Giới thiệu: Steve Huynh có gần 20 năm kinh nghiệm làm kỹ sư phần mềm ở công ty Amazon và lên đến vị trí Principal Software Engineer. Từ 2024 anh chuyển sang làm content chuyên nghiệp, duy trì kênh youtube và substack A Life Engineered và tư vấn về thăng tiến nghề nghiệp. Bài dưới đây dịch từ bài trên substack của anh.
On the Death of Amazon’s Writing Culture
Cách mà AI biến thứ từng là siêu sứcmạnh trở thành điểm yếu.
Mới đây tại công ty Amazon, 30 phút sau khi cuộc họp review bắt đầu, một quản lý sản phẩm cấp cao (cấp L7) bắt đầu thảo luận về một tài liệu 6 trang. Chỉ hai phút sau khi anh ta bắt đầu trình bày, tất cả mọi người trong phòng đều nhận ra rõ ràng rằng anh ta đang đọc tài liệu đó lần đầu tiên.
Tôi biết chuyện này vì một người quen của tôi – một quản lý cấp L6 – đã có mặt trong cuộc họp đó.
Tuy nhiên, vì người trình bày là nhân sự cấp cao nhất tại đó, nên chẳng ai đủ can đảm để lên tiếng.
Tôi đã dành gần 20 năm gắn bó với văn hóa viết tại Amazon, và theo tôi, chính văn hóa đó là “bí quyết thành công” của công ty. Jeff Bezos từng giải thích như sau:
Viết các câu hoàn chỉnh khó hơn nhiều. Câu cần có động từ, còn các đoạn văn cần có câu chủ đề. Không thể viết một bản ghi nhớ dài sáu trang theo lối kể chuyện có cấu trúc mà không có tư duy rõ ràng.
Nhận định cuối cùng giờ đây không còn đúng nữa. Với sự hỗ trợ của AI, bạn có thể dễ dàng tạo ra sáu trang tài liệu mà chẳng cần đến tư duy phê phán. Thế nhưng, quy trình viết như cách Bezos mô tả (và yêu cầu) từng là bảo chứng cho việc tác giả đã suy nghĩ thấu đáo trước khi chiếm dụng một giờ đồng hồ của mọi người.
Bảo chứng đó nay đã không còn.
Tác động đối với Amazon
Khi tôi gia nhập Amazon vào năm 2006, tôi chưa nhận ra rằng văn hóa viết tại đây chính là một lợi thế cạnh tranh. Tôi chỉ nghĩ đó là một nét đặc thù kỳ lạ.
Hai năm trước khi tôi bắt đầu làm việc tại đây, Jeff Bezos đã cấm sử dụng PowerPoint trong các cuộc họp với đội ngũ lãnh đạo cấp cao. Ông lập luận rằng bản chất của các bài thuyết trình PowerPoint khiến người nghe dễ bỏ lỡ những ý tưởng và thông tin quan trọng. Dù việc tạo slide có thể dễ dàng hơn cho người trình bày, nhưng đối với người nghe, một tài liệu được soạn thảo chỉn chu mới mang lại giá trị thực sự.
Vì vậy, các cuộc họp tại Amazon trông rất khác biệt so với tiêu chuẩn bên ngoài. Trong một cuộc họp kéo dài một giờ, 30 phút đầu tiên được dành cho việc “đọc và nghiên cứu”. Người trình bày sẽ chuẩn bị sẵn các bản in tài liệu dài sáu trang, và mọi người cùng đọc trong im lặng. Âm thanh duy nhất vang lên là tiếng bút đỏ ghi chú bên lề tài liệu. Nhờ đó, khi phần thảo luận bắt đầu, tất cả mọi người đều đã có cùng một nền tảng thông tin. Một cuộc họp như vậy chắc chắn không thể diễn ra nếu các ý tưởng của bạn chưa được trình bày một cách mạch lạc, đủ sức đứng vững trước 30 phút chất vấn kỹ lưỡng.
AI;DR
Văn hóa viết tại Amazon sống sót qua đại dịch. Các tài liệu in trên giấy đã chuyển sang online, và những lúc cùng nhau đọc tài liệu đã biến thành các tệp tin chia sẻ với phần bình luận ở lề trang – nhưng điều đó không thành vấn đề. Mọi người vẫn viết tài liệu, và mọi người vẫn đọc chúng.
Thế nhưng, văn hóa này lại không trụ vững trước sự xuất hiện của AI.
