Liệu phương pháp nuôi dạy con của người Anh có hợp lý? Xét về lâu dài, nó có mang lại lợi ích cho tâm lý và tính cách của trẻ hay không? Ý kiến về vấn đề này có thể khác nhau. Tuy nhiên, hiếm ai phủ nhận kết luận rằng hệ thống này cũng để lại dấu ấn lên chính các bậc cha mẹ. Việc kìm nén những biểu hiện tình cảm tự nhiên dành cho con cái và chế ngự các cảm xúc bộc phát bằng tự kiểm soát tất yếu sẽ dẫn đến nhiều hệ quả—trong đó, hệ quả rõ ràng và vô hại nhất chính là niềm đam mê dành cho thú cưng.
Ai đó phải lấp đầy khoảng trống trong lòng cha mẹ do sự xa cách về mặt cảm xúc với con cái tạo ra. Những tình cảm gắn bó cần một nơi để giải tỏa. Suy cho cùng, trong khi việc công khai thể hiện sự âu yếm với con mình—ngay cả khi ở chốn riêng tư—bị coi là điều không nên, thì việc dành tình yêu nồng nhiệt và cuồng nhiệt cho một chú chó ở nơi công cộng lại được xem là hoàn toàn chấp nhận được. Nhưng liệu sự gắn bó với thú cưng có thể đóng vai trò là một sự thay thế thỏa đáng?
Kể từ khi khoa học ra đời vào thế kỷ 17, chúng ta đã gạt bỏ thần thoại, coi đó là sản phẩm của những tư duy mê tín và sơ khai. Chỉ đến nay, chúng ta mới bắt đầu hiểu sâu sắc hơn về bản chất và vai trò của thần thoại trong lịch sử nhân loại. Trong năm bài giảng này, nhà nhân học xã hội lỗi lạc Claude Lévi-Strauss chia sẻ những hiểu biết đúc kết từ cả cuộc đời nghiên cứu, giải mã thần thoại và nỗ lực khám phá tầm quan trọng của chúng đối với hiểu biết của con người.
Với tựa đề Thần thoại và Ý nghĩa (Myth and Meaning), các bài nói chuyện này đã được phát sóng trong chương trình Ideas của đài CBC Radio vào tháng 12 năm 1977. Nội dung chương trình được tổng hợp từ những cuộc trò chuyện dài giữa GS Lévi-Strauss và Carole Orr Jerome – nhà sản xuất tại văn phòng CBC ở Paris. Chương trình do Geraldine Sherman (nhà sản xuất của Ideas) tổ chức và Bernie Lucht trực tiếp sản xuất.
Cuốn sách vừa ra mắt đầu tháng 9 này của Angela Duckworth có tựa là Situated (tôi tạm dịch là Trong Bối cảnh), và là một bổ trợ rất hợp lý cho cuốn trước của cô có tựa là Grit (bản dịch tiếng Việt: Vững tâm bền chí ắt thành công).
Vững tâm bền chí tất giúp tăng khả năng thành công, nhưng việc đặt mình vào một bối cảnh thích hợp sẽ làm tăng xác suất thành công lên nhiều lần và cũng bớt đi nhiều áp lực ý chí. Thay vì cố gắng sắt đá để vượt qua nghịch cảnh, thì khôn ngoan hơn sẽ là chủ động chọn cho mình các điều kiện thuận lợi hơn (mà ta gọi chung là bối cảnh).
Một người nghị lực và dũng cảm như Odyssey cũng đã lường trước được ngưỡng ý chí của mình, và khôn ngoan yêu cầu thủy thủ đoàn trói mình vào cột buồm để không bị các siren cám dỗ.
