, sự hài lòng trong công việc thấp hơn, kết quả kém hơn.
Bạn đang chuyển động. Nhưng không phải tiến về phía trước.
Cấp độ 2: Mua chuộc (Bribery)
Giờ đây bạn đuổi theo tiền thưởng, số sao vàng và lượt thích. Loại phần thưởng “nếu-thì” kiểu này có tác dụng, nhưng chỉ với các nhiệm vụ đơn giản.
Tâm lý học đã chứng minh: Những đứa trẻ thích vẽ đã được thưởng để vẽ nhiều hơn, và kết quả là chúng bỏ vẽ khi phần thưởng không còn.
Có thể mua chuộc nỗ lực. Nhưng hiếm khi mua được sự xuất sắc.
Cấp độ 3: Chấp thuận (Approval)
Bạn được thúc đẩy bởi những gì người khác nghĩ. Cái gật đầu của sếp. Niềm tự hào của cha mẹ. Nghe có vẻ vô hại, nhưng thực tế thì không.
Điều này tạo ra: Những người cầu toàn không bao giờ thấy đủ. Những người luôn cố gắng làm hài lòng người khác, nói “có” với mọi thứ.
Thành tích bên ngoài, khổ sở bên trong.
Cấp độ 4: Thành tựu (Achievement)
Ở cấp độ này bạn muốn chiến thắng. Trở nên xuất sắc. Khẳng định bản thân.
Cái bẫy là gì? Ngụy tưởng về đích (Arrival fallacy). Bạn đạt được mục tiêu. Cảm thấy tuyệt vời. Trong một ngày. Sau đó: “Tiếp theo là gì?”
Bạn đang leo một chiếc thang tựa nhầm bức tường.
Cấp độ 5: Tăng trưởng (Growth)
Đây là cấp độ thay đổi cuộc chơi. Ít quan tâm đến tiếng vỗ tay. Tập trung nhiều hơn vào sự tiến bộ. Bạn theo đuổi những thử thách bứt phá—không quá dễ, không quá sức.
Nguyên tắc Goldilocks: vừa đủ khó để phát triển kỹ năng.
Điều này tạo nên sự tinh thông, giỏi chuyên môn thực sự.
Cấp độ 6: Mục đích (Purpose)
Câu hỏi: bạn phục vụ ai?
Nghiên cứu cho thấy: Những người có mục đích sẽ kiên định hơn với nhiệm vụ khó. Họ có mức độ hạnh phúc và khả năng phục hồi cao hơn.
Mục đích của bạn không cần vĩ đại. Chỉ cần chân thực.
Cấp độ 7: Tự do (Freedom)
Bạn đã tích hợp được mọi thứ. Tự trị + Tinh thông + Mục đích = Đỉnh cao động lực (đây là 3 yếu tố trong mô hình động lực của Pink).
Bạn không xin phép ai, không chờ để được chọn. Bạn là tác giả cuộc đời mình.
Nghiên cứu cho thấy: Sự hài lòng cuộc sống cao nhất nằm ở đây.
Lời kết
Mấu chốt là: bạn không nhất thiết bị mắc kẹt mãi ở vị trí hiện tại.
Hãy nhận diện cấp độ hiện tại của mình. Sau đó hỏi: Điều gì sẽ nâng mình lên một cấp độ cao hơn?
Lời người dịch. Thái Ất Kim Hoa Tông Chỉ là bí kíp luyện công tương truyền của Lã Động Tân (là một trong Bát Tiên). Năm 1929, sách được Richard Wilhelm dịch ra tiếng Đức và giới thiệu đến độc giả phương Tây (tên tiếng Anh: The Secret of the Golden Flower: a Chinese Book of Life. Sách được dịch từ nguyên gốc ra tiếng Việt năm 1999 với tựa Phép luyện công của Lã Động Tân. OSHO có viết bộ sách về bí kíp này tựa là The Secret of Secrets (bản tiếng Việt – Bí mật của những bí mật) – lưu ý tránh nhầm lẫn với quyển khác của OSHO tên là The Book of Secrets). Nhà phân tâm học Carl Jung rất quan tâm đến các học thuyết phương Đông nên đã nghiên cứu và viết phần bình luận rất chi tiết. Jung thú nhận rằng sách này góp phần khiến ông hoàn thành lý thuyết về vô thức tập thể.
Từ góc nhìn phương Đông thì có thể thấy Jung đã hiểu sai nội dung văn bản, đã phóng chiếu những chỉ dẫn luyện công cho cơ thể thành những suy tưởng thuần túy về tâm trí (psyche). Tức là các bình luận của Jung nói nhiều hơn về bản thân ông, củng cố cho lý thuyết của ổng, chứ không phải về nội dung cuốn sách. Chính vì thế, điều đó giúp người đọc hiểu hơn về tư tưởng của Jung. Phần giới thiệu mà tôi chọn dịch dưới đây cho ta thấy cách tiếp cận rất khoa học, thận trọng của Jung đối với các văn bản ‘kỳ lạ’ của phương Đông, và phản tư của ông về quá trình trưởng thành giác ngộ của con người.
Giới thiệu của người dịch. Nhà văn Liên xô Arkady Gaidar từng cực kỳ nổi tiếng ở Việt Nam với loạt truyện như Timur và đồng đội, số phận chú bé đánh trống, v.v. Nhân ngày sinh của ông (22/1/1904) và nhân chủ đề văn học đang nóng, xin giới thiệu bà con bài viết rất hay này của tác giả OM Kromer. Phân tích tâm lý sắc sảo và thuyết phục.
Đọc bài này, bản thân tôi cũng bỗng nhớ lại những lăn tăn hồi nhỏ khi đọc sách của ổng nhưng khi ấy đã bỏ qua, ví dụ tại sao ko có người lớn?
Giới thiệu của DatPP: Paul Graham đã tìm hiểu, tóm tắt và viết thành bí kíp cách mà các vĩ nhân ở nhiều lĩnh vực khác nhau làm nên những công trình vĩ đại. Các chiêu thức trong này là cực kỳ dễ hiểu, thực dụng và hữu ích đối với bất kỳ ai muốn làm một việc gì đó vĩ đại. Kể cả nếu bạn quá khiêm tốn để muốn thế, thì cũng rất nên đọc (nhiều lần!) để áp dụng phần nào, và để định hướng cho thế hệ con cháu. Cuối bài 3 có bản đồ tóm tắt các ý tưởng trong bí kíp.
Giới thiệu của DatPP: Paul Graham đã tìm hiểu, tóm tắt và viết thành bí kíp cách mà các vĩ nhân ở nhiều lĩnh vực khác nhau làm nên những công trình vĩ đại. Các chiêu thức trong này là cực kỳ dễ hiểu, thực dụng và hữu ích đối với bất kỳ ai muốn làm một việc gì đó vĩ đại. Kể cả nếu bạn quá khiêm tốn để muốn thế, thì cũng rất nên đọc (nhiều lần!) để áp dụng phần nào, và để định hướng cho thế hệ con cháu. Cuối bài 3 có bản đồ tóm tắt các ý tưởng trong bí kíp.
