Category Archives: Trẻ con

Các bài liên quan đến nuôi, dạy và chơi với trẻ con

Review sách: Cha mẹ độc hại

Skybooks phát hành, 2018

Con cái được dạy và định hướng bởi xã hội rằng chúng phải yêu quý, biết ơn, nghe lời, phục tùng bố mẹ gần như tuyệt đối. Có một câu nói rất phổ biến và được tung hô nhiều “đi khắp thế gian không ai tốt bằng mẹ, gánh nặng cuộc đời không ai khổ bằng cha”. Đó là câu nói không đúng và nguy hiểm vì gây ảo tưởng.

Trong cuốn “cha mẹ độc hại” (toxic parents), tác giả nêu ra và phân tích các loại cha mẹ bạo hành và gây tổn thương tâm lý suốt đời cho con trẻ, bao gồm các loại cha mẹ kiểm soát từng li từng tý, bạo hành lời nói, thể xác, tình dục, v.v. Sau đó, ở phần 2, tác giả đưa ra các hướng dẫn để người đọc-nạn nhân tự chữa lành cho mình, hoặc đi tìm sự trợ giúp.

Có một điểm cần lưu ý là tác giả tỏ thái độ gay gắt hơi quá đối với các bố mẹ trong câu chuyện, và đánh giá động cơ hành vi của họ là tiêu cực. Có thể đó là vì tác giả muốn đẩy sự phẫn nộ của người đọc lên cao trào, ngõ hầu vượt qua được rào cản tâm lý về bố mẹ mình. Trong thực tế, có thể các bố mẹ có động cơ tốt, muốn tốt cho con cái nhưng đã hành động theo cách gây tổn thương cho chúng.

Tác giả cũng chỉ ra sai lầm của Freud (như Alice Miller đã chỉ ra) cho rằng các chuyện lam dụng tình dục là do trẻ con tưởng tượng ra chứ không có thật. Sai lầm này đến nay vẫn còn gây ra hậu quả là những chuyện như vậy bị che giấu hoặc bỏ qua.

Nếu bạn không phải là nạn nhân của bạo hành gia đình thuở nhỏ, thì cũng nên đọc để biết để có cách yêu thương và chăm sóc con cái đúng, và giúp những người đã từng bị tổn thương.

Tác giả có dẫn 2 cuốn sách nổi tiếng của nhà tâm lý học Alice Miller, Prisoners of Childhood và For Your Own Good – các độc giả nên tìm đọc để hiểu rõ hơn các cơ chế tâm lý trong vấn đề bạo hành và gây tổn thương cho trẻ nhỏ.

Tham khảo bài review tiếng Việt chi tiết hơn.

Ai cần nghe lời ai?

Khi có tâm sự, người lớn muốn nói và được ai đó lắng nghe. Họ không muốn bị cắt ngang dù là bằng những lời khuyên thông thái. Cho nên gọi là trút bầu tâm sự. Vậy mà người lớn, nhất là bố mẹ và thầy cô, lại ít khi cho trẻ giãi bày. Họ hầu như ngay lập tức chấm dứt câu chuyện và đưa ra những kết luận, nhận định hay lời khuyên mà theo họ là trẻ cần.

Đó là vì người lớn hiểu rõ vấn đề mà trẻ gặp phải, biết tỏng lời giải, nên đưa ra luôn. Nhiều phần là có ý tốt. Nhưng làm như vậy, họ đã bỏ mất một số điểm quan trọng:

  • Hiểu được cảm xúc của trẻ trong chuyện đó, vì tuy vấn đề là giống nhau, nhưng cảm xúc thì lại rất riêng – đứa trẻ thấy hoang mang, bất công hay tội lỗi?
  • Hiểu được trình tự tư duy của trẻ – tại sao chúng lại nghĩ thế, làm thế. Cũng như cảm xúc, mỗi đứa trẻ có một logic tư duy riêng mà người lớn nên tìm hiểu.
  • Cho trẻ cơ hội rèn luyện trình bày
  • Cho trẻ cơ hội tự tìm ra giải pháp, nhờ những câu hỏi của người lớn.

