RỄ SỒI

Chiếc cà vạt thời học sinh

“Chiến thắng Waterloo đã được định đoạt trên sân thể thao của Eton…”

Người Anh rất thích nhắc lại câu nói này của Công tước xứ Wellington. Qua đó, vị tướng được đồng bào vô cùng kính trọng này đã nhấn mạnh vai trò của các trường tư thục danh giá trong việc định hình tầng lớp tinh hoa xã hội. Mục đích của những ngôi trường như vậy là đào tạo nên một quý ông; và sứ mệnh của các quý ông là lãnh đạo, dẫn dắt mọi người vượt qua những thời khắc gian nan thử thách. Câu nói nổi tiếng của “Công tước Sắt” được hiểu như vậy.

Eton được xếp vào hàng ngũ những trường trường tư thục danh giá (public school – tên có thể gây nhầm lẫn) có đặc quyền cao nhất. Bản thân cái tên này đã mang lại sự nhầm lẫn đầy nghịch lý. Trong khi “public house” ở Anh chỉ đơn thuần là quán rượu (pub), thì “public school” thực chất lại là một cơ sở giáo dục tư nhân. Các trường này đã tồn tại ở Anh từ thời Trung cổ. Chúng cung cấp nền tảng giáo dục cổ điển cần thiết cho sự nghiệp phục vụ công—mà vào thời đó, đồng nghĩa với việc trở thành giáo sĩ hoặc quan chức chính phủ. Ngày nay, các cơ sở này chỉ chiếm chưa đầy 5% tổng số học sinh. Tuy nhiên, tầm ảnh hưởng của các trường này—không chỉ đối với hệ thống giáo dục mà còn với đời sống chính trị – xã hội và thậm chí là cả tính cách dân tộc—vẫn vô cùng to lớn.

RỄ SỒI

“Từ Calais trở đi là thổ dân”

Câu ngạn ngữ này (the wogs begin at Calais) nói lên rất nhiều điều về thái độ của người Anh đối với người nước ngoài. Nó phản ánh một quan niệm bẩm sinh coi tất cả các dân tộc bên kia biên giới là một giống khác biệt—tương tự như cách mà trong suốt hàng thiên niên kỷ, cư dân của Trung Hoa (Vương quốc Trung tâm) đã coi bất kỳ ai sống bên ngoài Vạn Lý Trường Thành là những kẻ man di.

Người Anh cảm thấy mình là cư dân của một hòn đảo, cả về mặt địa lý lẫn tâm lý. Trong tâm trí họ, Dover và Calais không chỉ bị ngăn cách bởi eo biển, mà còn bởi một rào cản tâm lý; bên kia rào cản ấy là một thế giới hoàn toàn khác biệt. Trong khi người Đức, Pháp, Thụy Điển hay Ý có thể coi quê hương mình chỉ là một trong số nhiều quốc gia châu Âu, thì người Anh lại theo bản năng đặt nước Anh đối lập với “lục địa” (châu Âu lục địa). Đối với họ, tất cả các quốc gia và dân tộc châu Âu khác đều hiện lên như những thực thể tách biệt, nằm ngoài phạm vi của họ.

RỄ SỒI

Cá nhân chủ nghĩa nhưng tôn trọng pháp luật

Khi bạn sống giữa những người Anh, bạn sẽ dần dần bị thuyết phục rằng, thứ nhất họ là những người cực kỳ tuân thủ luật pháp, và thứ hai họ là những người theo chủ nghĩa cá nhân một cách nhiệt thành. Làm thế nào mà hai đặc điểm dường như không tương thích này được kết hợp trong tính cách của họ? Có vẻ như chìa khóa của nghịch lý này, và hơn thế – chìa khóa để hiểu bản chất Anh, được tìm thấy trong các từ “luật chơi”, trong sức nặng ngữ nghĩa đặc biệt mà chúng có ở Quần đảo Anh. Người Anh có xu hướng coi các chuẩn mực hành vi như một loại quy tắc của trò chơi. Đạo đức thể thao đóng vai trò là xương sống của đạo đức công cộng của họ. Mặc dù ngọn đuốc Olympic lần đầu tiên được thắp sáng ở Hy Lạp cổ đại, nhưng về cơ bản nước Anh mới là nơi khai sinh ra các môn thể thao hiện đại. Tất cả các thuật ngữ thể thao quốc tế đều nhắc nhở chúng ta về điều này, có thể nói, chúng được mượn từ tiếng Anh từ đầu đến cuối, bao gồm cả từ “sportman”.

