Bài bình luận trên The Insider (Theins.ru) ngày 9/12/2024.

Sự sụp đổ của gia tộc Assad và chế độ của họ ở Syria là một tổn thất to lớn đối với Iran, mạng lưới ảnh hưởng của nó ở Trung Đông coi như đã tiêu tan. Mọi chuyện bắt đầu từ Hamas, sau đó là Hezbollah ở Lebanon và bây giờ là Syria. Vladimir Putin cũng mất nhiều từ sự sụp đổ của chế độ Syria. Vốn dựa vào liên minh quân sự với Iran, do đó không giữ cân bằng giữa hai phe Sunni và Shiite, Nga đã mất gần như tất cả những gì mình có ở Trung Đông, và bây giờ cũng mất cả các căn cứ quân sự, mà nếu không có chúng thì sẽ gần như không thể duy trì ảnh hưởng của Nga ở Châu Phi. Theo Ivan Preobrazhensky – nhà báo chuyên mục quốc tế của The Insider, đây là kết quả của việc Nga thiếu một chiến lược trong chính sách đối ngoại. Thay vào đó, điện Kremlin đã ưu tiên các liên minh chiến thuật và lòng trung thành cá nhân của các đối tác.

Hamas châm ngòi nổ

Ai mà ngờ được vào ngày 7/10/2023, khi Hamas phát động một cuộc tấn công khủng bố lớn vào Israel, thì kết quả cuối cùng của cuộc chiến bắt đầu ở dải Gaza sẽ là sự sụp đổ của chế độ Assad ở Syria? Gia tộc thống trị đất nước nhiều chục năm nay đã tan tành chỉ trong chớp mắt. Hơn một năm trôi qua, nhìn lại mọi thứ thật rõ ràng. Để đối phó với cuộc tấn công, quân đội Israel đã phát động một chiến dịch chống khủng bố, chuyển thành một cuộc thanh lọc toàn bộ dải Gaza. Một mặt, có hàng nghìn người Israel thiệt mạng và các con tin đang bị giam cầm. Mặt khác, có hàng ngàn người Palestine thiệt mạng và áp lực quốc tế đối với Israel. Dường như, tất cả đều bị mắc kẹt trong một cuộc xung đột dai dẳng mới không lối thoát.

Nhưng rồi các lực lượng ủy nhiệm khác của Iran trong khu vực tham gia vào cuộc chiến chống Israel: lực lượng Houthi ở Yemen và nhóm khủng bố Hezbollah của Lebanon, vốn kiểm soát một phần đáng kể của nước này. Các cuộc tấn công trả đũa của Israel đã tiêu diệt hầu hết không chỉ cấp trên mà còn cả tầng chỉ huy cấp trung của phiến quân thân Iran ở Lebanon. Vào thời điểm đình chiến, rõ ràng là Hezbollah đã mất đi sức mạnh. Giờ đây, nếu không có sự giúp đỡ của Iran thông qua Syria, nó có thể sẽ hoàn toàn sụp đổ.

Đi kèm với hai cuộc chiến liên quan này là việc Israel và Iran bắn tên lửa sang nhau, cùng với cuộc chiến khủng bố giữa hai bên, đã làm chính Iran suy yếu. Tehran bị loại khỏi tình hình Syria. Căn cứ của nó ở Syria trống rỗng. Trước đây, người Iran sử dụng nguyên tắc bảo hiểm kép. Khi Hezbollah bị phân tâm bởi cuộc chiến chống lại Israel, thì quân Assad được quân đội Iran giúp đỡ. Nếu quân đội Iran rời đi, thì người Shiite ở Lebanon sẽ đến thay. Giờ đây, vì Israel mà cả hai đều không thể cứu được Assad.

Nga đã lỡ trớn với đồng minh

Không có gì bí mật rằng trên thực tế, điện Kremlin đã bỏ rơi Assad một lần khi bắt đầu cuộc nội chiến ở Syria 13 năm trước. Sau đó, chỉ huy lực lượng đặc biệt Al-Quds thuộc Lực lượng Vệ binh Cách mạng Iran, Qassem Soleimani, đã can thiệp, đích thân gặp Putin và trong nhiều vòng đã thuyết phục ông ta rằng nên cứu chế độ Syria và thậm chí sẽ có lãi. Nga đã nghe Iran và đã can thiệp, và thực tế đã kiếm được rất nhiều tiền.

Hàng trăm ngàn người tị nạn Syria ồ ạt chạy sang Liên minh châu Âu. Nga đã giành được quyền kiểm soát một phần các mỏ dầu, một căn cứ trung chuyển cho các dự án của mình ở châu Phi, giữ lại căn cứ hải quân ở Tartus, chiếm một số sân bay và cuối cùng, kiếm được một nơi mà Nga có thể dần dần – tuy ở chế độ chiến đấu nhưng lại gần với các cuộc tập trận thực địa – chuẩn bị quân đội cho các cuộc chiến mới, bao gồm việc thử nghiệm trong chiến trận các loại tên lửa và thiết bị quân sự mới. Khi cuộc chiến tranh lớn được phát động chống lại Ukraine, thì một vai trò quan trọng của nó thuộc về Wagner PMC – tổ chức trước đây đã tích cực chiến đấu ở Syria, cũng như các tướng lĩnh và sĩ quan của quân đội chính quy hoạt động ở đó.