Theo những gì tôi nghe được, ngay khi một mô hình AI có thể tạo ra văn bản dài sáu trang trông giống như do con người viết, thì con người sẽ không tự tay viết chúng nữa. Một kỹ sư cấp cao trong cộng đồng của tôi cho biết anh ấy bắt đầu gắn nhãn các tài liệu này là “AI;DR” – nghĩa là “AI viết; tôi không đọc”. Theo quan điểm của anh ấy: “Nếu một mô hình AI viết ra nó, thì một mô hình AI khác cũng có thể tóm tắt nó”. Anh ấy còn nhiều việc quan trọng hơn để làm thay vì lãng phí thời gian vào việc đó.
Vị quản lý sản phẩm cấp L7 nói trên có thể đã tạo ra một tài liệu dài sáu trang, nhưng vì bỏ qua bước tư duy phê phán, anh ta chẳng hề có một kế hoạch khả thi nào. Tôi không rõ kết cục ra sao, nhưng chỉ có thể xảy ra một trong hai kịch bản: hoặc là kế hoạch đó phải được sửa lại – khiến cả một nhóm kỹ sư cấp cao mất thời gian cho một cuộc họp lẽ ra không nên diễn ra; hoặc là kế hoạch đó không được sửa đổi, và cả đội ngũ phải thực thi một kế hoạch mà chẳng ai thực sự suy xét thấu đáo.
Cả hai kết cục này đều tồi tệ, và tất cả đều xuất phát từ việc “tác giả” của tài liệu đó thiếu tôn trọng các đồng nghiệp của mình.
Các đợt đánh giá kết quả công việc có lẽ là ví dụ tồi tệ nhất. Trước đây, quy trình này đòi hỏi phải viết vài đoạn văn về từng người mà bạn từng làm việc cùng. Với quy mô nhân sự khổng lồ tại Amazon, yêu cầu này trở thành một gánh nặng quá lớn. Vì vậy, một thời gian trước đại dịch, quy trình đã được rút gọn lại, chỉ còn tương đương với khoảng hai dòng tweet cho mỗi người: nêu rõ thế mạnh vượt trội và những điểm cần cải thiện của họ.
Theo thông tin từ cộng đồng của tôi, giờ đây toàn bộ quy trình này đều do AI đảm nhận. Nhân viên nhờ AI viết những dòng nhận xét đó, còn các quản lý thì dựa vào AI để tổng hợp lại thành một bản tóm tắt. Công việc của một người trong suốt cả năm được tóm tắt bởi một mô hình ngôn ngữ lớn (LLM), rồi lại được tổng hợp tiếp bởi một mô hình khác, trong khi con người tham gia vào quy trình này chỉ đơn thuần là copy paste kết quả đầu ra.
Thật nực cười khi cơ chế vốn được thiết kế để thúc đẩy các cuộc thảo luận về sự phát triển nghề nghiệp nay lại thoái hóa thành việc các nhà quản lý chỉ đóng vai trò như những “trung gian xương thịt” (meat proxy) cho một cuộc đối thoại giữa hai câu lệnh (prompt).
Sẽ hiệu quả hơn và trung thực hơn nhiều nếu bỏ qua bước trung gian đó và để mọi người trực tiếp chia sẻ các prompt của mình.
Điều gì đang bị đe dọa?
Hệ quả nhãn tiền chính là những quyết định sai lầm. Trong suốt hai thập kỷ, văn hóa viết tại Amazon từng đóng vai trò như một bộ lọc cho những ý tưởng chưa hoàn thiện. Giờ đây, dường như bộ lọc đó đã biến mất. Những quyết định thiếu cân nhắc sẽ tích tụ dần theo thời gian, dẫn đến sự suy tàn của doanh nghiệp.
Tuy nhiên, cái giá phải trả sâu sắc hơn nằm ở niềm tin giữa các đồng nghiệp. Trước đây, một tài liệu là minh chứng cho quá trình tư duy. Nếu bạn đưa cho tôi một tài liệu dài sáu trang, tôi hiểu rằng bạn đã dành nhiều tâm huyết để suy ngẫm về vấn đề đó. Nhờ vậy, tôi biết rằng việc dành thời gian tìm hiểu những suy nghĩ của bạn là hoàn toàn xứng đáng.
Đây không phải là những lập luận ủng hộ việc quay trở lại thời kỳ trước khi có AI. Con tàu đó đã rời bến rồi. AI đã thay đổi đến tận nền móng môi trường làm việc, và dù tốt hay xấu, bạn cũng không thể đơn giản là cấm sử dụng nó. Chẳng có công ty nào lại đi cấm hoàn toàn cả.
