Category Archives: X. hội & G. dục

Các bài viết về xã hội và giáo dục nói chung

“Khổng lồ nào rồi cũng sụp đổ”, hay là Google xấu chơi

Bài của Seth Godin:

Lặp đi lặp lại một suy nghĩ ngắn hạn không dẫn đến suy nghĩ dài hạn.

Rand Fishkin có bài phân tích sâu sắc về một xu hướng đang ảnh hưởng đến tất tật mọi người: Google đang vơ vét ngày càng nhiều lưu lượng truy cập.

Ngày trước, khi tôi làm việc tại Yahoo, có 183 liên kết trên trang chủ của chúng tôi. Chiến lược của công ty là xây dựng ngày càng nhiều nội dung và dịch vụ nội bộ (Yahoo mail, Yahooligans, Yahoo Finance) để giữ chân mọi người càng lâu càng tốt. Phép toán rất đơn giản: nếu bạn được trả tiền theo impression, thì nếu ai đó ở lại trong 20-30 lần nhấp chuột thì lợi hơn nhiều so với việc khuyến khích họ rời đến một trang web khác.

Google đã lật đổ tình trạng đó. Mô hình của họ rất khác: “Hãy ghé qua đây để đến một nơi khác”. Chỉ có hai liên kết trên trang chủ của họ, bởi vì nơi duy nhất họ muốn khuyến khích bạn đi là bất cứ nơi nào bạn tìm thấy.

Nếu bạn là một công ty hoặc một cá nhân có gì đó để nói, mô hình “trục và nan hoa” (hub and spoke) này là thiết yểu để bạn tạo sự khác biệt trực tuyến. Web là một đống cỏ khổng lồ, nhưng nếu cây kim của bạn đủ sắc, có cơ may người ta sẽ tìm thấy bạn.

Còn nếu bạn là người đi tìm thông tin, cơ hội làm ăn hoặc kết nối, bạn có thể dựa vào Google để đến đó.

Điều này, bên cạnh các thứ khác, cho phép Google kéo mất một lượng truy cập khổng lồ khỏi Yahoo. Không mất nhiều thời gian để những người lướt web nhận ra rằng họ muốn xem gì đó ở ngoài kia, chứ không loanh quanh trong một khu vườn có tường bao (walled garden).

Năm này qua năm khác, do nhu cầu ngắn hạn (thiển cận) của thị trường mass, Google đã xa rời dần chiến lược hiệu quả (và dựa vào cộng đồng) này. Trong dữ liệu gần đây nhất mà Rand trích dẫn, ta thấy rằng với tỷ lệ hơn 50%, một tìm kiếm trên Google dẫn đến người dùng không nhấp chuột tiếp (vì họ đã tìm thấy những gì họ cần mà không rời trang kết quả tìm kiếm) hoặc truy cập vào một chỗ nào đó thuộc sở hữu của Google.

Liên tục, Google thực hiện các thay đổi đối với giao diện người dùng và thuật toán của họ nhằm phá hủy các công ty và các ngành công nghiệp, để giữ nhiều thời gian và nhiều cái nhấp chuột hơn từ người đang mong đợi sẽ đi đâu đó tiếp sau khi truy cập Google.

Nếu bạn là một fan hâm mộ của web mở, đây là tin xấu.

Nếu bạn là một cá nhân hoặc doanh nghiệp với hy vọng sẽ được tìm thấy thông qua search, đây là một tin xấu.

Và nếu bạn là một nhân viên hoặc cổ đông của Google thì đây cũng là một tin xấu, bởi vì độc quyền là một nơi hấp dẫn để rút tiền mặt và đẩy cổ phiếu lên, nhưng nó không ổn định.

Sức bật của môi trường web mở và kết nối là một trong những ánh sáng rực rỡ của nền văn hóa hiện đại của chúng ta, và tôi hy vọng rằng ta có thể ngăn chặn việc nó bị khóa trước khi ta bị vôi hóa trong hiện trạng này.