RỄ SỒI

Những cái cây đơn độc

Liệu phương pháp nuôi dạy con của người Anh có hợp lý? Xét về lâu dài, nó có mang lại lợi ích cho tâm lý và tính cách của trẻ hay không? Ý kiến ​​về vấn đề này có thể khác nhau. Tuy nhiên, hiếm ai phủ nhận kết luận rằng hệ thống này cũng để lại dấu ấn lên chính các bậc cha mẹ. Việc kìm nén những biểu hiện tình cảm tự nhiên dành cho con cái và chế ngự các cảm xúc bộc phát bằng tự kiểm soát tất yếu sẽ dẫn đến nhiều hệ quả—trong đó, hệ quả rõ ràng và vô hại nhất chính là niềm đam mê dành cho thú cưng.

Ai đó phải lấp đầy khoảng trống trong lòng cha mẹ do sự xa cách về mặt cảm xúc với con cái tạo ra. Những tình cảm gắn bó cần một nơi để giải tỏa. Suy cho cùng, trong khi việc công khai thể hiện sự âu yếm với con mình—ngay cả khi ở chốn riêng tư—bị coi là điều không nên, thì việc dành tình yêu nồng nhiệt và cuồng nhiệt cho một chú chó ở nơi công cộng lại được xem là hoàn toàn chấp nhận được. Nhưng liệu sự gắn bó với thú cưng có thể đóng vai trò là một sự thay thế thỏa đáng?

RỄ SỒI

Chó, mèo và… trẻ con

Có thể gọi các công viên ở London là nơi chốn của những loài chim dạn dĩ. Những cư dân có cánh nơi đây hoàn toàn không tỏ ra sợ hãi con người. Điều này đặc biệt dễ nhận thấy vào các ngày trong tuần khi lượng khách thưa thớt: những chú thiên nga kiêu hãnh lướt mình từ khắp các góc hồ về phía người lạ đang đi ngang qua, trong khi lũ vịt thậm chí có thể lạch bạch bước lên bờ và đi theo.

RỄ SỒI

Nghiệp dư và nhà nghề

Văn hóa coi trọng sự riêng tư và đề cao gia đình là chìa khóa để hiểu nhiều đặc điểm tính cách riêng có của người Anh. Ví dụ, hãy xem xét chủ đề được họ yêu thích: phân biệt người nghiệp dư và nhà nghề (chuyên nghiệp). Những khái niệm này, có lẽ chỉ còn giữ được ý nghĩa ban đầu trong thể thao, vẫn là một ranh giới đạo đức quan trọng ở quần đảo Anh. Người ta thường chấp nhận, hoặc ít nhất là giả vờ, rằng những gì mình tận hưởng trong thời gian rảnh rỗi quan trọng hơn những gì mình làm trong công việc. Do đó, cách tiếp cận công việc một cách nghiệp dư được đánh giá cao hơn kiến thức chuyên môn, và người nghiệp dư được tôn kính hơn nhà nghề.

Sự phân chia thành nghiệp dư và chuyên nghiệp bắt nguồn từ môn cricket. Và cricket thực sự là thánh địa của người Anh, một môn thể thao quốc gia mà họ coi là mẹ đẻ không chỉ của thể thao mà còn cả đạo đức. Chính từ cricket mà các nguyên tắc đạo đức thể thao, vốn đã trở thành nền tảng của hành vi đúng đắn và chuẩn mực đạo đức của người Anh, bắt nguồn. Khi một phó hiệu trưởng Đại học Oxford nói rằng mục tiêu của ông là dạy những chàng trai trẻ chơi một cách trung thực, ý nghĩa của cụm từ này vượt xa lĩnh vực thể thao.

