Cuộc hội thoại của nhà tâm lý học Jon Haidt với ChatGPT về việc nếu nó là quỷ dữ thì nó sẽ hủy hoại giới trẻ như thế nào. Câu trả lời thật đáng lo ngại — và quá quen thuộc.
Đầu năm nay 2025, ai đó đã khởi xướng một trào lưu trên mạng bằng cách hỏi ChatGPT câu này: Nếu ngươi là quỷ dữ, ngươi sẽ hủy diệt thế hệ trẻ như thế nào, mà chúng thậm chí không hề hay biết?
Continue readingCác từ tiếng Nhật “kimono” và “geisha” rất quen thuộc với mọi người. Chúng gắn liền với những quan niệm rập khuôn của người nước ngoài về xứ sở mặt trời mọc kỳ lạ. Từ “kimono” không cần giải thích. Tuy nhiên, có rất nhiều hiểu lầm về từ “geisha”.
Dịch theo nghĩa đen, từ “geisha” có nghĩa là “người của nghệ thuật”. Geisha là một nghệ sĩ; có tài chiêu đãi đàn ông, không chỉ bằng tài năng ca hát và nhảy múa mà còn bằng học vấn. Theo phương châm “mọi thứ đâu vào đấy”, từ xa xưa, người Nhật đã chia phụ nữ thành ba loại: nội trợ, sinh sản – tức là vợ; tâm hồn – geisha, với học vấn; và cuối cùng, thể xác – oiran, một vai trò được các cô gái quán bar và quán rượu đảm nhiệm sau khi mại dâm công khai bị cấm. Một buổi tối dành cho geisha chắc chắn là một sự kiện đáng nhớ, mặc dù nó thường khiến người nước ngoài có phần thất vọng. Đó chính xác là cảm giác của tôi, mặc dù lần đầu tiên tôi được giới thiệu về geisha là do thị trưởng của một thành phố nổi tiếng với các cô gái đẹp Nhật Bản.
Continue readingTôi nhớ, từ “ikebana” đã từng ám ảnh tôi khi viết bài tường thuật về cuộc tuyệt thực của các bà vợ những người thợ mỏ đã thiệt mạng trong hầm mỏ, tại địa điểm xảy ra thảm họa dưới lòng đất. Công đoàn Thợ mỏ Miike nổi tiếng ở Nhật Bản với truyền thống đấu tranh, và một phần đáng kể vinh quang của nó thuộc về những người phụ nữ thuộc Liên hiệp Gia đình Mồ côi. Chính những nữ thợ mỏ này, ngày này qua ngày khác đình công trong hầm mỏ, nơi đã trở thành mồ chôn chồng họ, đã gây chấn động nước Nhật với lòng dũng cảm của mình. Sau khi tôi đến thăm địa điểm đình công, những người phụ nữ đã mời tôi đến văn phòng công đoàn.
– Chứ ai lại nói chuyện ở chỗ tối này!
Nada (tiếng TBN nghĩa là Không gì cả) là một TV series của Argentina kể về vài năm cuộc sống của Manuel, một nhà phê bình ẩm thực già ở Buenos Aires. Như tên gọi của bộ phim, Manuel chẳng là ai cả, chỉ đơn giản sống theo những chuẩn mực riêng của mình, cá tính đến mức khó chịu, không chấp nhận hòa mình với đám đông, và vì thế rất hấp dẫn. Hấp dẫn và độc đáo, nên ông được một nhà văn Mỹ thuộc loại nhất thế giới (de Niro thủ vai) nhận làm bạn thân chỉ sau một thời gian ngắn giao du.
Continue readingBạn đã bao giờ cảm thấy rằng càng hiểu biết về thế gian, bạn càng ít muốn tham gia vào nó? Đó là một cảm giác kỳ lạ, gần như nghịch lý. Những khoảnh khắc khi bạn quan sát một cuộc trò chuyện tầm thường và nhận ra mình không còn có thể tham gia với sự nhiệt tình như trước, hoặc khi bạn lướt qua các tít báo và cảm thấy một sự tách biệt ngày càng tăng, như thể đang xem một vở kịch ngớ ngẩn mà bạn không còn thấy gần gũi nữa. Vấn đề không phải là sự kiêu ngạo về trí tuệ hay cảm giác vượt trội của bản thân, mà là một sự rút lui thực sự, và thường đau đớn.