Tuy nhiên, phần lớn nội dung được viết ra tại các công ty lớn không nhất thiết cần đến tác giả là con người. Một mô hình AI có thể viết các bản cập nhật trạng thái hoặc ghi chú cuộc họp tốt hơn bất kỳ ai. Câu hỏi thực sự đặt ra là làm thế nào để tận dụng công nghệ này mà không từ bỏ tư duy phê phán đối với những quyết định quan trọng.
Những nhóm đã ngừng hẳn việc viết tài liệu
Một số nhóm, tại Amazon và những nơi khác, đã không còn thực hiện quy trình đánh giá mã nguồn (code review) theo cách truyền thống. Họ xây dựng các quy trình tự động hóa toàn diện, kiểm thử đầu cuối (end-to-end testing), cơ chế tự động hoàn tác (automated rollback), hệ thống giám sát hiệu quả cùng các cảnh báo rõ ràng. Họ không viết tài liệu thiết kế cho các thay đổi của mình, và tất nhiên, họ cũng không trực tiếp viết mã nguồn.
Tôi cho rằng điều này hoàn toàn ổn và là hướng đi mà các nhóm nên nhắm tới.
Tôi từng dẫn dắt nhiều sáng kiến giúp các nhóm chuyển sang mô hình triển khai liên tục (continuous deployment), loại bỏ các quy trình thủ công. Nếu một đoạn mã lỗi được tự động hoàn tác chỉ trong bốn phút mà không cần làm phiền đến bất kỳ ai, thì đó chính là lý tưởng đáng để hướng tới.
Trong thư gửi cổ đông năm 2016, Bezos đã giải thích cơ sở cho cách làm việc này. Ông phân biệt giữa “cửa một chiều” – những quyết định không dễ đảo ngược – và “cửa hai chiều” – những quyết định có thể thay đổi hoặc quay lại trạng thái ban đầu.
Đối với những quyết định dạng “cửa một chiều”, cần phải suy xét kỹ lưỡng, thận trọng và thấu đáo.
Ngược lại, các quyết định dạng “cửa hai chiều” nên được thực hiện nhanh chóng, vì nếu có sai sót, cái giá phải trả cũng không đáng kể.
Hầu hết các quyết định kỹ thuật hàng ngày đều thuộc dạng “cửa hai chiều”. Các nhóm kể trên đã thực hiện những công việc kỹ thuật cần thiết để đạt đến trạng thái không còn phải tốn công viết tài liệu hay mã nguồn theo cách thủ công nữa.
Vì vậy, tôi đề xuất một quy tắc đơn giản như sau: Hãy thoải mái sử dụng AI ở bất cứ đâu mà bạn đã thiết lập cơ chế “cửa hai chiều”. Hãy để AI viết mã, bỏ qua bước đánh giá mã nguồn và triển khai trực tiếp. Bạn hoàn toàn có thể tin tưởng vào cơ chế tự động hoàn tác mà mình đã xây dựng.
Tuy nhiên, hãy duy trì quy trình đầy đủ – với con người là người viết và con người là người đọc – đối với bất kỳ quyết định nào thuộc dạng “cửa một chiều”. Nếu bạn không chắc chắn liệu một quyết định có dễ dàng đảo ngược hay không, hãy dành thời gian suy nghĩ kỹ về điều đó.
Nên có các quy tắc nào?
Mùa hè năm nay, Sophie Alpert, trưởng nhóm kỹ thuật tại Clay, đã nhận thấy tình trạng chất lượng văn bản bị suy giảm do sử dụng AI – giống hệt với vấn đề mà tôi đã đề cập trước đó trong bài viết này. Thay vì cấm sử dụng AI để soạn thảo tài liệu, cổ đã soạn ra một bộ quy tắc dành cho đội ngũ kỹ thuật, nhằm đảm bảo họ giao tiếp hiệu quả và tôn trọng người đọc. Các bộ phận khác trong công ty cũng áp dụng quy tắc này. Khi một trong những người đồng sáng lập công ty chia sẻ bộ quy tắc đó lên LinkedIn, nó đã lan truyền mạnh mẽ – điều này cho thấy có bao nhiêu công ty đang gặp phải vấn đề tương tự.
