Review sách “TRONG BỐI CẢNH”

Cuốn sách vừa ra mắt đầu tháng 9 này của Angela Duckworth có tựa là Situated (tôi tạm dịch là Trong Bối cảnh), và là một bổ trợ rất hợp lý cho cuốn trước của cô có tựa là Grit (bản dịch tiếng Việt: Vững tâm bền chí ắt thành công).

Vững tâm bền chí tất giúp tăng khả năng thành công, nhưng việc đặt mình vào một bối cảnh thích hợp sẽ làm tăng xác suất thành công lên nhiều lần và cũng bớt đi nhiều áp lực ý chí. Thay vì cố gắng sắt đá để vượt qua nghịch cảnh, thì khôn ngoan hơn sẽ là chủ động chọn cho mình các điều kiện thuận lợi hơn (mà ta gọi chung là bối cảnh).

Một người nghị lực và dũng cảm như Odyssey cũng đã lường trước được ngưỡng ý chí của mình, và khôn ngoan yêu cầu thủy thủ đoàn trói mình vào cột buồm để không bị các siren cám dỗ.

Tác giả đề xuất một mô hình rất đơn giản dưới dạng 3 cái hộp (hình). Thông thường khi ta có một phản ứng nào đó bất lợi, ta sẽ hối hận và tự nhủ lần sau sẽ không phản ứng như vậy nữa, đó là cải tiến ở hộp 1 (bên phải). Phản ứng đó nảy sinh là do suy nghĩ của chúng ta, do đó một cách tốt hơn là thay đổi cách suy nghĩ chứ ko chỉ thay đổi phản ứng – khi suy nghĩ đã thay đổi thì tự khắc phản ứng thay đổi, đó là cải tiến ở hộp 2 (giữa). Thường thì người ta dừng ở đây, mà không đặt câu hỏi tại sao không thay đổi toàn bộ bối cảnh (kiểu như tạo “thế” mới như Tôn Tử dạy), thì mọi thứ sẽ thay đổi theo, đó là cải tiến ở hộp 3 (bên trái).

Ví dụ bố mẹ thường mắng con khi con hay mang về điểm toán kém. Bố mẹ có thể tự thấy không ổn và tìm cách kìm nén không mắng nữa (hộp 1). Bố mẹ có thể thay đổi tư duy, cho rằng con cần sự động viên hơn là trách mắng (hộp 2). Và bố mẹ cũng có thể chuyển cho con sang học một lớp khác có thầy dạy toán phù hợp hơn (hộp 3). Ta không phải là cái cây, ta có chân, vậy tội gì không đi ra chỗ tốt hơn. Việc thay đổi chỗ làm cũng vậy, tôi đã thấy nhiều người đến hoặc rời FPT để có bối cảnh phù hợp hơn cho mục đích của họ.

Theo tác giả, bối cảnh bao gồm 4 vòng từ trong ra ngoài: không gian của ta, đồng bọn (peers), mentors và văn hóa. Bản thân việc điều chỉnh không gian cũng đã tạo sự khác biệt lớn, ví dụ đơn giản: bố trí không gian trong nhà thuận lợi cho trẻ tập trung học hành không bị quấy rầy. Bối cảnh tốt là bối cảnh vừa thách thức lại vừa hỗ trợ (hình), rất khớp với kiểu nuôi dạy con Quyền uy (Authoritative) là kiểu hiệu quả nhất với trẻ.

Cuối sách có hướng dẫn áp dụng lý thuyết cho bố mẹ, sếp, và cho bản thân. Hy vọng bản tiếng Việt sẽ sớm ra mắt.