RỄ SỒI

Thành phố ngụ ngôn

Nếu coi nước Anh bắt đầu từ London, thì sẽ còn chính xác hơn khi nói rằng London bắt đầu từ Cầu London (London Bridge). Thành phố này hình thành xung quanh cây cầu cố định đầu tiên bắc qua sông Thames—một công trình vốn được xây dựng để phục vụ các cỗ xe ngựa của người La Mã.

Trước khi các quân đoàn của Julius Caesar đặt chân đến, hai bên bờ sông Thames là nơi cư ngụ của các bộ tộc người Celt; họ sống bằng nghề đánh bắt cá hồi và đặt bẫy thú rừng trong những cánh rừng sồi cổ thụ.

RỄ SỒI

Dầu chống lại than

Những khu mỏ bị bỏ hoang. Cỏ dại mọc bao phủ các đường ray rỉ sét và những đống xỉ than, nơi lũ trẻ lấm lem đang nô đùa. Những dãy nhà nhỏ tồi tàn chen chúc nhau—nếu không nhờ những dây quần áo phơi bên ngoài, có lẽ chúng đã hòa lẫn vào nhau thành một khối xám xịt, chẳng thể phân biệt nổi. Vài cửa tiệm bị đóng kín bằng những tấm ván gỗ. Những người đàn ông ngồi bất động trước bậc thềm nhà. Bao trùm lên tất cả là bầu không khí tiêu điều và tuyệt vọng.

Thật kinh ngạc khi thấy các khu vực khai thác mỏ truyền thống ở miền bắc Vương quốc Anh và miền nam Nhật Bản lại giống nhau đến thế! Việc những người thợ mỏ có điều kiện làm việc và lối sống tương đồng là điều dễ hiểu—nhưng số phận của họ cũng giống nhau một cách đáng kinh ngạc! Cả hai đều là những quốc gia hải đảo, chủ yếu dựa vào việc chế biến nguyên liệu thô nhập khẩu. Đối với mỗi nước, khai thác than từng là ngành chủ đạo—nếu không muốn nói là ngành duy nhất—trong lĩnh vực công nghiệp khai khoáng nội địa.

RỄ SỒI

Phương Bắc khói bụi

Từ lâu, người ta vẫn thường nói rằng có hai con đường chính dẫn ra khỏi London: con đường ngắn hơn chạy về phía nam, còn con đường dài hơn chạy về phía bắc. Ở phía nam thủ đô, chẳng có mấy thứ đáng xem—ngoại trừ Dover, nơi có các chuyến phà nối liền với lục địa châu Âu. Ngược lại, hành trình về phía bắc kéo dài hơn một nghìn cây số. Tất nhiên, ở miền Viễn Tây nước Mỹ hay vùng Viễn Đông nước Nga, khoảng cách này có lẽ chẳng đáng kể; nhưng đối với một người London, việc ngồi sau tay lái suốt cả ngày—từ sáng sớm đến tận đêm khuya—cũng giống như đang đi đến tận cùng thế giới vậy. Tuy nhiên, vấn đề không chỉ nằm ở khoảng cách. Cũng không đơn thuần là vì “Con đường lớn phương Bắc” (Great North Road) băng qua một ranh giới—thuật ngữ mà người Anh vẫn thường dùng để chỉ sông Tweed, con sông vốn là ranh giới lịch sử giữa Anh và Scotland. Quan trọng hơn, con đường dài này còn vượt qua một ranh giới khác—một ranh giới không được đánh dấu chính thức nhưng lại hiện hữu vô cùng rõ rệt; đó không phải là ranh giới địa lý hay hành chính, mà là ranh giới về kinh tế – xã hội. Chính sự phân chia này đã tách nước Anh thành hai cực: phương Bắc và phương Nam.

RỄ SỒI

Da màu giữa da trắng

Bộ phim được dàn dựng để khơi gợi cảm giác bất an ngay từ những khung hình đầu tiên. Những đám đông chen chúc, được thu lại qua ống kính tele, tạo nên ấn tượng rằng thành phố đang chật chội đến mức sắp vỡ tung. Một giọng thuyết minh vang lên: “Đây là Bradford, một thành phố của Anh. Thế nhưng, có những con phố ở đây mà bạn hầu như chẳng thể tìm thấy một gương mặt người da trắng nào”. Camera lia chậm, quét qua những con hẻm đầy rác phía sau các tòa nhà xuống cấp. “Đây là diện mạo của những khu dân cư có người châu Á sinh sống. Họ sống thiếu vệ sinh; có tới mười người chen chúc trong một căn phòng. Họ lại còn sinh rất nhiều con. Với tỷ lệ sinh như thế này, liệu mười năm nữa họ sẽ đông đến mức nào?” Trên màn hình, gương mặt một người phụ nữ hiện ra, đầy vẻ phẫn nộ: “Trong khi các chàng trai của chúng ta phải đổ máu ở Bắc Ireland, thì chính nước Anh lại đang bị xâm lược”. Tiếp đó là cảnh một đám đông—với những sĩ quan cảnh sát đi bên cạnh vẻ dửng dưng, vô cảm—đang hộ tống một cuộc tuần hành trên phố, nơi những người tham gia giương cao các biểu ngữ với dòng chữ: “Giữ cho nước Anh là của người da trắng!”

RỄ SỒI

Scotland và Wales

Khi bàn về nước Anh (England) và người Anh, có lẽ cần lưu ý rằng đối với cư dân tại Quần đảo Anh, các thuật ngữ này mang ý nghĩa khác biệt đôi chút so với cách chúng ta hiểu.

Nếu bắt gặp những dòng tiêu đề như “Nước Anh bứt phá”, “Nước Anh bỏ xa các đối thủ”, hay “Nước Anh lại giành chiến thắng” trên trang nhất các tờ báo tại London, đừng vội cho rằng cái nôi của cuộc Cách mạng Công nghiệp đã lấy lại vị thế “công xưởng của thế giới” như trước đây. Trong những trường hợp này, tiêu đề đó gần như chắc chắn đang đề cập đến bóng đá (vào mùa đông) hoặc cricket (vào mùa hè). Tại quốc gia này, từ “England” (nước Anh) thực tế thường chỉ được sử dụng trong ngữ cảnh thể thao.