RỄ SỒI

Các nghị sĩ hàng ghế sau và các nghị sĩ điều phối

“Người ngoài, bỏ mũ xuống!” — lời kêu gọi từ thời trung cổ này vang vọng khắp những hành lang rộng lớn của cung điện Westminster, báo hiệu rằng Chủ tịch Hạ viện, đi trước là cây quyền trượng, đang tiến về phía Hạ viện. Đám đông đa dạng — gồm du khách nước ngoài, học sinh cùng hướng dẫn viên, và những người về hưu từ các tỉnh xa — bỗng trở nên im lặng đầy tôn kính, như thể họ đang chứng kiến, thậm chí là tham gia vào một nghi thức thiêng liêng. Quả thực, Sảnh Trung tâm (Central Lobby) — nơi tập trung phần lớn khách tham quan — trông chẳng khác nào một thánh đường, với những bức tranh khảm trang trí trên các vòm trần. Bốn tấm bảng tại đây khắc họa các vị thánh bảo trợ và biểu tượng quốc gia của những vùng lãnh thổ hợp thành Vương quốc Anh: Thánh George cùng hoa hồng đại diện cho nước Anh; Thánh Andrew cùng hoa kế đại diện cho Scotland; Thánh David cùng cây tỏi tây đại diện cho xứ Wales; và Thánh Patrick cùng cỏ ba lá đại diện cho Ireland.

RỄ SỒI

Một bịch len

Mỗi năm, khoảng một triệu du khách bước dưới những mái vòm của cung điện Westminster. Họ ngước nhìn lên, lơ đãng nghe hướng dẫn viên, choáng ngợp trước vô số tượng đài, chân dung, bích họa và tranh thảm. Bị bủa vây bởi hàng loạt tên gọi và sự kiện, du khách không khỏi cảm thấy chóng mặt—giống như một học sinh đang cuống cuồng lật giở bộ sách giáo khoa lịch sử dày cộp trước kỳ thi.

Du khách được biết rằng tòa nhà theo phong cách Gothic bên bờ sông Thames với tháp đồng hồ Big Ben—hình ảnh vốn đã quá quen thuộc trên các tấm bưu thiếp—thực chất không phải là một công trình thời trung cổ, khác với công trình lân cận là tu viện Westminster. Kiến trúc sư Charles Barry đã khéo léo mô phỏng phong cách Gothic hậu kỳ khi xây dựng tòa nhà này vào năm 1850, ngay trên nền cung điện cũ vốn đã bị thiêu rụi gần như hoàn toàn. Chỉ có Đại sảnh Westminster (Westminster Hall) nổi tiếng—nơi từng diễn ra các phiên tòa xét xử Thomas More dưới thời vua Henry VIII và xử vua Charles I dưới thời Cromwell—là còn tồn tại suốt sáu thế kỷ qua; cho đến tận ngày nay, nơi đây vẫn gây ấn tượng mạnh với du khách nhờ nhịp vòm rộng 25 mét, được nâng đỡ bởi hệ thống các thanh xà bằng gỗ sồi.

RỄ SỒI

Hành trình của cỗ xe mạ vàng

Đã thành thông lệ, một ngày tháng Mười một ảm đạm lại trở thành phông nền cho nghi lễ thường niên rực rỡ và tráng lệ nhất tại London: Lễ Khai mạc Quốc hội. Cỗ xe ngựa mạ vàng của Nữ hoàng, được kéo bởi sáu chú ngựa trắng xếp cặp, từ từ lăn bánh qua cổng cung điện Buckingham. Theo hộ tống bà là một đội kỵ binh thuộc Lực lượng Kỵ binh trong những bộ lễ phục mang phong cách từ thời trận Waterloo—những kỵ binh mặc giáp ngực sáng loáng và đội mũ gắn lông vũ. Cỗ xe hoàng gia—với những người điều khiển ngựa mặc áo khoác kiểu trung cổ và được kéo bởi “động cơ” sáu mã lực truyền thống—tiến bước cùng đội danh dự cưỡi ngựa đen dọc theo phố Whitehall, hướng về Quảng trường Quốc hội và cuối cùng dừng chân tại cung điện Westminster.

