Bạn sẽ làm gì nếu có một tỷ đô?

Thỉnh thoảng, tôi được các bạn trẻ hỏi xin lời khuyên về cuộc sống. Họ muốn tôi tư vấn khi đang cân nhắc các quyết định: thử làm gì đó mới, bỏ công việc hiện tại, làm việc cho một tổ chức phi lợi nhuận, v.v. Những băn khoăn của họ thường ẩn chứa nỗi lo về tài chính. Tôi thường có một cách trả lời quen thuộc, tôi đề nghị họ thử tưởng tượng ra tình huống này:

Hãy tưởng tượng tôi là một phù thủy với cây đũa thần trên tay. Tôi vẫy đũa và biến bạn thành người sở hữu một tỷ đô. Lúc đó, bạn sẽ làm gì với cuộc đời mình? Giá cả của mọi thứ không còn là vấn đề đáng bận tâm nữa. Bạn sẽ dùng số tiền đó vào việc gì?

Câu trả lời rất đa dạng và đầy ngẫu hứng. Đầu tiên, họ sẽ mua nhà cho bản thân và có thể cho cả gia đình. Có khi họ mua thêm một ngôi nhà thứ hai bên hồ. Họ tậu chiếc xe hơi mà mình hằng mơ ước, đi du lịch đây đó, hay hỗ trợ một người bạn làm nghệ thuật.

Tôi bảo họ rằng những điều đó rất tuyệt, nhưng sau tất cả, họ vẫn còn trong tay một tỷ đô. Họ mới chỉ tiêu hết vài triệu, và số tiền đó có thể kiếm lại được chỉ trong một hoặc hai ngày. Và họ vẫn phải đối mặt với câu hỏi: mình sẽ làm gì với quỹ thời gian quý báu của cuộc đời?

Đến lúc này, các câu trả lời mới thực sự thú vị. Một số người muốn khởi nghiệp hoặc mở tiệm bánh. Người khác muốn làm việc cùng các bác sĩ để giúp đỡ người nghèo, theo đuổi con đường âm nhạc chuyên nghiệp cùng ban nhạc của mình, hay trở thành nhà sáng tạo nội dung trên YouTube. Chẳng có việc nào trong số đó đòi hỏi số tiền lên tới tỷ đô cả.

Tôi chợt nhớ đến một cảnh trong bộ phim Wall Street. Nhân vật chính tên Bud đang làm một công việc tài chính lương cao dù rất ghét nó, chỉ với mục tiêu kiếm được một triệu đô để rồi nghỉ hưu và lái xe máy xuyên Trung Quốc. Điểm hài hước ở đây là bạn chẳng cần phải làm việc ở phố Wall hay kiếm được cả triệu đô mới có thể mua xe máy đi xuyên Trung Quốc. Bạn hoàn toàn có thể thực hiện chuyến đi đó chỉ với 2.000 đô la – số tiền tiết kiệm được từ một công việc làm thêm ngắn hạn vào mùa hè tại Costco.

Thông điệp mà tôi muốn truyền tải qua bài tập này là: ước mơ của hầu hết mọi người không bị vướng bởi tiền bạc. Tất nhiên là bạn cần một khoản tiền nhất định, nhưng có lẽ không nhiều như bạn tưởng tượng. Rất có thể bạn chẳng cần đến hàng triệu đô để bắt đầu thực hiện ước mơ của mình.

Rào cản lớn nhất đối với hầu hết các ước mơ không nằm ở tài chính. Vấn đề nằm ở sự thiếu tự tin, thiếu sẵn sàng chấp nhận rủi ro và đối mặt với thất bại, hoặc thiếu khả năng hình dung những gì có thể đạt được với nguồn lực hiện có. Nếu muốn viết tiểu thuyết, bạn không cần vốn, bạn cần kỷ luật và viết 1.000 từ mỗi ngày. Nếu muốn mở công ty tư vấn, bạn cần chuyên môn và khách hàng đầu tiên, chứ không phải một khoản ngân sách khổng lồ. Thiếu tiền là cái cớ rất tiện lợi để đổ lỗi vì nó nghe có vẻ thực tế, nhưng hiếm khi đó thực sự là rào cản ngăn bạn đạt được thành tựu.

Tôi không có ý nói rằng tiền bạc là không cần thiết, hay khuyên bạn nên vay nợ để theo đuổi đam mê. Giả định ở đây là bạn không phải đứng trước lựa chọn giữa ước mơ và bữa ăn tiếp theo. Nếu rơi vào hoàn cảnh đó, tôi sẽ dùng đũa thần để tạo cho bạn một “tấm lưới an toàn” trước đã, còn mọi thứ sau đó mới là nội dung chính của bài viết này. Tiền bạc giống như nhiên liệu cho một chuyến đi, nhưng nó không phải là đích đến của chuyến đi đó. Rất có thể bạn không cần thêm tiền để hiện thực hóa ước mơ của mình. Điều bạn cần là thời gian, kỹ năng, các mối quan hệ, lòng can đảm và sự kiên trì.

