Category Archives: Trẻ con

Các bài liên quan đến nuôi, dạy và chơi với trẻ con

“Nên để trẻ chán chường trong mùa hè”

Bạn có tìm cách cho con đi học đánh cờ, vẽ, nấu ăn hay tennis trong những tháng hè vô kế hoạch không? Hay có lẽ là học tất?

Có nhiều hoạt động và trại hè để lấp đầy thời gian của trẻ và cung cấp dịch vụ trông trẻ rất cần thiết khi trường đóng cửa. Nhưng các nhà tâm lý học và chuyên gia phát triển trẻ em cho rằng việc lên lịch quá nhiều cho chúng trong mùa hè là không cần thiết, và rốt cục có thể khiến trẻ không khám phá ra điều thực sự khiến chúng quan tâm. Continue reading

Hợp đồng Công dân số

Dưới đây là mẫu bản Hợp đồng về tư cách Công dân số (digital citizenship) giữa con cái và bố mẹ. Việc ký và tuân thủ HĐ này sẽ góp phần giúp trẻ nhỏ trở thành một công dân số tiêu chuẩn, có ý thức, và tạo sức ép cho bố mẹ hỗ trợ và làm gương. Nội dung được dịch từ nguồn, có sửa một số lỗi nhỏ.  HĐ gồm 2 phần, cam kết của trẻ và cam kết của bố mẹ. Bản tiếng Anh ở dưới bản tiếng Việt.

Khái niệm digital citizen được mô tả kỹ hơn ở đây.

Continue reading

“Chín yếu tố Công dân số”

Chín yếu tố Công dân số

(Nine elements of Digital Citizenship)

Minh Trương dịch từ nguồn

Tư cách Công dân số (Digital Citizenship) có thể được định nghĩa là các chuẩn mực của những hành vi phù hợp và có trách nhiệm đối với việc sử dụng công nghệ. Continue reading

Mỗi bạn trẻ đều cần một mentor

Gần đây, nhân đại hội mentor của Funix, tôi chợt tưởng tượng mình quay về quá khứ 30 năm trước và gặp chính tôi hồi đó. Nếu người trẻ kia đồng ý, có lẽ tôi sẽ giúp được anh ta tránh được những thứ mà sau này anh ta không nên làm, và làm những thứ mà anh ta đã không làm để rồi tiếc nuối. Không phải là anh ta sẽ không mắc sai lầm, nhưng chắc sẽ có những lựa chọn tốt hơn. Có lẽ, tôi sẽ là mentor lý tưởng, đủ hiểu biết và tin cậy để giúp anh ta tự tìm con đường của mình. Continue reading

7 lời khuyên để giữ quan hệ với trẻ tuổi teen

Khi con bạn bé, nó phụ thuộc và bạn và bạn có thể gây ảnh hưởng với nó bằng cách kiểm soát. Nhưng khi nó lớn lên, nó sẽ không cảm thấy phụ thuộc vào bạn nữa, mà trở nên gắn bó nhiều hơn với đồng bọn (peer). Khi đó, công cụ kiểm soát mất dần tác dụng, thay vào đó, bạn phải xây dựng được mối quan hệ đủ tốt với nó. Suy cho cùng, nếu đứa trẻ không chia sẻ những suy nghĩ, những vấn đề hay khó khăn của nó với bạn, thậm chí giấu bạn, thì làm sao bạn có thể giúp nó được?

Bài dưới đây là lược dịch bài của tác giả Amber Black, về việc nên làm gì để duy trì một quan hệ tốt với trẻ.

Tôi đọc sách của các loại chuyên gia, từ tâm lý đến thần kinh học, chuyên gia trị liệu và giáo dục trẻ, các loại phụ huynh và nhà tư vấn đủ kiểu. Đọc sách dành cho phụ huynh, thầy giáo, cho bố mẹ trẻ cá biệt, v.v. Tôi vẫn đang đọc.