Người lớn không nên tự cho rằng mình đã biết tất cả và đưa ra ngay một phán quyết đầy thuyết phục. Ngược lại, luôn cần tò mò tìm hiểu cảm xúc và tư duy của đứa trẻ, đặt những câu hỏi mang tính khám phá, để giúp trẻ làm chủ cảm xúc, quan sát, suy nghĩ và giải quyết vấn đề. Tất nhiên là mất công, nhưng rất đáng để làm, vì những lúc trẻ có tâm sự là lúc chúng học được nhiều. Nếu người lớn không chủ động giúp chúng học, thì chúng cũng sẽ học được gì đó mà có thể không phải là thứ người lớn muốn.

Câu “nghe lời” nên dành cho người lớn hơn là cho trẻ con. Người lớn cần nghe nhiều hơn, nói ít hơn. Hãy để trẻ nói, và hãy hỏi để chúng nói nhiều hơn nữa. Nếu không, sau này đừng kêu tại sao bọn trẻ không chịu chia sẻ.

Bạn có đang nghe lời con cái hay học trò của mình?

10 điều dặn con vào lớp một

Tranh Jimmy Liao

Tôi là một người chưa bao giờ thích đi học. Xưa kia tôi chán nản khi học ở trường, và giờ thấy mệt mỏi khi đưa con vào đó. Khi con gái vào lớp một, chúng tôi đã lúng túng và cố gắng động viên một cách vụng về không chỉ con mình, mà cả bản thân.

Khai giảng sắp đến. Và tôi tự hỏi, sẽ căn dặn gì một đứa trẻ nếu tôi đưa nó vào lớp một với kinh nghiệm nuôi dạy con hiện tại của tôi? Có lẽ, nếu Makarenko (*) sống lại và biết tôi nói gì, đầu tiên ổng sẽ dùng giẻ lau bảng đập vào má tôi một cách phấn khích, rồi sẽ chui vào góc lớp mà khóc nức nở bất lực nhưng cũng phấn khích không kém (**). Bởi vì, bản ghi nhớ của tôi cho học sinh lớp một sẽ giống như các lời dặn của bố già Don Corleone:

Continue reading

Món quà của Alice Miller cho nhân loại

Nếu từng đọc sách của bà, từ The Drama of the Gifted Child đến Free from Lies, cuộc sống của tất cả mọi người đều bị biến đổi sâu sắc. Đọc Alice Miller nghĩa là trở về sâu thẳm bên trong của chính mình, về với đứa trẻ mà bạn đã từng là. Bất kể đã phải chịu đựng sự phủ định bản thân hoặc bị tổn thương thế nào, bạn sẽ lại có liên lạc với đứa trẻ này. Bạn sẽ có khả năng hóa giải những phán xét chống lại trẻ em – về sự ngu ngốc, tội lỗi nguyên thủy, thú tính bẩm sinh và những động cơ của chúng – mà cái văn hóa khinh thường trẻ em đã dính chặt vào. Bạn sẽ dám tuyên bố rằng khi còn nhỏ, chúng ta hoàn toàn vô tội. Trước Alice Miller, không có ai cực đoan như vậy. Bắt đầu bằng nền tảng vững chắc mà những cuốn sách của bà truyền cho, ta có thể thực sự sống lại cuộc đời mới, đơn giản vì có thể kết nối lại với đứa trẻ mà ta từng là, bằng nguồn sống bên trong chính mình.

Continue reading

Tâm sự với bố

Có học – nghĩa là sống lâu hơn. Bố không biết, Misha ạ, tại sao lại thế, nhưng người có học thường sống lâu hơn nhiều. Và sướng hơn! Bố không nói là giàu hơn. Tức là, họ hưởng thụ cuộc sống. Người giàu ngắm nghía những gì họ có, còn người có học so sánh những gì họ có với gì đó bên trong mình, và không cần những thứ thừa. Người có học dễ thấu hiểu người khác. Tức là, con ạ, người có học hiểu người u tối. Còn người u tối không hiểu người có học. Trong suốt cuộc đời, người u tối không bao giờ nói những từ như “phủ định”, “rung động”, “xốn xang”. Họ còn chẳng nói với cô gái của họ “anh đã cảm thấy rất buồn khi em bỏ đi”. Con ạ, họ chẳng để lại hồi ức nào cho cô gái, những người u tối ý. Bởi vì, con ạ, người ta không nhớ những nụ hôn. Người ta nhớ những lời nói.