Dưới đây là những điểm chính:
- Bạn phải chịu trách nhiệm về từng câu chữ. Câu nói “Ồ, AI viết đấy, đừng để ý làm gì” không bao giờ là lời giải thích chấp nhận được khi người xem xét tài liệu đặt câu hỏi.
- Viết chính là tư duy. Một bản đặc tả kỹ thuật hay một bản tổng kết dự án chính là bằng chứng cho thấy ai đó đã suy nghĩ thấu đáo về vấn đề. Nếu bỏ qua khâu viết, bạn cũng đánh mất bằng chứng đó.
- Hãy dành thời gian viết tài liệu nhiều hơn thời gian mà người đọc dành để đọc nó. Một người viết, nhiều người đọc; việc bạn đầu tư thời gian để đảm bảo người khác hiểu đúng ý mình sẽ mang lại lợi ích nhân rộng.
- Dài hơn không có nghĩa là tốt hơn. Nếu bạn tạo ra một tài liệu dài từ một câu lệnh (prompt) ngắn gọn, hãy chia sẻ chính câu lệnh đó thay vì tài liệu kia.
- Bạn có thể trích dẫn văn bản do AI tạo ra, miễn là phải ghi chú rõ ràng đó là nội dung do AI viết.
Amazon nên xây dựng phiên bản quy tắc riêng cho mình. Nếu là tôi, tôi sẽ đặt ra ít nhất ba quy tắc sau:
- Cửa hai chiều có thể AI, cửa một chiều phải là con người (Two-way doors can be AI. One-way doors require humans). Nếu một vấn đề có thể tự giải quyết hoặc mức độ rủi ro thấp, hãy để máy móc soạn thảo – hoặc thậm chí không cần viết gì cả. Ngược lại, nếu là vấn đề quan trọng, con người phải là người viết, và cũng chính con người sẽ đọc rồi đưa ra phản hồi.
- Bạn phải chịu trách nhiệm về từng từ (You own every word). Dù là do AI tạo ra hay do bạn tự gõ, nếu nó xuất hiện trong tài liệu của bạn, bạn phải chịu trách nhiệm về nó. Nếu bạn trình bày một tài liệu mà ai cũng thấy rõ là do AI “tư duy” thay cho bạn, những người có mặt trong cuộc họp hoàn toàn có quyền báo lại với quản lý của bạn. Người quản lý sẽ coi đó là một lỗi nghiêm trọng, giống như bất kỳ sự thất bại nào khác trong công việc. Phải dẫn đến hậu quả.
- Một số loại tài liệu nhất định bắt buộc phải do con người soạn thảo (Certain documents must always be human-written). Có những tài liệu chỉ thực sự có giá trị khi được viết bởi chính con người. Danh sách này bao gồm: thư gửi cổ đông thường niên, các tài liệu hoạch định (OP1 và OP2), tài liệu PR-FAQ (câu hỏi thường gặp về quan hệ công chúng), đề xuất cho các sáng kiến mới, các kế hoạch tái cấu trúc quy mô lớn, đánh giá kết quả công việc, và hồ sơ xét thăng tiến.
AI chắc chắn có thể hỗ trợ trong các khâu như lên ý tưởng, sắp xếp tư duy, nghiên cứu, đảm bảo tính nhất quán cho tài liệu, hay kiểm tra ngữ pháp. Tuy nhiên, như cách chúng tôi vẫn thường nói tại Amazon: người cầm bút phải luôn là con người.
Tôi ước mình đã sai
Tôi rời Amazon vào năm 2024 để tập trung toàn thời gian vào công việc sáng tạo nội dung; vì vậy, mọi thông tin sau thời điểm đó đều là thông tin gián tiếp, được truyền đạt lại từ các đồng nghiệp cũ và những người trong cộng đồng của tôi hiện vẫn đang làm việc tại đó. Tôi cũng vẫn là một cổ đông và luôn mong muốn Amazon phát triển thịnh vượng.
Nếu bạn đang làm việc tại Amazon, tôi rất muốn lắng nghe chia sẻ từ bạn. Tôi đang thực hiện một video trên YouTube về chủ đề này. Nếu tôi có hiểu sai vấn đề nào, hoặc nếu bạn có một câu chuyện cho thấy tình hình còn tồi tệ hơn cả những gì tôi mô tả ở trên, hãy cho tôi biết trong phần bình luận.
Tôi tự mình đọc từng bình luận một – điều mà tuần này, tôi cảm thấy cần phải nhấn mạnh.
(Hết)
Kênh Youtube của tác giả (rất hay!)