Và đây là điều mà tôi khám phá ra. Bất kể lĩnh vực chuyên môn, mục đích viết sách hay phương pháp tiếp cận vấn đề, tất cả đều quy về một điều: Kết nối (connection)

Kết nối với bọn teen không dễ. Nếu dễ thì người ta đã k0 viết lắm sách đến thế, và bạn đã chẳng phải đọc bài này. Nhưng việc nhận ra rằng tất cả mọi thứ đều quy về chuyện kết nối giúp đơn giản hóa suy nghĩ của bạn trong các cuộc cãi vã (à quên, tương tác) hàng ngày với trẻ.

Cái hay là, một khi chốt được điều đơn giản này – kết nối, bạn có thể gần như thất bại trong mọi thứ khác mà rốt cuộc vẫn chơi được với chúng và giúp chúng sống sót qua được những thứ thách của cuộc sống.

Có thể mối quan hệ giữa bạn và đứa trẻ đã đỉnh sẵn. Bạn có kết nối tuyệt với trẻ và tin rằng chúng cũng cảm thấy kết nối sâu sắc với bạn. Nếu đúng thế, bạn có thể ngừng đọc. Ở đây chẳng có gì mấy cho bạn. Nhưng nếu bạn cũng giống đa số chúng tôi, cho rằng mọi thứ với trẻ lẽ ra nên tốt đẹp hơn, và bạn muốn thể, thì hãy tiếp tục đọc.

1) Mọi hành vi là dấu hiệu bên ngoài của đau đớn bên trong
Cũng như những hành động sai lệch của chính ta, hành vi không như mong đợi của trẻ là dấu hiệu cho thấy gì đó không ổn trong chúng. Khi lũ trẻ của ta bị trầm uất, sợ hãi, lo lắng hay bối rối, chúng cần tình yêu vô điều kiện của ta hơn bao giờ hết. Lần tới, nếu đứa trẻ nổi loạn, hãy tự hỏi xem điều gì đã xảy ra với chúng? Gì đó ở trường? Một thay đổi mà chúng chưa được chuẩn bị để sẵn sàng đối phó? Đói? Hoóc môn? Thất vọng? Thay vì coi chúng là “hư” hay “sai”, hãy tự nhắc mình là chúng bị tổn thương hoặc bối rối. Hành vi của chúng là phản chiếu của những gì đang xảy ra bên trong. Vào thời điểm đó, hãy là đồng minh của trẻ, cùng chống trả thế giới bất trắc này.

2) Bọn trẻ sẽ làm tốt nếu có thể
Ai cũng muốn người khác nghĩ mình tài giỏi. Chúng ta không cảm thấy thích thú khi hành xử thô lỗ với người khác, và thực sự k0 muốn tỏ ra ngu ngốc trước mặt người khác. Bọn trẻ cũng vậy.

Nếu lũ trẻ có đủ kỹ năng, và có đủ nguồn lực nội tại để thi triển kỹ năng đó tại một thời điểm, chúng sẽ làm. Nếu bọn trẻ làm không tốt, thì nghĩa là chúng không có đủ kỹ năng hoặc chúng đã tới giới hạn có thể tự làm, hoặc chúng còn thiếu gì đó.

Nếu đứa trẻ của bạn đang làm hỏng trong một lĩnh vực cụ thể nào đó, có lẽ là vì chúng thiếu gì đó. Tin tốt là bạn có thể cung cấp cho chúng hoặc giúp chúng tìm. Nhưng chắc chắn k0 phải là chuyện chỉ cần muốn làm tốt hơn. Chúng thiếu gì đó, và giá chúng có thể tìm được thì chắc chúng đã làm rồi. Bọn trẻ luôn làm tốt nếu có thể.