Tôi đã làm được nhiều việc dù không có nhiều tiền ngay từ đầu. Dưới đây là một số bí quyết mà tôi từng áp dụng:

Bắt đầu nhỏ, mở rộng sau — Dù ước mơ có tốn kém đến đâu, bạn thường không cần phải có toàn bộ số tiền đó ngay từ đầu. Bạn có thể bắt đầu với nguồn lực hạn chế; nếu con đường đó phù hợp, bạn sẽ tích lũy thêm được các nguồn lực cần thiết trong quá trình thực hiện.

Hạn chế khơi dậy sáng tạo — Việc tiến về phía trước và tư duy sáng tạo thường mở ra những khả năng mới giúp bạn vượt qua rào cản chi phí. Đó là lý do tại sao hầu hết các bước đột phá đều diễn ra ở các startup. Nếu cứ vung tiền là có được đột phá, thì mọi phát minh mới hẳn đã chỉ xuất hiện ở các tập đoàn lớn. Thực tế không phải vậy, vì bạn không thể mua được sự đột phá. Các startup không có tiền để mua giải pháp sẵn có, nên họ buộc phải sáng tạo, khéo léo, tiết kiệm và táo bạo để tự tạo ra giải pháp. Họ không còn cách nào khác ngoài việc vận dụng trí tưởng tượng và óc sáng tạo của mình. Chính lối tư duy khác biệt đó đã tạo ra những ý tưởng mới. Thường thì chính những hạn chế về tài chính lại là yếu tố giúp biến ước mơ thành hiện thực.

Thay đổi nhỏ, khác biệt lớn — Nếu là một người lao động bình thường, bạn sẽ quản lý và luân chuyển một số tiền lớn hơn nhiều so với những gì bạn nghĩ trong suốt cuộc đời mình. Một người Mỹ có mức thu nhập trung vị điển hình sẽ thấy vài triệu đô la chảy qua tài khoản của mình trong suốt cuộc đời. Chỉ cần những điều chỉnh nhỏ trong cách quản lý số tiền này cũng có thể tạo ra sự khác biệt lớn trên hành trình hiện thực hóa ước mơ của bạn.

Hãy prototype cuộc sống của bạn – Trước tiên, hãy thử nghiệm một phiên bản thu nhỏ của ước mơ đó. Hãy bắt đầu bằng một cửa hàng tạm thời (pop-up) thay vì thuê mặt bằng cố định; tự xuất bản sách điện tử thay vì ký hợp đồng với nhà xuất bản thương mại; làm thử vài sản phẩm thủ công thay vì đặt sản xuất hàng loạt tại nhà máy; tình nguyện thực tập với một luật sư trước khi quyết định theo học trường luật; hay tự mình tổ chức một chuyến cắm trại cuối tuần trước khi chinh phục cung đường Appalachian Trail. Bản nháp này sẽ giúp bạn thấy rõ các chi phí thực tế cũng như những trở ngại chính. Quá trình thử nghiệm thường sẽ giúp bạn điều chỉnh ước mơ cho phù hợp hơn và tiết kiệm được một khoản tiền lớn.

Các mối quan hệ quan trọng hơn vốn liếng – Bạn bè và các mối quan hệ còn quan trọng hơn cả tiền bạc. Nếu muốn đi du ngoạn bằng thuyền buồm, việc có một người bạn sở hữu thuyền sẽ tốt hơn nhiều so với việc chính bạn phải mua một chiếc thuyền. Đầu tư vào các mối quan hệ là một khoản đầu tư hời hơn so với đầu tư vào tiền mã hóa. Những điều giá trị nhất trong cuộc sống – những thứ mà ước mơ của bạn nên bao gồm – thực ra lại là những thứ mà không số tiền nào (nhất là tỷ đô) có thể mua được.

1000 fan đích thực – Lý thuyết của tôi về “1000 true fans ” hoàn toàn phù hợp với quan điểm này. Lý thuyết này cho rằng bạn không cần đến một tỷ fan, một best seller hay một tỷ đô để thành công trong các dự án sáng tạo của mình. Để kiếm sống, bạn chỉ cần vài nghìn super fan, miễn là bạn có mối quan hệ trực tiếp với họ. Chìa khóa nằm ở mối quan hệ trực tiếp đó.