Tác giả đề xuất một mô hình rất đơn giản dưới dạng 3 cái hộp (hình). Thông thường khi ta có một phản ứng nào đó bất lợi, ta sẽ hối hận và tự nhủ lần sau sẽ không phản ứng như vậy nữa, đó là cải tiến ở hộp 1 (bên phải). Phản ứng đó nảy sinh là do suy nghĩ của chúng ta, do đó một cách tốt hơn là thay đổi cách suy nghĩ chứ ko chỉ thay đổi phản ứng – khi suy nghĩ đã thay đổi thì tự khắc phản ứng thay đổi, đó là cải tiến ở hộp 2 (giữa). Thường thì người ta dừng ở đây, mà không đặt câu hỏi tại sao không thay đổi toàn bộ bối cảnh (kiểu như tạo “thế” mới như Tôn Tử dạy), thì mọi thứ sẽ thay đổi theo, đó là cải tiến ở hộp 3 (bên trái).
Ví dụ bố mẹ thường mắng con khi con hay mang về điểm toán kém. Bố mẹ có thể tự thấy không ổn và tìm cách kìm nén không mắng nữa (hộp 1). Bố mẹ có thể thay đổi tư duy, cho rằng con cần sự động viên hơn là trách mắng (hộp 2). Và bố mẹ cũng có thể chuyển cho con sang học một lớp khác có thầy dạy toán phù hợp hơn (hộp 3). Ta không phải là cái cây, ta có chân, vậy tội gì không đi ra chỗ tốt hơn. Việc thay đổi chỗ làm cũng vậy, tôi đã thấy nhiều người đến hoặc rời FPT để có bối cảnh phù hợp hơn cho mục đích của họ.
Theo tác giả, bối cảnh bao gồm 4 vòng từ trong ra ngoài: không gian của ta, đồng bọn (peers), mentors và văn hóa. Bản thân việc điều chỉnh không gian cũng đã tạo sự khác biệt lớn, ví dụ đơn giản: bố trí không gian trong nhà thuận lợi cho trẻ tập trung học hành không bị quấy rầy. Bối cảnh tốt là bối cảnh vừa thách thức lại vừa hỗ trợ (hình), rất khớp với kiểu nuôi dạy con Quyền uy (Authoritative) là kiểu hiệu quả nhất với trẻ.
Cuối sách có hướng dẫn áp dụng lý thuyết cho bố mẹ, sếp, và cho bản thân. Hy vọng bản tiếng Việt sẽ sớm ra mắt.
Olga Berggolts (1910-1975) được biết đến ở VN qua thơ tình và các bài thơ giai đoạn Leningrad bị bao vây. Nhưng bà còn làm thơ về thời kỳ khủng bố của Stalin, giai đoạn mà bản thân bà bị kết tội oan và bị bắt giam 2 lần, cả 2 lần đều vào lúc mang thai. Bà đã bị thẩm vấn và tra tấn, và rốt cuộc 2 đứa con đều chết khi sinh ra, còn bà cũng mất khả năng làm mẹ. Sau này bà viết: “Họ đã xé toạc tâm hồn tôi, lục lọi trong nó bằng những ngón tay hôi hám, nhổ vào nó, làm ô uế nó, rồi nhét nó trở lại và bảo: ‘Hãy sống đi!’“. Dưới đây là một bài thơ của bà (có vẻ được viết năm 1941 và được biểu diễn năm 1965):
Những người thành công thường tỏ ra kiên trì (persistent). Những ý tưởng mới ban đầu thường không hiệu quả nhưng họ không nản lòng. Họ tiếp tục cố gắng và cuối cùng tìm thấy thứ gì đó hiệu quả.
Mặt khác, ngoan cố (obstinacy) thuần túy là công thức dẫn đến thất bại. Những người ngoan cố thật khó chịu. Họ không lắng nghe. Họ húc đầu vào tường và chẳng đi đến đâu.
Nhưng liệu có khác biệt thực sự giữa hai loại người này? Người kiên trì và người ngoan cố có thực sự hành xử khác nhau không? Hay họ đang làm điều tương tự, và sau này chúng ta chỉ dán nhãn cho họ là kiên trì hay ngoan cố tùy thuộc vào việc rốt cuộc họ có đúng hay không?