3) Trẻ muốn kết nối
Trong cả danh sách này, đây là điều mà mãi tôi mới tin. Ở nhà tôi, chuyện cãi lộn là cơm bữa. Hôm qua tôi dành gần nguyên ngày để nghe một tràng xả giận từ con trai. Những lúc như thế, dường như thứ nó muốn ít nhất trên đời chính là tôi. Nhưng bởi lẽ các chuyên gia đều bảo rằng trẻ thực sự muốn kết nối, nên một lúc sau tôi đã điều chỉnh lại giả thiết của mình, và tôi đã sốc.

Đứa trẻ có thể đẩy bạn ra xa. Bạn có thể k0 biết làm thế nào để kết nối với chúng. Nếu vừa có chuyện xảy ra, có thể chúng chưa muốn xây dựng lại kết nối. Nhưng chúng muốn bạn và cần bạn.

Là một đứa teen, chúng tự đặt đủ loại câu hỏi về việc là bản thân nghĩa là gì? Chúng đang tìm hiểu xem mình là ai, độc lập với chuyện bạn là ai hay bạn muốn chúng trở thành ai (trong suy nghĩ của chúng). Chúng đang tìm kiếm sự độc lập, và điều này là quan trọng vì chúng sẽ sớm trở thành người lớn! Nhưng chúng cần bạn giúp. Và chúng rất muốn kết nối với bạn.

Những đứa trẻ muốn kết nối với chúng ta và sẽ mạnh dạn tiến lên nếu được tự do làm vậy. Điều này có vẻ khó tin, nhưng là sự thật.

4) Kỷ luật không phải là lời giải
Các giới hạn và hậu quả tự nhiên rất có ích, nhưng kỷ luật (trừng phạt nhằm hạn chế các hành vi k0 mong muốn) không phải là lời giải.

Tất cả chúng ta lớn lên trong các loại kỷ luật. Mọi hệ thống to nhỏ mà ta sống ở trong, bất kể gia đình, nhà trường hay chính phủ, đều cho rằng kỷ luật là cách hạn chế các hành vi k0 mong muốn. Nhưng có đúng vậy k0?

Liệu việc trừng phạt trẻ có giúp chúng hành xử tốt hơn, hay ra quyết định hiệu quả hơn, hay trở thành người tốt hơn? Các nghiên cứu trả lời là không. Hơn nữa, nhiều bằng chứng chỉ ra rằng có các cách tiếp cận khác đạt được các mục tiêu nêu trên.

Bài này không bàn về chủ đề giúp trẻ trưởng thành, mà về chuyện kết nối với trẻ (việc này rốt cuộc sẽ giúp trẻ trưởng thành tốt, nhưng đó là chuyện khác). Dù sao, nhiều biện pháp trừng phạt của chúng ta chỉ tổ chia rẽ chúng ta với lũ trẻ mà ta yêu quý.

Với các biện pháp kỷ luật trừng phạt, lũ trẻ cảm thấy bị hiểu nhầm, bị đối xử không công bằng, và cảm thấy chúng ta muốn kiểm soát chúng. Chúng sẽ phản ứng tươg xứng, và hố ngăn cách ngày càng to.

Hầu hết các cách tiếp cận khác khuyến khích kết nối thay vì phá vỡ nó. Nếu chúng ta có thể gần gũi trẻ hơn thay vì khiến chúng đóng chặt cửa, và đạt được các mục tiêu tốt hơn so với cách trừng phạt, thì hẳn là nên xem xét áp dụng.

5) Bọn trẻ không biết tại sao chúng làm thế
Cho dù là cái gì đi nữa, chúng k0 biết tại sao mình lại làm thế.

Nhưng ta cũng vậy mà, đúng k0? Đôi khi ta ngồi ngẫm nghĩ, tại sao lại làm hỏng cuộc đối thoại thứ Ba vừa rồi, và k0 hiểu nổi. Ta chỉ biết là đã nổi điên. Nhưng tại sao các bộ lọc của chúng ta lại không hoạt động vào thời điểm đó? Ta không biết. Và tất nhiên là bọn trẻ cũng k0 biết.

