Trong mỗi chuyến đi tôi đều chụp khá nhiều ảnh, rồi sau đó lưu vào đâu đó và không bao giờ mở xem nữa. Một số ảnh có thể được kể thành câu chuyện để post lên mạng xã hội như Facebook, nhưng chúng sẽ bị trôi đi mất. Tôi nảy ra ý tưởng tập hợp các câu chuyện kèm ảnh trong một bài blog như thế này, để có thể tìm được khi cần. Các ảnh không phải do tôi chụp đều có dẫn nguồn.

Xem đá bóng ở pub Pear Tree, Edinburgh

Mỗi pub có một tập khách hàng của mình, có quán thì nhiều ông bà già, có quán thì toàn sinh viên. Pear Tree là một điểm tụ tập của sinh viên Uni of Edinburgh. Quán có màn hình lớn và sân rộng, chiếu các trận bóng đá. Khác với các quán xem đá bóng ở VN, pub không bật âm thanh để khách vẫn có thể nói chuyện với nhau. Ở pub đa số chỉ gọi đồ uống, mỗi người một pint Guinness vừa uống vừa buôn.

Arthur’s Seat ở Edinburgh

Arthur’s Seat là một ngọn núi cao hơn 250m được bao quanh bởi công viên. Gặp hôm mưa gió nên việc leo núi trở nên khó khăn hơn, đặc biệt lên đến đỉnh thì gió rất mạnh. Hình như tụi sinh viên mới đến của Uni of Edinburgh có một nghi lễ là leo lên đây, để cầu mong việc học hành thi thố được thuận lợi.

Nghĩa trang Nhà thờ Canongate (Canongate Kirkyard)

Canongate là một con phố ở Edinburgh, có tên như vậy (cổng các thầy tu) vì ngày xưa các thầy tu đến sống ở đó, bên ngoài thành Edinburgh. Kirk tiếng Scotland là nhà thờ, Kirkyard là Nghĩa trang nhà thờ – là khoảng sân xung quanh nhà thờ và luôn được dùng làm nghĩa trang.

Nghĩa trang này có mộ của Adam Smith. Ổng có bức tượng to ở phố trung tâm, nhưng mộ nằm ở đây. Có một lối đi nho nhỏ có đánh dấu, dẫn đến ngôi mộ. Trên mộ có một bó hoa và vài quả táo.

Ngoài cổng nghĩa trang có tượng nhà thơ Robert Ferguson. Ông cùng với Robert Burns và Robert Loius Stevenson hợp thành Ba ông Robert – ba tác gia lớn của Scotland, mà chắc chỉ có Stevenson là được nhiều người VN biết đến. Ferguson cũng được chôn tại đây

Bảo tàng thành phố Edinburgh

Đối diện Canongate Kirkyard là Museum of Edinburgh. Từ mặt phố nhìn thì trông rất bé, nhưng thực ra Bảo tàng khá to, bao gồm mấy tòa nhà thông với nhau trên tầng 2 ở trên lối đi vào trong sân. Bảo tàng miễn phí. Người dân UK rất thích kể chuyện, người Edinburgh cũng vậy, họ lưu lại các câu chuyện của thành phố và mỗi năm lại đề nghị người dân và du khách bầu chọn. Lần gần nhất, câu chuyện đứng đầu là về chú chó trung thành Greyfriars Bobby, câu chuyện đứng thứ hai (ly kì hơn) là về hai nhân vật chuyên giết người để… bán xác cho một ông bác sỹ để ổng nghiên cứu và dạy về phẫu thuật. Hà Nội quá ít những câu chuyện như vậy, có lẽ vì sợ bị đánh giá tiêu cực, trong khi thật ra du khách rất thích. Vừa rồi có một cô gái nào đó bịa ra chuyện ma ở Ninh Bình mà bị phạt tiền 7.5 củ, có lẽ cũng vì nhà chức trách lo sợ quá mức.

Ai đến Bảo tàng này thì nên ghé Canongate Kirkyard nói trên, nằm ngay bên kia đường.

Tượng Sherlock Homes

Edinburgh là quê hương của nhiều nhà văn bao gồm Arthur Conan Doyle. Gần nơi ông sinh ra, người ta đặt bức tượng thám tử Sherlock Holmes. Nhìn kỹ bức tượng rất giống nhân vật SH do Vasily Livanov đóng trong loạt phim của Liên xô, và đen chứ không xanh lè như tượng ở London.

