RỄ SỒI

Xưởng chế tạo quý ông

Những khúc quanh của dòng sông Cam uốn lượn nhẹ nhàng qua mặt sau các tòa nhà đại học. Mùa xuân hiện diện qua những tán lá liễu rủ mềm mại, ánh lên sắc bạc, và những khóm hoa thủy tiên vàng rải rác trên những thảm cỏ được chăm chút kỹ lưỡng. Khi nhìn kỹ hơn vào những bức tường mang phong cách Gothic, ta sẽ thấy những mảng dây thường xuân đan cài như ren—với những cành leo hóa gỗ đang trỗi dậy sức sống qua các nụ hoa căng tròn—hòa quyện cùng những họa tiết chạm trổ tinh xảo trên nền đá. Những cây cầu vòm cong cong in bóng xuống mặt nước phẳng lặng như gương. Liệu cây cầu nào trong số đó đã đặt tên cho thành phố này? Bởi “Cambridge” theo nghĩa đen chính là “cây cầu bắc qua sông Cam”.

RỄ SỒI

Chiếc cà vạt thời học sinh

“Chiến thắng Waterloo đã được định đoạt trên sân thể thao của Eton…”

Người Anh rất thích nhắc lại câu nói này của Công tước xứ Wellington. Qua đó, vị tướng được đồng bào vô cùng kính trọng này đã nhấn mạnh vai trò của các trường tư thục danh giá trong việc định hình tầng lớp tinh hoa xã hội. Mục đích của những ngôi trường như vậy là đào tạo nên một quý ông; và sứ mệnh của các quý ông là lãnh đạo, dẫn dắt mọi người vượt qua những thời khắc gian nan thử thách. Câu nói nổi tiếng của “Công tước Sắt” được hiểu như vậy.

Eton được xếp vào hàng ngũ những trường trường tư thục danh giá (public school – tên có thể gây nhầm lẫn) có đặc quyền cao nhất. Bản thân cái tên này đã mang lại sự nhầm lẫn đầy nghịch lý. Trong khi “public house” ở Anh chỉ đơn thuần là quán rượu (pub), thì “public school” thực chất lại là một cơ sở giáo dục tư nhân. Các trường này đã tồn tại ở Anh từ thời Trung cổ. Chúng cung cấp nền tảng giáo dục cổ điển cần thiết cho sự nghiệp phục vụ công—mà vào thời đó, đồng nghĩa với việc trở thành giáo sĩ hoặc quan chức chính phủ. Ngày nay, các cơ sở này chỉ chiếm chưa đầy 5% tổng số học sinh. Tuy nhiên, tầm ảnh hưởng của các trường này—không chỉ đối với hệ thống giáo dục mà còn với đời sống chính trị – xã hội và thậm chí là cả tính cách dân tộc—vẫn vô cùng to lớn.

RỄ SỒI

“Từ Calais trở đi là thổ dân”

Câu ngạn ngữ này (the wogs begin at Calais) nói lên rất nhiều điều về thái độ của người Anh đối với người nước ngoài. Nó phản ánh một quan niệm bẩm sinh coi tất cả các dân tộc bên kia biên giới là một giống khác biệt—tương tự như cách mà trong suốt hàng thiên niên kỷ, cư dân của Trung Hoa (Vương quốc Trung tâm) đã coi bất kỳ ai sống bên ngoài Vạn Lý Trường Thành là những kẻ man di.

Người Anh cảm thấy mình là cư dân của một hòn đảo, cả về mặt địa lý lẫn tâm lý. Trong tâm trí họ, Dover và Calais không chỉ bị ngăn cách bởi eo biển, mà còn bởi một rào cản tâm lý; bên kia rào cản ấy là một thế giới hoàn toàn khác biệt. Trong khi người Đức, Pháp, Thụy Điển hay Ý có thể coi quê hương mình chỉ là một trong số nhiều quốc gia châu Âu, thì người Anh lại theo bản năng đặt nước Anh đối lập với “lục địa” (châu Âu lục địa). Đối với họ, tất cả các quốc gia và dân tộc châu Âu khác đều hiện lên như những thực thể tách biệt, nằm ngoài phạm vi của họ.

RỄ SỒI

Cá nhân chủ nghĩa nhưng tôn trọng pháp luật

Khi bạn sống giữa những người Anh, bạn sẽ dần dần bị thuyết phục rằng, thứ nhất họ là những người cực kỳ tuân thủ luật pháp, và thứ hai họ là những người theo chủ nghĩa cá nhân một cách nhiệt thành. Làm thế nào mà hai đặc điểm dường như không tương thích này được kết hợp trong tính cách của họ? Có vẻ như chìa khóa của nghịch lý này, và hơn thế – chìa khóa để hiểu bản chất Anh, được tìm thấy trong các từ “luật chơi”, trong sức nặng ngữ nghĩa đặc biệt mà chúng có ở Quần đảo Anh. Người Anh có xu hướng coi các chuẩn mực hành vi như một loại quy tắc của trò chơi. Đạo đức thể thao đóng vai trò là xương sống của đạo đức công cộng của họ. Mặc dù ngọn đuốc Olympic lần đầu tiên được thắp sáng ở Hy Lạp cổ đại, nhưng về cơ bản nước Anh mới là nơi khai sinh ra các môn thể thao hiện đại. Tất cả các thuật ngữ thể thao quốc tế đều nhắc nhở chúng ta về điều này, có thể nói, chúng được mượn từ tiếng Anh từ đầu đến cuối, bao gồm cả từ “sportman”.

RỄ SỒI

Những cái cây đơn độc

Liệu phương pháp nuôi dạy con của người Anh có hợp lý? Xét về lâu dài, nó có mang lại lợi ích cho tâm lý và tính cách của trẻ hay không? Ý kiến ​​về vấn đề này có thể khác nhau. Tuy nhiên, hiếm ai phủ nhận kết luận rằng hệ thống này cũng để lại dấu ấn lên chính các bậc cha mẹ. Việc kìm nén những biểu hiện tình cảm tự nhiên dành cho con cái và chế ngự các cảm xúc bộc phát bằng tự kiểm soát tất yếu sẽ dẫn đến nhiều hệ quả—trong đó, hệ quả rõ ràng và vô hại nhất chính là niềm đam mê dành cho thú cưng.

Ai đó phải lấp đầy khoảng trống trong lòng cha mẹ do sự xa cách về mặt cảm xúc với con cái tạo ra. Những tình cảm gắn bó cần một nơi để giải tỏa. Suy cho cùng, trong khi việc công khai thể hiện sự âu yếm với con mình—ngay cả khi ở chốn riêng tư—bị coi là điều không nên, thì việc dành tình yêu nồng nhiệt và cuồng nhiệt cho một chú chó ở nơi công cộng lại được xem là hoàn toàn chấp nhận được. Nhưng liệu sự gắn bó với thú cưng có thể đóng vai trò là một sự thay thế thỏa đáng?