Điểm khác biệt giữa ta và lũ trẻ là chúng k0 có những kinh nghiệm, kỹ năng hay hệ thống thần kinh đã phát triển đầy đủ để đối phó với những tình huống của cuộc sống. Do đó, ta cần cho chúng được nghỉ giải lao.

Hỏi trẻ tại sao lại làm thế chỉ khiến chúng cảm thấy bản thân thật ngu ngốc, điều mà chúng đã rất hay cảm thấy. Đừng hỏi tại sao chúng cứ làm thế. Chúng đâu có biết.

6) Phát rồ ư? Bình thường mà!
Bọn trẻ k0 có gì sai khi thấy tức giận. Hay thất vọng, hay là lo lắng. Bạn cũng chẳng có gì sai khi cảm thấy thế, thậm chí là về con bạn hay tương lai của nó.

Nhưng phản ứng của chúng ta thường là “Mày làm sao thế!?”, trong khi câu “Bố/mẹ thấy là con đang thất vọng về điều đó. Thất vọng là bình thường mà” có lẽ hào phóng và ân cần hơn.

Quan trọng hơn, phương án một khiến chúng ta đối đầu nhau, còn phương án hai cho ta mở lòng chấp nhận sự không hoàn hảo. Khi đứa trẻ càm thấy không hoàn hảo là bình thường, chúng thấy được chấp nhận. Và sự chấp nhận là cách thức tốt để kết nối.

7) Chúng ta phải học cách chịu đựng sự bực bội của mình
Người lớn phải có tâm trí thanh thản trước khi bắt đầu chuyện trò cảm xúc với lũ trẻ. Điều này ai cũng biết.

Khi ta stress, bị tổn thương hoặc quá mệt mỏi, ta thường xả ra trong thời điểm cảm xúc với trẻ. Nhưng gần đây, bài của TS Shefali Tsabary đã khiến tôi tỉnh ra: “Đặc điểm của cảm xúc là chúng không cần phải có lý, không cần được chứng minh và không cần sự phê duyệt của chúng ta. Vì chúng ta quá hướng đến lý trí hóa, ta cứ muốn giải thích cảm xúc thay vì đơn giản là để cho bọn trẻ trải nghiệm chúng. Vấn đề là sự không thoải mái của chính chúng ta, mà ta phải học cách chịu đựng.”

Vấn đề là sự không thoải mái của chính chúng ta, mà ta phải học cách chịu đựng.” – lạy Chúa, chuẩn luôn!

Khi con tôi “giở trò”, tôi muốn nó thôi bởi vì tôi cảm thấy không thoải mái. Nó đâu có liên quan gì đến điều đó, thế nhưng điều này lại chính là nguyên nhân khiến tôi muốn kiểm soát tình huống bằng cách thảy ra luật lệ này nọ, chẳng giúp ích gì mà chỉ tổ khiến hai bên nổi khùng.

Ta phải học cách chịu đựng sự bực bội của chính mình.

Screen time cho trẻ ở các lứa tuổi

Nên cho trẻ bao nhiêu Thời gian bên màn hình (Screen Time)? Nên hạn chế thời gian nhìn màn hình của trẻ như thế nào? Đó là mối quan tâm hàng đầu của bố mẹ trong thời đại CNTT, mà rất tiếc là vẫn chưa có câu trả lời thỏa đáng. Bài này giới thiệu các đề xuất của Avi Luxenburg, dựa trên lý thuyết về các giai đoạn phát triển tâm lý xã hội của trẻ (lý thuyết Erikson).

Định nghĩa: thời gian bên màn hình (ST) là thời gian xem các phương tiện truyền thông (media) một cách thụ động (ví dụ TV, phim) và thời gian tương tác với media một cách chủ động (máy tính, trò chơi điện tử, thiết bị di động, v.v.).