Bảo tàng nghệ thuật Scotland (National Gallery of Scotland)

Bảo tàng không quá to, miễn phí, nằm trên trục đường Princes Street có nhiều thứ đáng xem, nên rất tiện ghé. Một trong những bức tranh quan trọng là The Monarch of the Glen – Vua thung lũng. Con hươu đỏ hùng dũng này xuất hiện rất nhiều trong các thương hiệu whisky, cũng giống như từ glen – tiếng Scotland nghĩa là thung lũng, nơi có dòng suối mà từ đó người ta lấy nước nấu whisky (glengoyne, glenfiddich, v.v.)

Bia tưởng niệm R.L. Stevenson

Bia tưởng niệm nằm ở công viên trung tâm – Princes Street Garden, nhưng nhỏ và khuất nên không dễ thấy. Có một lối lát 16 viên đá dẫn đến trước tấm bia, đặt giữa 9 cây bạch dương (silver birch). Tôi đã mua một cuốn Treasure Island (Đảo giấu vàng) đặt lên bia để tưởng nhớ ông:

Nơi giấu vàng

“Mười lăm thằng trên hòm người chết
Be rượu rum say bét say be”
Chuyện cũng đắm say ngày thơ bé
Duyên đến nơi ông một sáng hè.

Đây là bia tưởng niệm chứ không phải mộ, mộ ông ở ngoài … đảo giấu vàng (Samoa)

Cây đố khỉ

Ở cuối Princes Street Garden là thánh đường Parish Church of St Cuthbert, là nơi mà một nhà văn trinh thám nổi tiếng khác – Agathe Christie – đã kết hôn lần hai. Khu vườn xung quanh nhà thờ cũng là nghĩa trang, và giữa nghĩa trang là một cái cây trông rất kỳ quái mà chắc sẽ khiến người ta nổi da gà vào buổi tối. Cây này có tên là Monkey Puzzle (danh pháp Araucaria araucana, họ bách tán, là quốc thụ của Chile), vì người ta cho là khỉ sẽ bối rối nếu trèo lên.

Khung cửa sổ như những bức tranh

Nhìn từ trong phòng ra ngoài khung cửa sổ đôi khi như một bức tranh, chỉ muốn cầm bút lên và vẽ

Glasgow và Loch Lomond

Tuy Glasgow không có nhiều di tích để xem như Edinburgh nhưng lại ở gần Loch Lomond là hồ nước có bề mặt lớn nhất UK (Loch tiếng Scotland là hồ). Có một lò whisky gần đó với nhãn rượu mang tên Loch Lomond.

Ở Glasgow, khi lang thang vào Vườn thực vật tôi tình cờ gặp chợ sách cũ nên mua 3 cuốn sách. Một cuốn xuất bản cuối TK19, về các ngôi nhà nổi tiếng ở Edinburgh. Có vẻ như các ngôi nhà đó vẫn còn nguyên, đây có thể là ý tưởng hay cho Hà Nội và Sài Gòn, làm một cuốn sách tương tự. Một cuốn là Robinson Crusoe của Deniel Defoe. Cuốn này thú vị vì có dán một tấm thiệp, mang trong nó thêm một câu chuyện (xem ở dưới). Cuốn thứ ba là Travels with Charley của John Steinbeck.

Truyện kèm chuyện

Một điều thú vị khi mua cuốn truyện cũ là bạn có thể bắt gặp một dấu vết của chủ trước. Một chút manh mối thôi, nhưng nếu muốn thì bạn có thể tưởng tượng ra cả một câu chuyện.

Cuốn truyện cũ này in năm 1924, và được trường Chúa nhật nhà thờ St Luke ở Leyton, Anh quốc tặng cho một người tên George Avery ngày 5/1/1929. Chắc hẳn cậu bé George khi ấy đã có thành tích tốt, và các thầy cô đã rất chu đáo chuẩn bị tấm thiệp thật trang nhã.

Sự trân trọng này nên được duy trì/ khôi phục lại.

Triển lãm tranh Zurbaran

Tình cờ có một triển lãm tranh của danh họa Tây Ban Nha Francisco de Zurbaran (1598-1664) ở National Gallery London. Có mấy bức tranh rất thú vị

Bức ảnh đầu tiên trên thế giới

Đây là bức tranh vẽ lại ‘bức ảnh’ đầu tiên trên thế giới, lưu giữ hình ảnh Chúa Giê su.