Rào cản thấp hơn – “Số vốn tối thiểu cần thiết” để hiện thực hóa hầu hết các ước mơ sáng tạo hay khởi nghiệp đã giảm mạnh trong thập kỷ qua. Nhờ các công nghệ mới, rào cản để tạo ra sản phẩm đã được hạ thấp. Việc in một cuốn sách, in 3D một thiết bị độc đáo hay sản xuất một bộ phim giờ đây trở nên rẻ và dễ dàng hơn nhiều. Bạn cần ít vốn hơn hẳn so với các thế hệ trước để tạo ra một sản phẩm nào đó.

Tiền của người khác – Có những giấc mơ đòi hỏi nguồn vốn lớn ở một giai đoạn nào đó: chẳng hạn như khi bạn muốn khởi nghiệp trong lĩnh vực chip phần cứng. Đây chính là lúc các mối quan hệ lại trở nên quan trọng, bởi bạn cần huy động vốn từ người khác. Và bí quyết lớn nhất trong việc huy động vốn từ người khác nằm hoàn toàn ở các mối quan hệ và phẩm chất cá nhân.

Hãy bắt đầu với một khoản vốn nhỏ và tận dụng nó bằng tham vọng lớn, trí tưởng tượng phong phú cùng sự sáng tạo. Hãy thử làm điều gì đó chưa từng có ai làm, tạo ra những giải pháp không có sẵn trên thị trường. Hãy làm ra sản phẩm mà chưa ai bán. Hãy trở thành chuyên gia hàng đầu thế giới về một lĩnh vực nào đó – bất cứ lĩnh vực nào – và dùng chuyên môn đó làm nền tảng để thực hiện thêm những điều bạn yêu thích. Hãy vun đắp tình bạn và biến các mối quan hệ đó thành nguồn vốn của riêng bạn. Hãy tập trung vào việc trở nên có giá trị, hữu ích, thú vị và độc đáo, thay vì chỉ chăm chăm làm giàu. Tôi rất thích câu nói của Brian Eno: “Nếu mục tiêu duy nhất của tôi là kiếm tiền, thì có lẽ giờ này tôi đã rất nghèo rồi.”

Tôi có may mắn được tiếp xúc với khoảng hơn chục tỷ phú thực thụ. Trái với những lời đồn đại, họ không hề bất hạnh. Nhưng có một điều đáng chú ý là: họ vẫn đang loay hoay tìm kiếm xem mình muốn làm gì tiếp theo và muốn trở thành người như thế nào. Và hàng tỷ đô la chẳng giúp ích gì cho họ trong việc đó. Thực tế, khối tài sản khổng lồ ấy gần như lại trở thành một nhà tù giam hãm họ. Những thành công trong quá khứ đã trói buộc họ, tạo ra những kỳ vọng thiếu lành mạnh và mãi mãi đeo đẳng họ (bởi lẽ đâu dễ gì rũ bỏ được cả tỷ đô la). Những trở ngại họ gặp phải khi theo đuổi những giấc mơ mới cũng y hệt như của bạn: đó là nhu cầu về ý chí, sự kiên trì, tài trí và trí tưởng tượng. Chẳng có yếu tố nào trong số đó cần đến tỷ đô cả; tất cả đều nằm trong tầm tay của bất kỳ ai, ở bất cứ đâu.

Mục tiêu không phải là sở hữu, mà là trở thành một con người như thế nào. Tại tang lễ của bạn, người ta sẽ nhớ đến bạn là người thế nào, chứ không phải bạn đã sở hữu những gì. Cuộc sống thường nhật tất yếu cần đến tiền bạc, và dù bạn làm gì đi nữa, một lượng tiền nhất định vẫn sẽ luân chuyển trong cuộc đời bạn. Tuy nhiên, vượt qua một mức tối thiểu nào đó (thấp hơn nhiều so với con số một tỷ), tiền bạc không còn đóng vai trò quan trọng đối với con người mà bạn sẽ trở thành. Những tài sản khác như nhân cách, đạo đức, công việc, các mối quan hệ, sự uy tín, tinh thần và động lực sống – đó mới chính là những báu vật thực sự của bạn. Hãy tận dụng chúng để hiện thực hóa những giấc mơ của mình.

Cây đũa phép của phù thủy chỉ là một trò ảo thuật. Bạn vốn đã sở hữu mọi thứ mà cây đũa phép có thể mang lại — ngoại trừ khoản tiền một tỷ đô la — thứ mà hóa ra bạn chẳng hề cần đến. Bạn cũng chẳng cần đến đũa phép để biến những tài sản quý giá này thành hiện thực. Chúng đang nằm ngay trong tầm tay bạn lúc này.

Dịch từ: A Billion Dollars