Giai đoạn 1 (Lòng tin vs. Ngờ vực, dưới 1 tuổi)

Vì trẻ sơ sinh phụ thuộc 100% vào người chăm, sự phát triển của lòng tin (trust) dựa trên sự tin cậy và chất lượng của người chăm trẻ (bố mẹ hoặc bảo trợ).

Nếu trẻ phát triển thành công lòng tin, nó sẽ cảm thấy an toàn trong cuộc sống. Người chăm không nhất quán, vô cảm hoặc phũ phàng sẽ góp phần làm trẻ phát triển sự ngờ vực. Một khi trẻ không có lòng tin, chúng sẽ sợ hãi và tin rằng thế giới mâu thuẫn và bất định.

ST: không nên có.

Giai đoạn 2 (Tự chủ vs Hổ thẹn, 1-2 tuổi)

Trong giai đoạn này, trẻ cố gắng tách bản thân khỏi bố mẹ và thử nghiệm với chinh mình. Trẻ con không bị gò ép hay đòi hỏi quá sẽ cảm thấy an toàn và tự tin hơn. Trẻ con không có đủ tự do để thử nghiệm với sự tự quản, hay bị đòi hỏi nhiều quá, có khả năng cảm thấy mình không xứng đáng và nghi ngờ bản thân.

ST: Lời khuyên phổ biến là không. Một số cha mẹ cho rằng ST có ích như một phần rất nhỏ trong quá trình học của trẻ. Ví dụ, bố mẹ có thể dạy con nhìn và cảm giác được trứng, đọc truyện có trứng như Humpty Dumpty, và cho trẻ xem video 90 giây về Humply Dumpty. Trong trường hợp này, ST không được sử dụng tách rời, mà là phần nhỏ của một trải nghiệm học tập lớn hơn.

Giai đoạn 3 (Chủ động vs Mặc cảm về khả năng, 3-6 tuổi)

Ở giai đoạn này, trẻ con tỏ ra vô cùng tò mò với thế giới, và “bắt đầu khẳng định quyền lực và sự kiểm soát của chúng đối với môi trường xung quanh thông qua các trò chơi và tương tác xã hội”. Ở tuổi này, trẻ nhỏ thử các loại hành động và nhìn thấy quan hệ nhân quả của các hành động. “Mình đã vẽ tặng mẹ và mẹ thích, mình sẽ làm nữa”. “Mình đã vẽ cho mẹ nhưng mẹ không thích vì mình bôi bẩn hết cả quần, mình sẽ không làm nữa”. Trẻ nhỏ ở giai đoạn này có mặc cảm tội lỗi khi làm gì đó và bị phạt. Nghịch màu và bôi bẩn ra đi văng là một hoạt động trung tính cho đến khi ai đó có phản ứng tiêu cực (và có thể là trừng phạt). Trẻ con vượt qua giai đoạn này một cách thành công sẽ tự tin trong việc hành động, ngược lại là cảm giác có lỗi và tự nghi ngờ, dẫn đến ngại hành động.

ST: Ở giai đoạn này, trẻ nhỏ cần trải nghiệm tối đa với thế giới vật lý, nơi có rất ít ranh giới cho trước đối với hành động của chúng. Không có tỷ lệ, hình thù hay cấu trúc cho trước. Ngay cả những tương tác màn hình phức tạp nhất cũng có hạn chế về hành động và kết quả.

Đây là một ví dụ. Khả năng có thể gõ (type) các chữ cái đã gỡ bỏ rào cản cho nhiều đứa trẻ vì việc viết trở nên dễ dàng hơn (rất tuyệt cho một số người có khuyết tật nào đó). Khi bạn gõ “h”, đó là “h”, và mặc dù bạn có thể chọn nhiều phông chữ khác nhau, thì đó vẫn là những thứ đã được cố định trước. Ở giai đoạn này, có lẽ không có bất kỳ giới hạn nào thì vẫn hơn. Khi viết chữ “h”, một đứa trẻ có thể chọn sáp, bút chì, bút lông hay thậm chí là bằng tay. Nó cũng có thể chọn vô số thứ để viết lên, từ giấy đến bìa hoặc bức tường đẹp đẽ mà mẹ vừa thuê sơn kia. Nó có thể nhấn mạnh hoặc nhẹ, thay đổi góc, v.v.