Chuyện kể rằng, khi Chúa phải vác cây thập tự lên đồi, có người phụ nữ tên Veronica đã lấy khăn lau mặt cho ngài. Và khuôn mặt Chúa đã được lưu lại trên khăn.

Câu chuyện trở thành cảm hứng cho nhiều danh hoạ, bao gồm hoạ sĩ Tây ban nha Zurbaran – tác giả tranh này.

Veronica được phong thánh, và khi nhiếp ảnh xuất hiện ở TK 19 thì bà được chọn làm thánh bảo trợ cho nghề nhiếp ảnh (patron saint).

Niềm an ủi cho các bà mẹ

Đây là gương mặt của một người mẹ đang nhìn cậu con trai tuổi teen. Khuôn mặt lộ rõ vẻ chán nản và phiền muộn.

Sẽ không có gì đáng nói nếu người phụ nữ này không phải là … Đức Mẹ Maria, và con trai bà sẽ là Chúa Jesus trong độ 20 năm nữa.

Trong bức tranh, Jesus trẻ tuổi đang bỏ dở cuốn sách và quay ra nghịch một cái vòng đội đầu bằng gai, và bị gai đâm vào tay. Sau này Chúa sẽ đội vòng gai và vác cây thập tự.

Nếu Đức Mẹ còn phải buồn phiền vì con, thì các bà mẹ thời nay cũng không nên than vãn nhiều .

Bức tranh của Zurbaran vẽ năm 1640, có tên là “Christ and the Virgin in the House at Nazareth”. Hẳn là họa sỹ rất hiểu tâm lý các bà mẹ, và muốn đưa thông điệp đó vào tranh, thể hiện tuổi thơ của Chúa Jesus trong một bối cảnh đời thường. Có vẻ ngày đó ổng không bị kết tội ‘lật sử’.

Tượng Tim Berners-Lee

National Portrait Gallery London ở ngay bên cạnh National Gallery, cả hai đều miễn phí (trừ những triển lãm đặc biệt như của Zurbaran). Ấn tượng với tôi là bức tượng của Sir Tim Berners-Lee, được tôn xưng là cha đẻ của www. Bức tượng rất đời thường của một ‘dân công nghệ’, bộ vét nhàu, khoác ba lô, gương mặt đăm chiêu suy nghĩ.

Nhảy lò cò trên các triều vua

Một bảng nhảy lò cò trong một vườn hoa mini ngay bên ngoài lâu đài Windsor. Người Anh không coi điều này là xúc phạm, khi cho trẻ con dẫm đạp lên biểu tượng của các ông vua

Thánh đường Westminster Cathedral

Westminster Cathedral là nhà thờ Công giáo lớn nhất ở Anh. Không nên nhầm lẫn với nhà thờ Westminster Abbey nổi tiếng hơn rất rất nhiều và thuộc về Anh giáo (Church of England). So với Abbey lộng lẫy thì Cathedral khiêm nhường hơn rất nhiều, và không thu phí. Trong nhà thờ không có các tấm tranh kính lộng lẫy.

Đài phun nước kỷ niệm Công chúa xứ Wales Diana

Khi nghe đến Diana, Princess of Wales Memorial Fountain, ta dễ hình dung một đài phun nước với vòi phun bắn lên cao hoặc một cụm tượng với nước phun lên và chảy xuống như thác. Nhưng Đài kỷ niệm Công chúa Diana ở Hyde Park thì khác hẳn – đó là một dòng suối tròn ở giữa một bãi cỏ, để trẻ con và người lớn có thể nghỉ ngơi, chơi đùa với dòng nước. Rất phù hợp với tâm hồn của Công chúa.

Ống khói

Các nhà phố ở London hay Paris có rất nhiều ống khói, vì thường mỗi phòng đều có một ống dẫn khói cho lò sưởi. Nhà càng nhiều tầng thì càng nhiều ống khói.

Cây đô thị

Có hai loại cây xanh được trồng nhiều trong công viên và trên đường phố ở London và Paris là cây Dẻ ngựa (horse chestnut – hạt to hơn hạt dẻ loại ăn được, nhưng đắng) và Plane (platanus – Huyền linh). Các cây này đều có tán dày và rộng, và đặc biệt không thấy rễ trồi lên mặt đất làm kênh gạch lát như cây hoa sữa ở Hà nội. Cũng có thể vì người ta trồng đủ sâu. Như ở Hà nội thì cây trồng không được nhất quán như vậy.

