Nếu một người không thể công nhận và cân nhắc các quan điểm khác nhau, thì đặc điểm hành vi này được gọi là tính ngã quy (egocentrism, còn dịch là duy kỷ, tránh nhầm lẫn với vị kỷ hay ích kỷ egoism. Vị kỷ / ích kỷ là sự chú trọng về mặt động cơ hoặc đạo đức vào lợi ích của bản thân, trong khi ngã quy là một hạn chế về mặt nhận thức trong việc nhìn nhận sự vật từ quan điểm của người khác). Một người không thể đặt mình vào vị trí của người khác, gặp khó khăn trong việc thấu hiểu hoặc đồng cảm với đối phương, và luôn tin chắc rằng chỉ quan điểm của mình mới đúng đắn thì được coi là người có tính ngã quy. Mặc dù tính ngã quy được xem là bình thường ở trẻ em, nhưng ở người trưởng thành, nó lại gắn liền với một số vấn đề về sự phát triển. Trong bài này, chúng ta sẽ tìm hiểu kỹ hơn về tính ngã quy và liệu có thể khắc phục nó hay không.
Continue readingCategory Archives: Dịch
Cây anh đào và cây sồi (phần 39)
RỄ SỒI
Cá nhân chủ nghĩa nhưng tôn trọng pháp luật
Khi bạn sống giữa những người Anh, bạn sẽ dần dần bị thuyết phục rằng, thứ nhất họ là những người cực kỳ tuân thủ luật pháp, và thứ hai họ là những người theo chủ nghĩa cá nhân một cách nhiệt thành. Làm thế nào mà hai đặc điểm dường như không tương thích này được kết hợp trong tính cách của họ? Có vẻ như chìa khóa của nghịch lý này, và hơn thế – chìa khóa để hiểu bản chất Anh, được tìm thấy trong các từ “luật chơi”, trong sức nặng ngữ nghĩa đặc biệt mà chúng có ở Quần đảo Anh. Người Anh có xu hướng coi các chuẩn mực hành vi như một loại quy tắc của trò chơi. Đạo đức thể thao đóng vai trò là xương sống của đạo đức công cộng của họ. Mặc dù ngọn đuốc Olympic lần đầu tiên được thắp sáng ở Hy Lạp cổ đại, nhưng về cơ bản nước Anh mới là nơi khai sinh ra các môn thể thao hiện đại. Tất cả các thuật ngữ thể thao quốc tế đều nhắc nhở chúng ta về điều này, có thể nói, chúng được mượn từ tiếng Anh từ đầu đến cuối, bao gồm cả từ “sportman”.
Continue readingCây anh đào và cây sồi (phần 38)
RỄ SỒI
Những cái cây đơn độc
Liệu phương pháp nuôi dạy con của người Anh có hợp lý? Xét về lâu dài, nó có mang lại lợi ích cho tâm lý và tính cách của trẻ hay không? Ý kiến về vấn đề này có thể khác nhau. Tuy nhiên, hiếm ai phủ nhận kết luận rằng hệ thống này cũng để lại dấu ấn lên chính các bậc cha mẹ. Việc kìm nén những biểu hiện tình cảm tự nhiên dành cho con cái và chế ngự các cảm xúc bộc phát bằng tự kiểm soát tất yếu sẽ dẫn đến nhiều hệ quả—trong đó, hệ quả rõ ràng và vô hại nhất chính là niềm đam mê dành cho thú cưng.
Ai đó phải lấp đầy khoảng trống trong lòng cha mẹ do sự xa cách về mặt cảm xúc với con cái tạo ra. Những tình cảm gắn bó cần một nơi để giải tỏa. Suy cho cùng, trong khi việc công khai thể hiện sự âu yếm với con mình—ngay cả khi ở chốn riêng tư—bị coi là điều không nên, thì việc dành tình yêu nồng nhiệt và cuồng nhiệt cho một chú chó ở nơi công cộng lại được xem là hoàn toàn chấp nhận được. Nhưng liệu sự gắn bó với thú cưng có thể đóng vai trò là một sự thay thế thỏa đáng?
Continue readingClaude Levi-Strauss. Thần thoại và Ý nghĩa
LOẠT BÀI GIẢNG MASSEY NĂM 1977
Kể từ khi khoa học ra đời vào thế kỷ 17, chúng ta đã gạt bỏ thần thoại, coi đó là sản phẩm của những tư duy mê tín và sơ khai. Chỉ đến nay, chúng ta mới bắt đầu hiểu sâu sắc hơn về bản chất và vai trò của thần thoại trong lịch sử nhân loại. Trong năm bài giảng này, nhà nhân học xã hội lỗi lạc Claude Lévi-Strauss chia sẻ những hiểu biết đúc kết từ cả cuộc đời nghiên cứu, giải mã thần thoại và nỗ lực khám phá tầm quan trọng của chúng đối với hiểu biết của con người.
Với tựa đề Thần thoại và Ý nghĩa (Myth and Meaning), các bài nói chuyện này đã được phát sóng trong chương trình Ideas của đài CBC Radio vào tháng 12 năm 1977. Nội dung chương trình được tổng hợp từ những cuộc trò chuyện dài giữa GS Lévi-Strauss và Carole Orr Jerome – nhà sản xuất tại văn phòng CBC ở Paris. Chương trình do Geraldine Sherman (nhà sản xuất của Ideas) tổ chức và Bernie Lucht trực tiếp sản xuất.

