Bài viết của Kevin Kelly về một thời đại mơ hồ mà có vẻ sẽ mang tính nền tảng và kéo dài, được tạo ra bởi AI và một số yếu tố khác. Ông này luôn có cái nhìn thú vị về tương lai, đưa ra các câu hỏi, các giả thuyết thay cho các dự báo chắc chắn.
The Uncertain Uncertainties
By Kevin Kelly
Ngay cả những chuyên gia phát minh ra AI cũng không biết điều gì sẽ xảy ra tiếp theo. Liệu AI tổng quát có khả thi? Liệu việc mở rộng quy mô sẽ tiếp tục? Có cần những trung tâm tính toán khổng lồ để tạo ra AI, hay ta có thể làm điều đó chỉ với 25 watt như trong não mình? Con người sẽ làm gì khi AI ngày càng thông minh hơn? Tương lai của kinh tế, của chiến tranh hay xã hội dân sự sẽ thế nào?
Giới thiệu: mới đây chính quyền Putin đòi cấm tác phẩm văn học thiếu nhi này (lần đầu xuất bản 1990), kết tội sách phản giáo dục, gây hại cho trẻ em. Do đó tôi thử tìm đọc thì thấy rất hay, đúng chất hài hước tinh tế của Nga, và quyết định dịch đăng ở đây. Sách gồm 4 phần, dưới đây là bản dịch phần 1. Nghe nói sau khi có lệnh cấm thì số người tìm đọc sách tăng vọt.
Những lời khuyên có hại – 1
Gần đây các nhà khoa học đã phát hiện ra rằng trên thế giới có những đứa trẻ không nghe lời, chuyên làm mọi thứ ngược lại. Người ta khuyên bảo những điều hữu ích như, “Hãy rửa mặt vào buổi sáng,” nhưng chúng không rửa mặt. Khuyên, “Hãy chào nhau,” và chúng ngay lập tức bắt đầu không chào nhau. Các nhà khoa học đã nghĩ ra rằng những đứa trẻ như vậy nên được khuyên bảo những điều có hại, chứ không phải những điều hữu ích. Chúng sẽ làm mọi thứ ngược lại, và như thế sẽ được kết quả đúng.
ĐÂY LÀ CUỐN SÁCH DÀNH CHO NHỮNG ĐỨA TRẺ KHÔNG NGHE LỜI.
Stephanie Shen The Illusion of Understanding Wittgenstein, Khoa học thần kinh và lý do tại sao ngôn ngữ không phải là tư duy ở con người và AI
Năm ngoái, khi đọc cuốn tiểu thuyết “Tàn ngày để lại” của Kazuo Ishiguro, tôi đã vô cùng xúc động bởi những gì vượt ra ngoài những dòng và chữ trên trang giấy mà mình đọc được. Được kể từ góc nhìn của nhân vật chính Stevens, cuốn tiểu thuyết khắc họa một người đàn ông vô cùng kỷ luật, người đã cống hiến cả cuộc đời mình cho nghề nghiệp, đánh đổi cả các mối quan hệ cá nhân và thậm chí cả sự chính trực. Tuy nhiên, với tư cách là người đọc, tôi có thể cảm nhận trọn vẹn những điều anh ta không nói ra và những cảm xúc mà anh ta đã chối bỏ và kìm nén từ lâu.
Và tôi không thể ngừng suy nghĩ về cuốn tiểu thuyết sau khi đọc xong, cho đến tận bây giờ. Tôi chắc chắn rằng mọi người đều có trải nghiệm tương tự khi đọc một cuốn sách cộng hưởng với mình. Sự hiểu biết của chúng ta về ngôn ngữ vượt ra ngoài nghĩa đen của những từ ngữ mà chúng ta đọc hoặc nghe. Nó đòi hỏi cả cảm xúc, cảm nhận, ký ức và trí tưởng tượng của chúng ta.