Nghĩa trang Highgate

Nghĩa trang Highgate ở London bao gồm 2 phần West và East, bị một con đường cắt đôi. Phần Tây vốn có trước và ở trên sườn đồi cao nhưng lại rất âm u, phần Đông là mở rộng sau này, tuy ở dưới thấp nhưng rất sáng. Nghĩa trang này nổi tiếng vì có mộ Karl Marx (ở phần East), và có lẽ vì thế nên người ta mới có thể thu phí tham quan (10 GBP).

Phần Tây có mộ Michael Faraday, không hiểu sao lại ở sát rìa chứ không ở chỗ dễ thấy. Tuy vậy người ta cũng đặt tên ông cho một lối mòn dẫn đến mộ ông. Ở đây còn có mộ tay cựu điệp viên KGB Litvinenko, bị Putin cho đầu độc bằng chất phóng xạ Polonium.

Khu phía Đông có mộ của nhà văn Douglas Adams, tác giả bộ Bí kíp quá giang vào ngân hà:

Mộ nhà văn

Nếu bạn bỏ công tìm đến nghĩa trang Highgate ở London thì khả năng lớn là bạn muốn đến thăm Karl Marx, có lẽ là ngôi mộ nổi tiếng nhất nhì ở London, với bức tượng đầu ổng to khủng.

Nhưng khi thả bước đến đó, bạn sẽ khó mà bỏ qua một ngôi mộ nhỏ nhưng rất đặc biệt ở vệ đường, vì trên mộ cắm chi chít bút. Tấm bia đã rất mờ nhưng nếu nhìn kỹ cũng có thể đọc dòng chữ Douglas Adams.

Đó là nhà văn Sci-fi Anh với bộ tiểu thuyết kỳ lạ và vô cùng hấp dẫn – Bí kíp quá giang vào ngân hà. Ông mất vì đột quỵ khi mới 49 tuổi.

Thật là một cách tưởng niệm sâu sắc và tình cảm dành cho một nhà văn.

Và đây là ngôi mộ nổi tiếng nhất, ngay từ cổng vào khu Đông đã có biển chỉ đường, và có thể thấy từ xa. Khi tôi đến thăm, dưới mộ có một số sổ màu đỏ có hình búa liềm, tiếng Trung quốc, chắc của khách du lịch TQ đặt. Tôi cúng ông Marx một quả mơ chua, giống như giấc mơ của ổng, nom đẹp nhưng chua.

Nhà thờ Canterbury

Anh giáo có 3 nhà thờ quan trọng nhất và có lẽ cũng là to nhất UK: Canterbury Cathedral, Westminster Abbey và York Minster. Cộng đồng Anh giáo được chia làm 2 Province, và nhà thờ Canterbury và York là hai nhà thờ chính tòa, với hai Tổng giám mục. Còn Westminster Abbey là nơi làm lễ đăng quang cho các Vua và Nữ hoàng Anh. Trong đó Canterbury Cathedral được coi là quan trọng nhất.

Khác với Westminster Abbey là nơi du khách chỉ được vào một số nơi, ở nhà thờ Canterbury họ có thể đi vào rất nhiều ngóc ngách, và vì không quá đông người nên cảm giác cũng dễ chịu hơn.

Ngọn nến quấn dây thép gai

Trong thánh đường Canterbury có một ngọn nến vĩnh cửu. Ngọn nến quấn trong dây thép gai phỏng theo logo của Tổ chức Ân xá Quốc tế, và luôn cháy sáng để nhớ về những tù nhân lương tâm đang bị ngục tù vì đấu tranh cho quyền con người.

Người ghé thăm được đề nghị thắp thêm một ngọn nến nhỏ, và tôi đã làm theo. Nguyện cầu cho những con người quả cảm và chính trực đó duy trì được nghị lực, sức khỏe và sớm được tự do.

Vài bia tưởng niệm đẹp bên trong Westminster Abbey

Di sản chó chết

Xin lỗi vì giật tít câu viu, nhưng chuyện đúng là về mộ của một con chó, mà con chó rất bình thường chứ không gắn với câu chuyện cảm động như Greyfriars Bobby của Edinburgh hay Hachiko của Tokyo. Con chó tên Giro, vốn là của Đại sứ Đức (thời Quốc xã) tại Anh, chết năm 1934. Ngôi mộ của nó vẫn được duy trì cho đến nay, và được gọi là ‘đài tưởng niệm duy nhất của Đức Quốc xã ở Anh’. Ngôi mộ nằm ở vị trí siêu trung tâm, ngay dưới cột tưởng niệm Huân tước xứ York, ở công viên St James.