Thỉnh thoảng, tôi được các bạn trẻ hỏi xin lời khuyên về cuộc sống. Họ muốn tôi tư vấn khi đang cân nhắc các quyết định: thử làm gì đó mới, bỏ công việc hiện tại, làm việc cho một tổ chức phi lợi nhuận, v.v. Những băn khoăn của họ thường ẩn chứa nỗi lo về tài chính. Tôi thường có một cách trả lời quen thuộc, tôi đề nghị họ thử tưởng tượng ra tình huống này:
Hãy tưởng tượng tôi là một phù thủy với cây đũa thần trên tay. Tôi vẫy đũa và biến bạn thành người sở hữu một tỷ đô. Lúc đó, bạn sẽ làm gì với cuộc đời mình? Giá cả của mọi thứ không còn là vấn đề đáng bận tâm nữa. Bạn sẽ dùng số tiền đó vào việc gì?
Giới thiệu của người dịch. Bài viết dưới đây của Bernard Paris (1931-2019), đồng sáng lập và giám đốc Hiệp hội Karen Horney Quốc tế, viết cho ấn bản tiếng Nga của cuốn sách Neurosis and Human Growth của Horney (năm 1997) tóm tắt mạch lạc, đầy đủ và dễ theo dõi lý thuyết của Horney về neurosis mà tôi dịch là chứng ‘rối nhiễu’. Tôi chọn dịch như vậy thay vì phương án thường dùng là “loạn thần kinh” bởi vì mức độ của rối và nhiễu thì nhẹ hơn so với loạn, tức là phổ biến trong nhân chúng hơn. Rõ ràng khi nghe đến ‘loạn thần kinh’ thì người đọc trung bình sẽ nghĩ là không phải nói về mình, và sẽ có thể bỏ qua. Còn “rối nhiễu” thì thật ra ai cũng có ít nhiều, chắc không có ai hoàn toàn “lành mạnh” nếu theo lý thuyết của Horney. Hơn nữa, từ psychosis, vốn có mức độ bệnh lý cao hơn, được dịch là ‘loạn thần’ khiến hai khái niệm càng lẫn lộn nếu dùng phương án cũ.
Tôi nghĩ một trong những điều kỳ lạ nhất khi già đi là nhận ra rằng trí thông minh có những xu hướng thời trang riêng. Có những mùa mà mọi người đột nhiên đọc những cuốn sách giống nhau, lặp lại những quan điểm giống nhau, trích dẫn những câu nói giống nhau và vì lý do nào đó mọi cuộc trò chuyện đều bắt đầu nghe như thể nó đến từ một kịch bản chung. Tôi từng nghĩ điều này có nghĩa là mọi người cùng nhau học tập. Bây giờ tôi nghĩ nhiều người chỉ đang cố gắng để được nhìn nhận là đang học tập.
Paul Bloom là nhà tâm lý học, giáo sư dạy môn tâm lý học ở đại học Yale, Hoa kỳ. Ông có một khóa Tâm lý học đại cương trên coursera rất hay và được nhiều người theo học – bản thân tôi đã học và thấy rất hay, ổng giảng rất duyên, lôi cuốn và không lan man. Trên substack Small Potatoes của mình, ổng đưa ra các lời khuyên cho các giảng viên đại học mới (và cả những người tham gia giảng dạy khác), và định kỳ cập nhật. Dưới đây là 19 lời khuyên vào thời điểm đầu năm học 26-27, lược dịch từ nguồn.
Có thể gọi các công viên ở London là nơi chốn của những loài chim dạn dĩ. Những cư dân có cánh nơi đây hoàn toàn không tỏ ra sợ hãi con người. Điều này đặc biệt dễ nhận thấy vào các ngày trong tuần khi lượng khách thưa thớt: những chú thiên nga kiêu hãnh lướt mình từ khắp các góc hồ về phía người lạ đang đi ngang qua, trong khi lũ vịt thậm chí có thể lạch bạch bước lên bờ và đi theo.