Một trong các cách dự báo tốt là nhìn lại lịch sử, như bài tóm tắt dưới đây năm 2014 của Nicholas Carr (tác giả nhiều sách về công nghệ và đa số đã được xban tiếng Việt). Bài viết của ổng về A.I. trong giáo dục (Huyền thoại về Học Tự động) xem ở đây.
Lược dịch từ bài: The Art of Being Unreachable. On Desire, Depth, and the Seduction of Having Somewhere Else to Be của Alexis McElroy.
Có gì đó làm ta ngất ngây, ở những người say mê gì đó mà ta không thể tiếp cận. Có một sức hút thầm lặng ở những người đắm chìm trong sở thích của riêng họ—họ có vẻ đa lớp, khép kín và hơi bí ẩn. Họ bước đi trong thế giới với một sự tự tin thầm lặng, một sự tự chủ gần như không được phép. Bạn cảm nhận được ngay lập tức, qua cách họ thu hút sự chú ý của bạn mà không cần cố gắng, qua cách vắng mặt thì lâu mà hiện diện thì chóng. Họ không diễn. Họ không xuất hiện khi bạn muốn. Không có gì quyến rũ hơn một người có nơi nào đó khác để đến, ngay cả khi nơi đó là bên trong.
Giới thiệu của DatPP: mỗi hành động của chúng ta đều được thúc đẩy bằng nhiều động lực cùng lúc, mà Bentham gọi là các lò xo. Bản thân các lò xo không tốt và không xấu, nhưng chúng ta thường vô thức hoặc cố ý gọi chúng bằng những từ ngữ mang tính đạo đức – ca ngợi hoặc lên án. Bài viết này sẽ giúp ta nhìn thấu hiện tượng đó, thấy được các lò xo của mọi người và chính ta, để tránh bẫy thao túng, để biết cách thuyết phục, để có hành xử khôn ngoan và hiệu quả.
Bài viết hơn 200 năm trước của triết gia người Anh Jeremy Bentham, được Seth Godin và Claude AI tóm tắt lại bằng ngôn ngữ hiện đại. Rất khai sáng và hữu ích.
Hầu hết mọi người không vượt qua cấp độ 3, một số đạt đến cấp độ 5. Còn những người chạm tới cấp độ 7 thì sao? Họ thay đổi mọi thứ.
Dưới đây là hành trình thăng tiến theo thang cấp độ.
Cấp độ 1: Sinh tồn (Survival)
Có mặt đúng giờ hoặc bị sa thải. Đóng thuế hoặc đi tù. Thuần túy là sự tuân thủ.
Điều này sẽ dẫn đến: căng thẳng hơn, sự hài lòng trong công việc thấp hơn, kết quả kém hơn.
Bạn đang chuyển động. Nhưng không phải tiến về phía trước.
Cấp độ 2: Mua chuộc (Bribery)
Giờ đây bạn đuổi theo tiền thưởng, số sao vàng và lượt thích. Loại phần thưởng “nếu-thì” kiểu này có tác dụng, nhưng chỉ với các nhiệm vụ đơn giản.
Tâm lý học đã chứng minh: Những đứa trẻ thích vẽ đã được thưởng để vẽ nhiều hơn, và kết quả là chúng bỏ vẽ khi phần thưởng không còn.
Có thể mua chuộc nỗ lực. Nhưng hiếm khi mua được sự xuất sắc.
Cấp độ 3: Chấp thuận (Approval)
Bạn được thúc đẩy bởi những gì người khác nghĩ. Cái gật đầu của sếp. Niềm tự hào của cha mẹ. Nghe có vẻ vô hại, nhưng thực tế thì không.
Điều này tạo ra: Những người cầu toàn không bao giờ thấy đủ. Những người luôn cố gắng làm hài lòng người khác, nói “có” với mọi thứ.
Thành tích bên ngoài, khổ sở bên trong.
Cấp độ 4: Thành tựu (Achievement)
Ở cấp độ này bạn muốn chiến thắng. Trở nên xuất sắc. Khẳng định bản thân.