Olga Berggolts. Không phải từ những trang sách ít ỏi của chúng tôi
Olga Berggolts (1910-1975) được biết đến ở VN qua thơ tình và các bài thơ giai đoạn Leningrad bị bao vây. Nhưng bà còn làm thơ về thời kỳ khủng bố của Stalin, giai đoạn mà bản thân bà bị kết tội oan và bị bắt giam 2 lần, cả 2 lần đều vào lúc mang thai. Bà đã bị thẩm vấn và tra tấn, và rốt cuộc 2 đứa con đều chết khi sinh ra, còn bà cũng mất khả năng làm mẹ. Sau này bà viết: “Họ đã xé toạc tâm hồn tôi, lục lọi trong nó bằng những ngón tay hôi hám, nhổ vào nó, làm ô uế nó, rồi nhét nó trở lại và bảo: ‘Hãy sống đi!’“. Dưới đây là một bài thơ của bà (có vẻ được viết năm 1941 và được biểu diễn năm 1965):

Paul Graham. Kiên trì vs Ngoan cố
Những người thành công thường tỏ ra kiên trì (persistent). Những ý tưởng mới ban đầu thường không hiệu quả nhưng họ không nản lòng. Họ tiếp tục cố gắng và cuối cùng tìm thấy thứ gì đó hiệu quả.
Mặt khác, ngoan cố (obstinacy) thuần túy là công thức dẫn đến thất bại. Những người ngoan cố thật khó chịu. Họ không lắng nghe. Họ húc đầu vào tường và chẳng đi đến đâu.
Nhưng liệu có khác biệt thực sự giữa hai loại người này? Người kiên trì và người ngoan cố có thực sự hành xử khác nhau không? Hay họ đang làm điều tương tự, và sau này chúng ta chỉ dán nhãn cho họ là kiên trì hay ngoan cố tùy thuộc vào việc rốt cuộc họ có đúng hay không?
Continue readingKevin Kelly. Một tỷ đô
Bạn sẽ làm gì nếu có một tỷ đô?
Thỉnh thoảng, tôi được các bạn trẻ hỏi xin lời khuyên về cuộc sống. Họ muốn tôi tư vấn khi đang cân nhắc các quyết định: thử làm gì đó mới, bỏ công việc hiện tại, làm việc cho một tổ chức phi lợi nhuận, v.v. Những băn khoăn của họ thường ẩn chứa nỗi lo về tài chính. Tôi thường có một cách trả lời quen thuộc, tôi đề nghị họ thử tưởng tượng ra tình huống này:
Hãy tưởng tượng tôi là một phù thủy với cây đũa thần trên tay. Tôi vẫy đũa và biến bạn thành người sở hữu một tỷ đô. Lúc đó, bạn sẽ làm gì với cuộc đời mình? Giá cả của mọi thứ không còn là vấn đề đáng bận tâm nữa. Bạn sẽ dùng số tiền đó vào việc gì?
Continue readingTóm tắt lý thuyết của Karen Horney
Giới thiệu của người dịch. Bài viết dưới đây của Bernard Paris (1931-2019), đồng sáng lập và giám đốc Hiệp hội Karen Horney Quốc tế, viết cho ấn bản tiếng Nga của cuốn sách Neurosis and Human Growth của Horney (năm 1997) tóm tắt mạch lạc, đầy đủ và dễ theo dõi lý thuyết của Horney về neurosis mà tôi dịch là chứng ‘rối nhiễu’. Tôi chọn dịch như vậy thay vì phương án thường dùng là “loạn thần kinh” bởi vì mức độ của rối và nhiễu thì nhẹ hơn so với loạn, tức là phổ biến trong nhân chúng hơn. Rõ ràng khi nghe đến ‘loạn thần kinh’ thì người đọc trung bình sẽ nghĩ là không phải nói về mình, và sẽ có thể bỏ qua. Còn “rối nhiễu” thì thật ra ai cũng có ít nhiều, chắc không có ai hoàn toàn “lành mạnh” nếu theo lý thuyết của Horney. Hơn nữa, từ psychosis, vốn có mức độ bệnh lý cao hơn, được dịch là ‘loạn thần’ khiến hai khái niệm càng lẫn lộn nếu dùng phương án cũ.
Continue readingHasif Core. Tò mò đích thực và trí thức biểu diễn
Tôi nghĩ một trong những điều kỳ lạ nhất khi già đi là nhận ra rằng trí thông minh có những xu hướng thời trang riêng. Có những mùa mà mọi người đột nhiên đọc những cuốn sách giống nhau, lặp lại những quan điểm giống nhau, trích dẫn những câu nói giống nhau và vì lý do nào đó mọi cuộc trò chuyện đều bắt đầu nghe như thể nó đến từ một kịch bản chung. Tôi từng nghĩ điều này có nghĩa là mọi người cùng nhau học tập. Bây giờ tôi nghĩ nhiều người chỉ đang cố gắng để được nhìn nhận là đang học tập.
Continue readingPaul Bloom: 19 lời khuyên cho giảng viên
Paul Bloom là nhà tâm lý học, giáo sư dạy môn tâm lý học ở đại học Yale, Hoa kỳ. Ông có một khóa Tâm lý học đại cương trên coursera rất hay và được nhiều người theo học – bản thân tôi đã học và thấy rất hay, ổng giảng rất duyên, lôi cuốn và không lan man. Trên substack Small Potatoes của mình, ổng đưa ra các lời khuyên cho các giảng viên đại học mới (và cả những người tham gia giảng dạy khác), và định kỳ cập nhật. Dưới đây là 19 lời khuyên vào thời điểm đầu năm học 26-27, lược dịch từ nguồn.
Continue reading