Continue readingĐây là bản chuyển ngữ từ bản dịch tiếng Nga “Бён-Чхоль Хан. Общество усталости. Негативный опыт в эпоху чрезмерного позитива” do A.S. Salin dịch và NXB «Издательство АСТ» in năm 2023. Bản tiếng Nga dịch từ ấn bản lần thứ 6 của bản gốc tiếng Đức “Byung-Chul Han. Müdigkeitsgesellschaft, MSB Matthes & Seitz Berlin Verlagsgesellschaft mbH, Berlin 2010”. Riêng chương Xã hội kiệt sức (Burnout Society) thì được dịch từ bản tiếng Anh “Byung-Chul Han. The Burnout Society. Translated by Erik Butler. An imprint of Stanford University Press, 2015”, vì chương này không có trong bản gốc tiếng Đức, và hệ quả là cũng không có trong bản dịch tiếng Nga. Sự khác biệt này, cũng như khác biệt ở tiêu đề sách (Xã hội Mệt mỏi so với Xã hội Kiệt sức) là ý đồ của tác giả. Ấn bản thứ 6 của bản gốc tuy ra sau bản tiếng Anh nhưng vẫn không có chương Xã hội Kiệt sức, mà chỉ bổ sung lời tựa ngắn vốn là một đoạn trong chương đó.
Tập sách được chia thành 3 bài post trên blog này:
Đây là bản chuyển ngữ từ bản dịch tiếng Nga “Бён-Чхоль Хан. Общество усталости. Негативный опыт в эпоху чрезмерного позитива” do A.S. Salin dịch và NXB «Издательство АСТ» in năm 2023. Bản tiếng Nga dịch từ ấn bản lần thứ 6 của bản gốc tiếng Đức “Byung-Chul Han. Müdigkeitsgesellschaft”, MSB Matthes & Seitz Berlin Verlagsgesellschaft mbH, Berlin 2010. Riêng chương Xã hội kiệt sức (Burnout Society) thì được dịch từ bản tiếng Anh “Byung-Chul Han. The Burnout Society. Translated by Erik Butler. An imprint of Stanford University Press, 2015” vì chương này không có trong bản gốc tiếng Đức, và hệ quả là cũng không có trong bản dịch tiếng Nga. Sự khác biệt này, cũng như khác biệt ở tiêu đề sách (Xã hội Mệt mỏi so với Xã hội Kiệt sức) là ý đồ của tác giả. Ấn bản thứ 6 của bản gốc tuy ra sau bản tiếng Anh nhưng vẫn không có chương Xã hội Kiệt sức, mà chỉ bổ sung lời tựa ngắn vốn là một đoạn trong chương đó.
Tập sách được chia thành 3 bài post trên blog này:
Đây là bản chuyển ngữ từ bản dịch tiếng Nga “Бён-Чхоль Хан. Общество усталости. Негативный опыт в эпоху чрезмерного позитива” do A.S. Salin dịch và NXB «Издательство АСТ» in năm 2023. Bản tiếng Nga dịch từ ấn bản lần thứ 6 của bản gốc tiếng Đức “Byung-Chul Han. Müdigkeitsgesellschaft, MSB Matthes & Seitz Berlin Verlagsgesellschaft mbH, Berlin 2010”. Riêng chương Xã hội kiệt sức (Burnout Society) thì được dịch từ bản tiếng Anh “Byung-Chul Han. The Burnout Society. Translated by Erik Butler. An imprint of Stanford University Press, 2015”, vì chương này không có trong bản gốc tiếng Đức, và hệ quả là cũng không có trong bản dịch tiếng Nga. Sự khác biệt này, cũng như khác biệt ở tiêu đề sách (Xã hội Mệt mỏi so với Xã hội Kiệt sức) là ý đồ của tác giả. Ấn bản thứ 6 của bản gốc tuy ra sau bản tiếng Anh nhưng vẫn không có chương Xã hội Kiệt sức, mà chỉ bổ sung lời tựa ngắn vốn là một đoạn trong chương đó.
Tập sách được chia thành 3 bài post trên blog này:
Bài đăng trên substack After Babel của nhà tâm lý học Jonathan Haidt, ngày 6/8/2025. Ảnh lấy từ bài gốc. Người dịch.