RỄ SỒI

“Môi trên cương ngạnh”

“Gà trống và chó bull” (Roosters and Bulldogs) — đó là tiêu đề một chương trong cuốn sách The French and the English (Người Pháp và Người Anh) của nhà văn Richard Faber sống tại London. Khi bàn về những người láng giềng bên kia eo biển Manche, người Anh thường so sánh sự hiếu chiến của chú gà trống Gaulois với sự bền bỉ, kiên cường tựa như loài chó bull của mình; họ đối lập sự biến động cảm xúc thất thường với sự kiềm chế và tự chủ — những đức tính mà trong thời khắc khủng hoảng có thể chuyển hóa thành lòng quyết tâm sắt đá.

RỄ SỒI

Uống trà cùng Nữ hoàng

Có lần vợ chồng tôi được mời đến dự tiệc trà tại cung điện Buckingham. Nữ hoàng thường tổ chức những buổi tiếp tân như vậy vào mùa hè trên bãi cỏ trong khuôn viên vườn cung điện, bao quanh bởi bức tường cao. Ở góc dưới bên phải tấm thiệp mời có ghi dòng chữ: “Morning coat (áo đuôi tôm kiểu ban ngày), quân phục hoặc com-lê.” Theo ngôn ngữ nghi thức ngoại giao, “morning coat” chính là loại trang phục mà một quý ông được kỳ vọng sẽ mặc khi đến xem giải đua ngựa Royal Ascot (và cũng là trang phục mà Giáo sư Higgins lập dị đã không mặc khi lần đầu đưa Eliza đến đó). Bộ trang phục này bao gồm một chiếc mũ chóp cao màu xám, áo khoác đuôi tôm cùng màu, một chiếc ô cán cong và một bông hoa cẩm chướng cài trên khuy áo. Tất nhiên, người ta có thể thuê trọn bộ trang phục này từ các cửa hàng chuyên dụng. Tuy nhiên, sau khi cân nhắc, tôi quyết định rằng vì cả đời mình chưa từng đội mũ chóp cao màu xám, thì lần này cũng chẳng cần đến nó làm gì—nhất là khi chính Nữ hoàng đã đưa ra các lựa chọn thay thế là “quân phục hoặc com-lê”.

RỄ SỒI

Hai thế giới

Ngày nay, chuyện kẹt xe chẳng còn là gì lạ. Tuy nhiên, hàng xe cổ kềnh càng nối đuôi nhau dài dằng dặc thế này lại là cảnh tượng khiến người ta nhớ mãi. Men theo rìa phía nam công viên Windsor, một đoàn xe Rolls-Royce bất tận chậm rãi tiến về phía Ascot, bên trong xe là những hành khách đội mũ chóp cao màu xám kiểu bảo thủ cùng các quý cô với những chiếc mũ kiểu cách vô cùng kỳ lạ. Chẳng hiểu sao, khung cảnh ấy lại gợi liên tưởng đến những đàn rùa biển khổng lồ; tuân theo một bản năng bí ẩn nào đó, chúng cùng trồi lên bãi biển Thái Bình Dương vào một ngày nhất định để đẻ trứng xuống lớp cát ven bờ. Chả lẽ lại có nhiều chiếc cùng tụ hội tại một nơi như vậy? Và thế lực bí ẩn nào đã lọc ra được “tinh hoa” từ dòng xe cộ London—nơi mà thường thì một chiếc Rolls-Royce chỉ lướt qua như một cá thể hiếm hoi của một giống loài đang dần biến mất?