Cái bẫy là gì? Ngụy tưởng về đích (Arrival fallacy). Bạn đạt được mục tiêu. Cảm thấy tuyệt vời. Trong một ngày. Sau đó: “Tiếp theo là gì?”
Bạn đang leo một chiếc thang tựa nhầm bức tường.
Cấp độ 5: Tăng trưởng (Growth)
Đây là cấp độ thay đổi cuộc chơi. Ít quan tâm đến tiếng vỗ tay. Tập trung nhiều hơn vào sự tiến bộ. Bạn theo đuổi những thử thách bứt phá—không quá dễ, không quá sức.
Nguyên tắc Goldilocks: vừa đủ khó để phát triển kỹ năng.
Điều này tạo nên sự tinh thông, giỏi chuyên môn thực sự.
Cấp độ 6: Mục đích (Purpose)
Câu hỏi: bạn phục vụ ai?
Nghiên cứu cho thấy: Những người có mục đích sẽ kiên định hơn với nhiệm vụ khó. Họ có mức độ hạnh phúc và khả năng phục hồi cao hơn.
Mục đích của bạn không cần vĩ đại. Chỉ cần chân thực.
Cấp độ 7: Tự do (Freedom)
Bạn đã tích hợp được mọi thứ. Tự trị + Tinh thông + Mục đích = Đỉnh cao động lực (đây là 3 yếu tố trong mô hình động lực của Pink).
Bạn không xin phép ai, không chờ để được chọn. Bạn là tác giả cuộc đời mình.
Nghiên cứu cho thấy: Sự hài lòng cuộc sống cao nhất nằm ở đây.
Lời kết
Mấu chốt là: bạn không nhất thiết bị mắc kẹt mãi ở vị trí hiện tại.
Hãy nhận diện cấp độ hiện tại của mình. Sau đó hỏi: Điều gì sẽ nâng mình lên một cấp độ cao hơn?
Giới thiệu của DatPP: Paul Graham đã tìm hiểu, tóm tắt và viết thành bí kíp cách mà các vĩ nhân ở nhiều lĩnh vực khác nhau làm nên những công trình vĩ đại. Các chiêu thức trong này là cực kỳ dễ hiểu, thực dụng và hữu ích đối với bất kỳ ai muốn làm một việc gì đó vĩ đại. Kể cả nếu bạn quá khiêm tốn để muốn thế, thì cũng rất nên đọc (nhiều lần!) để áp dụng phần nào, và để định hướng cho thế hệ con cháu. Cuối bài 3 có bản đồ tóm tắt các ý tưởng trong bí kíp.
Giới thiệu của DatPP: Paul Graham đã tìm hiểu, tóm tắt và viết thành bí kíp cách mà các vĩ nhân ở nhiều lĩnh vực khác nhau làm nên những công trình vĩ đại. Các chiêu thức trong này là cực kỳ dễ hiểu, thực dụng và hữu ích đối với bất kỳ ai muốn làm một việc gì đó vĩ đại. Kể cả nếu bạn quá khiêm tốn để muốn thế, thì cũng rất nên đọc (nhiều lần!) để áp dụng phần nào, và để định hướng cho thế hệ con cháu. Cuối bài 3 có bản đồ tóm tắt các ý tưởng trong bí kíp.
Giới thiệu của DatPP: Paul Graham đã tìm hiểu, tóm tắt và viết thành bí kíp cách mà các vĩ nhân ở nhiều lĩnh vực khác nhau làm nên những công trình vĩ đại. Các chiêu thức trong này là cực kỳ dễ hiểu, thực dụng và hữu ích đối với bất kỳ ai muốn làm một việc gì đó vĩ đại. Kể cả nếu bạn quá khiêm tốn để muốn thế, thì cũng rất nên đọc (nhiều lần!) để áp dụng phần nào, và để định hướng cho thế hệ con cháu. Cuối bài 3 có bản đồ tóm tắt các ý tưởng trong bí kíp.