Điểm mấu chốt là viết chữ “h” thì phong phú và thú vị hơn nhiều so với gõ. Sẽ đến lúc ra muốn tập trung vào nội dung bài viết và khi đó gõ thì hiệu quả hơn, nhưng ở giai đoạn này, tốt hơn là thử nghiệm với tất cả các khả năng thử nghiệm vật lý.

Nếu theo hướng này, ta cần hạn chế nghiêm ngặt ST cho trẻ. Đa số sách cho rằng 30-45 phút mỗi ngày là tối đa. Và cũng như giai đoạn trước, sẽ tốt hơn cho trẻ nếu ST được thực hiện trong ngữ cảnh học tập rộng hơn chứ không chỉ đơn giản là tự thân.

Giai đoạn 4 (Tài năng vs Tự ti, 5-12 tuổi)

“Khi trẻ lớn lên, chúng dần cảm nhận được giá trị của bản thân trong những việc mình làm. Hoàn thành được các việc, nhất là các việc do chúng tự chọn và làm – giúp trẻ thấy tự hào về việc mình làm và mình là ai”

Ở giai đoạn này, trẻ con phát triển cảm giác năng lực qua các thành tựu. Chúng ta muốn trẻ cảm thấy được việc, có năng lực và tự tin vào kỹ năng của bản thân. Các tương tác xã hội cho chúng cảm giác tự hào ban đầu về thành tựu và khả năng của mình.

Một khi cảm giác thành tựu và năng lực là thứ mà trẻ tìm kiếm ở giai đoạn này, thì trải nghiệm phiêu (flow – dòng chảy) là thứ mà chúng rất nên có. Khái niệm phiêu được GS Mihály Csíkszentmihályi đưa ra khi nghiên cứu về việc cái gì khiến chúng ta sung sướng (happy). Ông phát hiện ra rằng chúng ta sung sướng nhất khi phiêu.

Đơn giản nhất, phiêu là khi chúng ta tập trung tối đa đến mức quên thời gian, cảm thấy mình kiểm soát được hoạt động, cảm thấy biết được điều gì sẽ xảy ra và cần làm gì tiếp. Trải nghiệm phiêu là hoạt động học tập và rèn luyện năng lực tốt nhất. Phiêu khiến chúng ta hài lòng và cảm thấy có thể làm tiếp mãi. Không có gì khiến ta cảm thấy thành tựu và năng lực hơn là trải nghiệm phiêu. Xem thêm videos on Flow (and Multitasking).

Flow

Mô hình dao động trải nghiệm (Experience Fluctuation Model) theo Csíkszentmihályi. Ví dụ về việc chơi game: khi người chơi có năng lực trung bình thì game đưa ra những thách thức khó hơn, và người chơi ở trạng thái Khuấy động. Khi thành thục, người chơi chuyển sang Dòng chảy (phiêu), rồi chuyển xuống Kiểm soát là khi kỹ năng đã vượt lên thách thức. Thế rồi game đưa ra thách thức khó hơn và người chơi lại về trạng thái Khuấy động, cứ thế xoay vòng đến hết. Tham khảo thêm bài tiếng Việt về mô hình này.

ST:

Ở giai đoạn này, ST rất hấp dẫn với trẻ. Đứa trẻ không hứng thú với viết văn hay làm toán sẽ dễ tìm đến trải nghiệm phiêu thông qua các hoạt động liên quan thiết bị số. Trò chơi điện tử (game) rất dễ tạo ra trải nghiệm phiêu, nên được gọi là “máy tạo phiêu” (flow machine)

Game là máy tạo phiêu

Lúc đầu, người chơi sẽ đương đầu với những thách thức dễ, không đòi hỏi nhiều kỹ năng. Sau đó thách thức tăng dần với kỹ năng, tạo nên một tình huống hoàn hảo để phiêu xuất hiện. Các bước rất rõ ràng khi người chơi tiến bộ dần, và phản hồi luôn là tức thì. Thực tế là rất nhiều game chứa các thành phần của trải nghiệm phiêu. Liệu bạn có còn thắc mắc tại sao chúng lại phổ biến đến thế? Là vì chúng trao cơ hội trải nghiệm phiêu dễ hơn nhiều so với học viết, vẽ, hay nhảy.