Ngay gần đó là bức tượng châm biếm nổi tiếng Man blinded by Flag của Banksy:

Phải công nhận dân Anh rất yêu quý động vật và đó là một lý do khiến họ bảo tồn mộ chú chó Giro. Nhưng họ cũng luôn có ý thức bảo tồn những gì thuộc về quá khứ dù là nhỏ nhất. Điều này trái ngược với dân Việt Nam sẵn sàng vì lợi ích ngắn hạn mà đập bỏ các di tích, ví dụ di dời trại phong hơn trăm năm tuổi ở Quy Nhơn, hay đòi dời ga Hàng cỏ thay vì tìm cách phục dựng lại tòa nhà của ga. Lợi ích ngắn hạn được thể hiện qua những khu du lịch kiểu “làng Châu Âu”, sặc sỡ và chưa có linh hồn vì quá mới. Có lẽ chỉ có các di tích có tính chất chính trị mới được quan tâm bảo tồn và làm thêm.

Điểm thu hút của các di tích cổ là các câu chuyện liên quan. Và câu chuyện không nhất thiết phải tích cực, phải thể hiện phẩm chất tốt đẹp của dân địa phương. Người không tự tin mới phải che giấu các tính cách mà họ nghĩ là xấu. Các câu chuyện kể cũng nên đa dạng như thực tại cuộc sống. Thành phố Edinburgh hay đưa ra các câu chuyện có thật của mình để cư dân bầu chọn xem chuyện nào hay nhất, và chuyện đứng thứ nhì là về hai kẻ sát nhân chuyên đi giết người để bán xác cho ông bác sỹ chuyên nghiên cứu và dạy giải phẫu. Đứng đầu là chuyện con chó Greyfriars Bobby.

Ở Việt Nam từng có làng lập hương ước cùng nhau giết người cướp của, hình như thời Chúa Trịnh. Câu chuyện như vậy, nếu được kể, sẽ vừa hấp dẫn du khách, vừa giúp dân bản xứ tự nhắc nhở mình.

Chuyện bịa cũng rất thú vị để hút du khách, ví dụ chuyện về mộ Chúa Jesus ở Nhật Bản.

Cocktail Hồ Chí Minh

Là món đồ uống ở quán ăn Việt Nam (Vietfood) ngay đầu Chinatown London, nhưng có vẻ chủ quán là người Tàu. Tôi thấy cocktail này không có gì đặc sắc.

Những con đường quanh co

Nhà báo Nga Ovchinnikov viết về những con đường của nước Anh:

Những con đường ở Anh thường không phải do trí tưởng tượng của các kỹ sư tạo ra, mà là do lịch sử của đất nước. Chúng hiếm khi xuyên qua những ngọn đồi hay bắc ngang các thung lũng bằng cầu vượt. Chúng uốn lượn, men theo những điền trang đã biến mất từ ​​lâu hoặc nối liền những ngôi làng đã tàn lụi. Và từ chúng, cũng như từ những đường chỉ tay, người ta không chỉ có thể đọc được quá khứ của đất nước mà còn học được rất nhiều điều về tính cách của người dân nơi đây.

Những con đường ở Anh không thích chống lại thiên nhiên, mà thích tuân theo đường nét của nó. Chúng thể hiện sự khoan dung đối với những đặc điểm địa phương hơn là nỗ lực áp đặt sự đồng nhất. Chúng phản ánh xu hướng điều chỉnh những gì đã tồn tại hơn là tạo ra cái gì đó mới, thỏa hiệp với cái cũ hơn là loại bỏ nó để thay thế bằng cái mới.

Một con đường ở Anh giống như một lối đi trong công viên ở Anh. Nó không chia cắt địa hình tự nhiên mà thời gian đã để lại trên mặt đất. Nó đưa người lữ khách đến gần hơn với dòng chảy ban đầu mà sự sống đã từ lâu chảy qua vùng đất này.

Trong ảnh là những con đường nhỏ từ Havant đi Hayling Island, mà hóa ra là một đoạn trong King Charles III England Coast Path – là con đường đi bộ sát biển bao quanh (!) nước Anh, với chiều dài 4328km! (Nhưng có nhiều đoạn còn chưa mở cho public).