RỄ SỒI

Bộ lọc xã hội

– Đối với người nước ngoài, hệ thống giáo dục Anh thực sự là một khu rừng tối, – tôi từng nhận xét với một nghị sĩ thuộc Đảng Tự do.
– Đúng là một khu rừng thật—và chẳng thể nhận thấy bất kỳ hệ thống nào cả, – ông cười khẽ. – Nhưng ở Anh, người ta không thích trồng cây theo hàng lối hay cắt tỉa chúng thành cùng một hình dáng. Chuyện ở Pháp lại khác; tại đó, Bộ trưởng Giáo dục biết chính xác học sinh đang mở đến trang nào trong sách giáo khoa trong giờ lịch sử lớp 4 hay giờ vật lý lớp 8. Nhiều người Anh không thích kiểu khuôn mẫu cứng nhắc như vậy. Đầu tiên là hệ thống trường quốc gia đồng nhất, rồi đến nền khoa học quốc gia đồng nhất. Và kết quả là gì? Một lối tư duy quốc gia đồng nhất chăng? Có hại gì đâu nếu chúng tôi ở Anh có vô số ngôi trường đa dạng (mà ngay cả các trường cùng loại cũng không có chương trình giảng dạy chung), và tất cả đều tồn tại độc lập, tựa như những cái cây mọc trong rừng? Suy cho cùng, bạn có thể ngồi dưới gốc sồi nếu thích, hoặc chọn nghỉ chân dưới tán thông. Chắc chắn là phải có chút quyền lựa chọn dành cho cả phụ huynh lẫn học sinh chứ…

RỄ SỒI

Xưởng chế tạo quý ông

Những khúc quanh của dòng sông Cam uốn lượn nhẹ nhàng qua mặt sau các tòa nhà đại học. Mùa xuân hiện diện qua những tán lá liễu rủ mềm mại, ánh lên sắc bạc, và những khóm hoa thủy tiên vàng rải rác trên những thảm cỏ được chăm chút kỹ lưỡng. Khi nhìn kỹ hơn vào những bức tường mang phong cách Gothic, ta sẽ thấy những mảng dây thường xuân đan cài như ren—với những cành leo hóa gỗ đang trỗi dậy sức sống qua các nụ hoa căng tròn—hòa quyện cùng những họa tiết chạm trổ tinh xảo trên nền đá. Những cây cầu vòm cong cong in bóng xuống mặt nước phẳng lặng như gương. Liệu cây cầu nào trong số đó đã đặt tên cho thành phố này? Bởi “Cambridge” theo nghĩa đen chính là “cây cầu bắc qua sông Cam”.

RỄ SỒI

Chiếc cà vạt thời học sinh

“Chiến thắng Waterloo đã được định đoạt trên sân thể thao của Eton…”

Người Anh rất thích nhắc lại câu nói này của Công tước xứ Wellington. Qua đó, vị tướng được đồng bào vô cùng kính trọng này đã nhấn mạnh vai trò của các trường tư thục danh giá trong việc định hình tầng lớp tinh hoa xã hội. Mục đích của những ngôi trường như vậy là đào tạo nên một quý ông; và sứ mệnh của các quý ông là lãnh đạo, dẫn dắt mọi người vượt qua những thời khắc gian nan thử thách. Câu nói nổi tiếng của “Công tước Sắt” được hiểu như vậy.

Eton được xếp vào hàng ngũ những trường trường tư thục danh giá (public school – tên có thể gây nhầm lẫn) có đặc quyền cao nhất. Bản thân cái tên này đã mang lại sự nhầm lẫn đầy nghịch lý. Trong khi “public house” ở Anh chỉ đơn thuần là quán rượu (pub), thì “public school” thực chất lại là một cơ sở giáo dục tư nhân. Các trường này đã tồn tại ở Anh từ thời Trung cổ. Chúng cung cấp nền tảng giáo dục cổ điển cần thiết cho sự nghiệp phục vụ công—mà vào thời đó, đồng nghĩa với việc trở thành giáo sĩ hoặc quan chức chính phủ. Ngày nay, các cơ sở này chỉ chiếm chưa đầy 5% tổng số học sinh. Tuy nhiên, tầm ảnh hưởng của các trường này—không chỉ đối với hệ thống giáo dục mà còn với đời sống chính trị – xã hội và thậm chí là cả tính cách dân tộc—vẫn vô cùng to lớn.