Nhiều công ty đã gây ra thảm họa mạng xã hội hiện lại đang xây dựng các chatbot xã hội siêu thông minh được thiết kế để tương tác với trẻ em. Những lời hứa hẹn rất quen thuộc: những chatbot này sẽ giảm bớt sự cô đơn, củng cố các mối quan hệ và hỗ trợ những trẻ em cảm thấy bị cô lập. Nhưng bảng thành tích của ngành công nghiệp này cho đến nay rất tệ. Chúng ta không thể tin tưởng họ sẽ làm sản phẩm của mình an toàn cho trẻ em.
Chúng ta đang bước vào một giai đoạn mới về cách giới trẻ tương tác với công nghệ, và cũng như mạng xã hội, chúng ta vẫn chưa biết những người bạn đồng hành AI xã hội (social AI) này sẽ định hình sự phát triển cảm xúc như thế nào. Nhưng chúng ta biết một vài điều. Chúng ta biết điều gì sẽ xảy ra khi các công ty được tiếp cận trẻ em một cách không kiểm soát mà không có sự hiểu biết hoặc đồng ý của cha mẹ. Chúng ta biết rằng các mô hình kinh doanh tập trung vào việc tối đa hóa sự tương tác sẽ dẫn đến tình trạng nghiện ngập lan rộng. Chúng ta hiểu trẻ em cần gì để phát triển: nhiều thời gian tương tác trực tiếp với bạn bè, không màn hình và không người lớn. Và chúng ta biết sự lạc quan về công nghệ và việc tập trung vào lợi ích ngày nay có thể khiến mọi người mù quáng trước những tác hại tàn khốc lâu dài, đặc biệt là đối với trẻ em khi chúng bước vào tuổi dậy thì.
Với mạng xã hội, chúng ta – cha mẹ, nhà lập pháp, tòa án và Quốc hội Hoa Kỳ – đã cho phép các công ty thử nghiệm trên con em mình mà không có bất kỳ ràng buộc pháp lý hay đạo đức nào và không cần xác minh độ tuổi. Mạng xã hội hiện đã ăn sâu vào cuộc sống của trẻ em đến mức rất khó để loại bỏ hoặc giảm thiểu mức độ độc hại của nó, mặc dù hầu hết các bậc cha mẹ và một nửa số thanh thiếu niên đều coi nó là có hại và mong muốn nó không tồn tại. Chúng ta không được phép mắc lại sai lầm tương tự. Với những người bạn đồng hành AI vẫn còn trong giai đoạn đầu, chúng ta có cơ hội để làm mọi việc khác đi.
Bài viết hôm nay là bài đầu tiên trong số nhiều bài viết sẽ soi rọi làn sóng tiếp theo này: sự trỗi dậy của các chatbot AI xã hội và những rủi ro mà chúng đã gây ra cho sự phát triển cảm xúc của trẻ em. Tác giả là Mandy McLean, một nhà phát triển AI, người quan tâm đến những tác động mà bot xã hội sẽ gây ra đối với sự phát triển cảm xúc, các mối quan hệ và ý thức về bản thân của trẻ em. Trước khi chuyển sang lĩnh vực công nghệ, Mandy từng là giáo viên trung học trong nhiều năm và sau đó lấy bằng Tiến sĩ về giáo dục và phương pháp định lượng trong khoa học xã hội. Cô đã dành hơn sáu năm dẫn dắt nghiên cứu tại Guild, “một công ty khởi nghiệp công nghệ giáo dục lấy sứ mệnh làm trọng tâm, tập trung vào việc nâng cao kỹ năng cho người học trưởng thành đang đi làm”, trước khi chuyển hướng toàn thời gian sang “khám phá cách các công nghệ mới nổi có thể được sử dụng một cách có chủ đích để hỗ trợ việc học sâu,có ý nghĩa và lấy con người làm trung tâm ở bậc học K-12 và hơn thế nữa”.
– Jon và Zach
Continue readingChúng ta là Nước thải. Cuộc sống của bạn là tạp âm của tôi
We Are The Slop. Your life is my background noise
Người ta nói thế hệ tôi đang lãng phí cuộc đời vào những trò giải trí vô bổ. Nhưng tôi nghĩ mọi thứ còn tệ hơn thế. Giờ đây, chúng ta đang biến cuộc sống của mình thành những trò giải trí vô bổ. Không chỉ là tiêu thụ nước thải, mà còn trở thành nó.