RỄ SỒI

Cái nhìn qua hàng rào

Người Đức sống ở Đức.
Người Mỹ sống ở Oklahoma.
Người Tây Ban Nha sống ở Tây Ban Nha.
Nhưng người Anh thì sống ở nhà…

Khổ thơ nổi tiếng này chợt hiện lên trong đầu tôi trong một cuộc trò chuyện với một nhà báo người Paris, người mà số phận bắt sống nửa đời ở London. Chúng tôi thảo luận về khái niệm yêu nước ở hai bên eo biển Anh. Trong khi người Pháp, như người đối thoại của tôi khẳng định, yêu đất nước mình vì nó được tưới bằng mồ hôi và máu của nhiều thế hệ, vì lao động gắn liền với nó – công lao của người nông dân và công lao của người chiến binh – thì người Anh yêu đất nước mình trên hết như là nhà, là nơi không gắn liền với những khó khăn của lao động hàng ngày mà là với những niềm vui của sự nhàn rỗi. Đối với anh ta, hình ảnh quê hương là một khu vườn nhỏ có hàng rào bao quanh dưới cửa sổ, nơi anh ta chăm sóc và tận hưởng ngày Chủ nhật. Chính hàng rào này, chứ không phải hoa hồng hay bức tượng thiếu nữ cổ xưa với cây đinh ba của Nữ thần Britannia, mới nên được coi là biểu tượng quốc gia của người Anh.

RỄ SỒI

Đất nước của những đồng cỏ xanh

Nước Anh hiện lên từ sóng biển như một đường màu trắng lục phủ khói bí ẩn ở chân trời. Nó hiện ra như thế trong mắt những kẻ chinh phục. Chính những vách đá phấn trắng này đã khiến quân đoàn của Julius Caesar đặt tên cho hòn đảo là Albion, có nghĩa là Trắng. Nhưng ngay cả người La Mã, đến từ phía nam, cũng bị ấn tượng bởi sự trù phú của thảm thực vật, khả năng giữ được vẻ tươi mát màu ngọc lục bảo quanh năm của cỏ Anh. Ngay cả họ, những người mới đến từ vùng Địa Trung Hải đầy nắng, cũng gọi nước Anh là vùng đất của những đồng cỏ xanh.

RỄ SỒI

Những giọt nước trên áo khoác

Bạn làm gì khi lần đầu đến một đất nước xa lạ chưa từng biết? Giống như một miếng bọt biển, bạn thấm đẫm những ấn tượng, háo hức đón nhận những âm thanh của ngôn ngữ xung quanh. Bạn cố gắng bắt chuyện với những người ngẫu nhiên bạn gặp: một bạn đường cùng đi xe buýt, một hàng xóm trên ghế vườn hoa. Tóm lại, bạn tưới lên những hạt khô của kiến ​​thức xa xôi về đất nước đó làn hơi ẩm mang lại sinh sôi của những ấn tượng cá nhân. Tôi đã trải qua tất cả những điều này nhiều hơn một lần. Và trước khi đến London, tôi tin chắc rằng quá trình ổn định cuộc sống sẽ nhanh hơn ở Anh so với ở Nhật Bản. Rốt cuộc, tôi nghĩ, ở Nhật có một thế giới khó hiểu hơn nhiều đang chờ đợi tôi, và rào cản ngôn ngữ thì đơn giản là không thể so sánh.

RỄ SỒI
Ấn tượng và suy ngẫm về nước Anh và người Anh

Bồn rửa không nút chặn và bồn tắm không vòi sen

Chuyện ở London vào giữa những năm 1970. Chúng tôi ăn tối ở một gia đình người Anh đang chuẩn bị cho chuyến đi hai tuần đến Liên Xô. Cuộc trò chuyện xoay quanh Moscow, Leningrad và Sochi, và việc nên xem gì ở những thành phố này chỉ trong vài ngày. Sau món pudding, như thường lệ, phô mai được dọn ra, và sau đó khách được mời uống cà phê bên lò sưởi.

Tranh thủ một phút, chủ nhà kéo tôi sang một bên và nói rằng muốn thảo luận một chủ đề tế nhị. Liệu ông ấy có thể mong đợi tôi, thứ nhất, hiểu đúng động cơ đằng sau câu hỏi của ông ấy, và thứ hai, trả lời nó một cách hoàn toàn chân thành? Tất nhiên, tôi gật đầu, mặc dù không hình dung điều gì có thể xảy ra sau một mở đầu như vậy.