Sự im lặng của người u tối không thú vị. Con nhớ không, bố con mình từng nói, có học nghĩa là có trí nhớ. Không phải thuộc lòng những gì đã đọc. Đó là hình thành gì đó của bản thân trên những gì đã đọc. Thậm chí, nhớ không chính xác cũng đã là gì đó của mình. Trong lúc nhiễu nhương, không được đánh mất ý nghĩ. Không có nhiều ý nghĩ đâu. Chuyện đùa có hàng triệu, ý nghĩ hàng trăm, ý tưởng hàng chục, và luật thì một vài. Người ta chờ đợi người u tối tự giáo dục. Dù chỉ là kể lại ấn tượng khi đọc gì đó. Nhưng không phải với phim ảnh. Phim ảnh không làm nảy sinh ý tưởng hay ý nghĩ ở người xem. Chỉ sách thôi. Sách dạy cả sức khỏe và ý chí, khi lật giở và đọc tác giả nào đó. Hãy để con con trở thành người có học. Và điều này chẳng liên quan gì đến bằng cấp cả.

Mikhail Zhvanetsky. Tâm sự của hai bố con.

Bài học tai hại cần quên – the lesson to unlearn

Lời người dịch. Bài viết này của Paul Graham nói đúng và rất sâu những điều mà tôi cũng cảm thấy ngày một rõ. Quả thật tôi và rất nhiều người tôi biết đã mắc phải căn bệnh này, và nhiều người không nhận ra. Bạn đọc nên đọc và áp dụng cho bản thân cũng như cho con cái mình. Bài tuy dài nhưng đáng để đọc hết. Các tiêu đề chữ xanh là do người dịch thêm vào cho dễ đọc, cũng như các ghi chú và bôi đậm xanh.

Thứ tai hại nhất mà bạn học được ở trường không phải là môn nào đó, mà là thói quen học để đạt điểm cao.

Continue reading

Câu hỏi “tại sao?” – nên và không nên

Có rất nhiều lời khuyên về việc nên đặt câu hỏi “tại sao?”. Cũng thỉnh thoảng có lời khuyên không nên hỏi “tại sao?”, ví dụ không nên hỏi thế với một đứa trẻ khi nó làm gì đó lầm lỗi. Vậy tóm lại là nên hay không nên, khi nào nên?

Continue reading

Đam mê khác với Cần thiết

Khi đăng ký tham gia CLB tài năng lập trình FSOFT, các bạn nhỏ phải viết luận về chủ đề “tại sao tôi muốn vào CLB để học lập trình”. Cơ bản có thể chia các bài luận làm 2 nhóm, một nhóm kể về những trải nghiệm cá nhân với máy tính và lập trình, nhóm kia tìm cách chứng minh lập trình là quan trọng, cần biết và nên biết.

Continue reading

Giới thiệu: CLB Tài năng Lập trình FPT Software

Giới thiệu chung

FCT Club (FPT Software Computer Talents Club) là CLB năng khiếu về lập trình dành cho học sinh Việt Nam. FCT Club được tài trợ hoàn toàn bởi FPT Software, bắt đầu hoạt động từ năm học 2020-21. Là CLB năng khiếu nghĩa là các thành viên phải có mong muốn và khả năng học lập trình, có sẵn động lực học và khả năng tiếp thu nhanh. Nếu không có 2 phẩm chất này, các bạn nhỏ nên tìm một môi trường học khác phù hợp hơn.

Continue reading

Những cái dở của người học toán

Học toán có nhiều ích lợi cho cuộc sống sau này. Tuy nhiên học toán cũng có thể đem lại một số thói quen dở, sẽ ảnh hưởng xấu đến cách suy nghĩ và hành xử về sau, nhất là khi người học không hiểu hết ý nghĩa của toán và phương pháp toán học, và bị kẹt trong tâm thế “học trò”.

Continue reading