Tất nhiên, điện Kremlin tin rằng mình đã thắng. Bao gồm cả từ liên minh với Iran. Khi Nga cần hỗ trợ quân sự trong cuộc chiến với Ukraine, họ đã hướng sang Iran, là quốc gia mà nó đã thiết lập hợp tác. Có lẽ, quân đội Nga thậm chí còn biết rõ đặc điểm chiến đấu của một số thiết bị – ví dụ như máy bay không người lái của Iran.

Điện Kremlin không nhận thấy họ bắt đầu mất đi lòng trung thành của các thế lực có ảnh hưởng khác ở Trung Đông và Vịnh Ba Tư do sự hợp tác chặt chẽ với Iran. Có lẽ các chiến lược gia Nga cho rằng họ đã đạt được một thỏa thuận rất tốt. Kết quả là, khi tình hình ổn định ở Syria và trở nên tồi tệ hơn ở Ukraine, Nga đã để lại một lực lượng nhỏ, một dạng cảnh sát, để duy trì trật tự ở Syria. Phần lớn lực lượng này nằm dưới sự kiểm soát của Bashar al-Assad và hoàn toàn trông cậy vào Iran.

Và họ đã tính sai. Bây giờ Nga đang mất Syria và tất cả thu nhập từ đó, các khoản thu đã không chỉ nuôi sống Yevgeny Prigozhin, mà có lẽ còn nuôi sống nhiều tướng lĩnh Nga. Không rõ liệu người Nga có thể giữ được các căn cứ cần thiết để duy trì mạng lưới ảnh hưởng rộng khắp của họ ở châu Phi hay không. Làm thế nào để giúp Nguyên soái Haftar ở Libya, Quân đoàn châu Phi của Quân đội Nga, chính quyền thân Nga ở khu vực được gọi là Sahel và đảm bảo an ninh cho các công ty Trung Quốc hoạt động ở Châu Phi?

Nhưng đó vẫn chưa phải là tất cả. Vào thứ Bảy, ngày 7/12, tại Paris, Donald Trump, người đã bay tới đó để tham dự một hội nghị thượng đỉnh không chính thức trùng với thời điểm khai trương Nhà thờ Đức Bà sau khi cải tạo, đã gặp Tổng thống Ukraine Vladimir Zelensky và ngay sau đó đã phát biểu về Syria và Ukraine.

Ông ta kêu gọi Putin khẩn trương đàm phán, và đề cập một cách mỉa mai đến Syria, nơi mà Nga hiện phải rời đi. Dù điện Kremlin có làm gì thì sự sụp đổ của chế độ Assad vẫn được thế giới coi là một thất bại cá nhân đối với Vladimir Putin. Việc ông ta đặt cược vào Iran và cùng với đó là chế độ Assad đã đưa ông ta về phe thua cuộc.

Trong những năm qua, điện Kremlin đã làm tổn hại nghiêm trọng mối quan hệ với Israel. Israel cáo buộc Nga trực tiếp cung cấp vũ khí cho Hezbollah và hỗ trợ Hamas, chưa kể liên minh quân sự với Iran. Vì những lý do tương tự, tình hữu nghị với Ả Rập Saudi đã nguội lạnh. Thổ Nhĩ Kỳ giờ đây không chỉ đuổi Nga ra khỏi Nam Caucasus và giúp Azerbaijan chiếm giữ Nagorno-Karabakh, mà còn sử dụng phiến quân thân Thổ Nhĩ Kỳ để kết liễu lực lượng thân Nga cuối cùng ở Syria.

Không có ngoại giao – không có chiến lược

Khước từ chính sách cân bằng lợi ích của những người chơi khác để nước đục thả câu, nước Nga Putin chọn trở thành bạn của tất cả các nhà độc tài trên thế giới và là đồng minh quân sự của Iran, và giờ đây phải chịu một thất bại nặng nề về mặt chiến lược. Chính sách ngoại giao của nước này trong những thập kỷ gần đây chỉ là sự tiếp nối của chính sách quân sự và thuộc địa mang tính cướp bóc ở Châu Phi và Trung Đông.

Đối với Moscow, liên minh chiến thuật trở nên quan trọng hơn lợi ích lâu dài, lợi nhuận trước mắt quan trọng hơn thu nhập lâu dài. Và điều này đã dẫn đến sự phá hủy dần dần hầu hết các liên minh và cơ cấu mà điện Kremlin đã xây dựng ở Trung Đông và Châu Phi trong ít nhất 15 năm qua.

Kết quả chính của chính sách này, mà cá nhân Vladimir Putin chịu trách nhiệm, có thể nhìn thấy rõ ở Syria. Chính ông ta là người đã bắt đầu việc thay thế những lợi ích chiến lược của Nga ở Armenia bằng những tình cảm cá nhân, chẳng hạn như mối quan hệ với Erdogan và sự ác cảm với Thủ tướng Armenia Nikol Pashinyan.

Và những thất bại này của điện Kremlin đã truyền cảm hứng cho tất cả những ai muốn giúp Ukraine chống lại sự xâm lược của Nga. Hiện tại thì đây chỉ là một phản ứng mang tính cảm xúc. Nhưng đôi khi, để tình hình bắt đầu thay đổi thì điều quan trọng là: nhiều người mới đây còn nghĩ rằng tương lai không có lựa chọn nào khác, thì nay đã nhìn thấy hoàng đế cởi truồng.

Datpp dịch từ Восток стал дальним. Крушение режима Асада в Сирии лишает Россию важнейшей опоры для влияния на Востоке и в Африке