Multi-tasking

Càng ngày, chúng ta càng thấy ở trẻ khả năng đa nhiệm (multi-tasking). Rất dễ thấy bọn trẻ vừa xem video vừa làm bài tập về nhà và đồng thời lướt facebook.

Nhưng, nhiều nghiên cứu cho thấy không có cái gọi là đa nhiệm thực sự, tức là khả năng tập trung vào nhiều việc một lúc. Thuật ngữ chính xác hơn là task-juggling (tung hứng việc), tức là trẻ sẽ chuyển từ hoạt động này sang hoạt động khác và ngược lại. Theo Csíkszentmihályi, một người có thể xử lý được 110 bit / giây. Nghĩa là gì? Ví dụ khi bạn nghe và theo dõi tôi, bạn sẽ xử lý nội dung mà tôi nói, xử lý các mối liên kết giữa nội dung đó với tri thức của bạn, ngữ điệu cho bạn biết thêm thông tin về tôi, và cử chỉ của tôi cũng vậy. Tất cả các thông tin đầu vào đó tương tác với hình dung của bạn, với kinh nghiệm của bạn. Nếu bạn tập trung hết cỡ vào nghe và xem, bạn sẽ xử lý khoảng 60 bit thông tin mỗi giây. Đó là lý do tại sao bạn không thể thực sự nghe hai người cùng lúc, vì ngưỡng tối đa là 110 bit.

Khi trẻ con không có đủ thông tin để xử lý, bọn trẻ sẽ tìm cách “làm đầy” bằng cách thêm vào. Đôi khi bạn thấy mình vừa xem phim vừa làm gì đó. Các hoạt động đòi hỏi tập trung cao, ví dụ viết, sẽ không cho phép đa nhiệm (task-juggling). Ví dụ bạn k0 thể viết và trả lời email, hay thậm chí nghe nhạc và cảm nhận được lời. Đa nhiệm không cung cấp đủ chỗ cho trải nghiệm dòng chảy, vì dòng chảy đòi hỏi 100% công suất xử lý thông tin của ta.

Như đã nói, thế giới công nghệ số rất hấp dẫn người trẻ bởi ở đó họ có thể trải nghiệm phiêu dễ hơn và ít phải tập luyện hơn, so với chơi violin chẳng hạn. Sự hấp dẫn này không hẳn là tệ.

Với việc có thể sáng tạo và làm việc trên máy tính và mạng, thời gian sử dụng máy tính (ST) có thể trở thành một công cụ tiềm năng để phát triển cảm nhận năng lực và thành tựu. Chỉ khi ST được sử dụng cho những thứ không sinh lợi (non-productive – vô bổ), ví dụ vào mạng xã hội hàng giờ, hay chơi game, hay lướt web một cách lơ đãng, thì ST mới không có tác dụng cho mục tiêu quan trọng nhất ở giai đoạn này – phát triển tài năng của trẻ.

Xu hướng đa nhiệm cũng như sử dụng ST cho những việc “vô bổ” khiến bố mẹ muốn hạn chế ST của con mình. Đây là vấn đề khó, bởi ở lứa tuổi này bọn trẻ đang khám phá, giải trí và phát triển các mối quan hệ trực tuyến. Chúng muốn nhiều ST hơn. Có lẽ nên giới thiệu cho chúng về phiêu, cái gì khiến chúng vào trạng thái đó và ra. Cũng nên đàm phán với trẻ về ST có ích (productive) và “vô bổ” (non-productive). Có lẽ cũng là lúc xác định khi nào thì được đa nhiệm và khi nào không.

Cũng như ở giai đoạn trước, trẻ rất cần tương tác và hoạt động trong thế giới vật lý. Thế giới trong màn hình không linh hoạt và năng động như thế giới thật, vì các khả năng bị hạn chế bởi các thông số khi lập trình, đóng gói sẵn, và không có sự lộn xộn hay ho như ở thế giới thật. Nhưng mặt khác, thế giới số lại là chỗ tuyệt vời để khám phá những thứ ta không thể trải nghiệm trong thế giới thật, tỷ như giả lập xây dựng một thành phố và xem nó phát triển ra sao sau 1000 năm, hay vẽ tranh mà không tốn phí.

Melton và Shankle khuyến cáo ST hàng ngày cho trẻ ở khúc đầu của giai đoạn này là 45 phút, và khúc sau là 2 giờ. Khi quyết định ST phù hợp, bố mẹ cần cân nhắc theo nhu cầu cá nhân của con trong bối cảnh chúng muốn phát triển năng lực và thành tựu.

Giai đoạn 5 (Cái tôi và Nhầm lẫn về vai trò, 12-19 tuổi)

(chưa dịch)

Bài liên quan:

Ảnh hưởng của đồng bọn (với trẻ)

Tư duy hội tụ và tư duy phân nhánh

Các giai đoạn phát triển Tâm lý xã hội của một người (Erikson)

Gippenreyter: 10 điều Không trong nuôi dưỡng trẻ em

Nguồn khác tham khảo:

ConnectSafety Parents’ Guide to Facebook (pdf tiếng Anh)

 

Ảnh hưởng của đồng bọn (với trẻ)

Sự gắn bó (attachment) là điều tối quan trọng với trẻ nhỏ. Chính vì chúng chưa thể tự thân vận động, nên phải gắn bó với một người lớn. Sự gắn bó vật lý trong dạ con là cần thiết cho đến khi cái thai sẵn sàng được sinh ra. Tương tự như thế, những đứa trẻ của chúng ta cần được gắn bó về mặt tâm lý xã hội với ta cho đến khi có thể tự đứng trên đôi chân của mình, có thể tự tư duy và định hướng cho mình.

Sự gắn bó cho phép trẻ “đi nhờ xe” với người lớn, là những người nói chung có khả năng định hướng và hành động tốt hơn. Bố mẹ là la bàn tốt nhất của trẻ – hoặc một người bảo trợ, hoặc thầy cô, có nhiệm vụ thay thế bố mẹ.

Khi lớn, trẻ sẽ trở nên gắn bó với đồng bọn (peer – người ngang hàng) hơn. Khi đó, trẻ sẽ muốn được ở bên và được giống người kia, và đồng bọn đó, bất kể là cá nhân hay nhóm, sẽ trở thành la bàn định hướng của trẻ. Chừng nào trẻ còn chưa tự định hướng được, chúng sẽ tìm cách gần gũi đồng bọn kia, quan sát để học cách hành xử, ăn mặc, nói và làm. Đồng bọn sẽ là trọng tài quyết định cái gì là tốt, cái gì xảy ra, cái gì quan trọng, hay thậm chí quyết định việc đứa trẻ tự coi mình là ai.

Do đó, khi trẻ còn bé (ở trạng thái parent attached), bố mẹ có thể kiểm soát được trẻ (thiên về control), nhưng khi trẻ lớn và trở nên gắn bó với đồng bọn (peer attached), bố mẹ không thể kiểm soát nhiều được, mà phải xây dựng mối quan hệ với trẻ (relationship) và cả với đồng bọn, để nắm được thông tin và có tác động thích hợp (mất công hơn nhiều so với control).

Nguồn: https://sites.google.com/site/childrenslifeonline/home/the-filter

 

.