Mọi sự độc quyền đều có vẻ sẽ kéo dài mãi mãi, cho đến khi nó bị dừng.

Trích dịch bài phân tích được dẫn ở trên:

Hiện nay, chưa đến một nửa số tìm kiếm của Google dẫn đến cái nhấp chuột tiếp theo

Chúng ta vừa vượt qua một mốc quan trọng trong quá trình tiến hóa của Google từ một công cụ tìm kiếm đến một khu vườn nhà (walled garden). Vào tháng 6/2019, lần đầu tiên, phần lớn tất cả các tìm kiếm trên trình duyệt trên Google.com đều cho kết quả không-nhấp-chuột (tức là người dùng không nhấp vào link nào cả).

Pie Chart of Paid, Organic, & Zero-Click Searches in Google (June 2019)

<…>

Ba xu hướng được làm rõ:

  • Tỷ lệ phần trăm tìm kiếm organic đang giảm đều, đặc biệt là trên thiết bị di động.
  • Số lần nhấp phải trả tiền (paid click) có xu hướng tăng bất cứ khi nào Google thay đổi cách hiển thị các kết quả đó, sau đó từ từ giảm khi người dùng đã biết cách phát hiện và tránh chúng.
  • Nỗ lực liên tục của Google nhằm trả lời các tìm kiếm bằng cách không cần nhấp thêm bất kỳ link nào HOẶC một lần nhấp vào các trang của Google đều đang thành công. Hệ quả là, các tìm kiếm không-nhấp-chuột và các nhấp chuột đưa người dùng đến một trang web thuộc sở hữu của Google tiếp tục tăng.

Những gì một nhà tiếp thị thông minh, doanh nhân hoặc người tạo web có thể làm?

  • Tìm cách để trục lợi từ các tìm kiếm không-nhấp-chuột
  • Tìm kiếm các từ khóa mà kết quả trả về có clickthrough rate cao hơn
  • Làm sao để nội dung của bạn được tối ưu hóa trên các ứng dụng của Google (YouTube, Maps, Images, AMP, Knowledge Panels, v.v.)
  • Hy vọng rằng các cuộc điều tra được mở gần đây về hành vi chống cạnh tranh của Google đem lại kêt quả

Bạn đã đến nơi rồi

Giá mà cuộc sống có GPS… Ngay kia, sau chỗ rẽ. Đi thêm một đoạn, gần đến nơi rồi. Chúc mừng! bạn đã đến đích!

Tất nhiên là không phải thế. Không giống với sự nghiệp, các mối quan hệ, hay cuộc sống của ta.

Bạn luôn đã đến. Bạn không bao giờ đến.

Dù có đi đâu, bạn đã ở đó. Bạn sẽ không bao giờ “đang đến” vì bạn đã ở đó rồi.
Không có sự phân cách giữa hành trình đau khổ và điểm đến hạnh phúc. Nếu ta cho phép, hành trình sẽ là phần hạnh phúc.
Hoá ra, đến đích chẳng có nghĩa lý gì. Bởi vì toàn bộ thời gian của ta là ở trên đường.

Dịch từ nguồn

Vòng xoáy vô tận của thói tiêu thụ phô trương

Từng có thời, một bãi cỏ trước nhà được cắt tỉa bị coi là lãng phí. Ngày nay, nó nằm trong quy định của hiệp hội nhà ở địa phương. Bạn từng có thể gây ấn tượng với hàng xóm bằng một chiếc Cadillac mới, giờ đây bạn không chỉ cần một chiếc Tesla, mà cần một chiếc Tesla đời chót. Lúc đầu bạn có thể thể hiện bằng cách bay hạng nhất, sau đó là thuê chuyên cơ, rồi chuyên cơ phản lực, rồi phản lực bự hơn, rồi mua một phần, rồi sở hữu toàn bộ, rồi sở hữu thứ lớn hơn và cứ thế.

Tiêu thụ phô trương không là tuyệt đối mà là tương đối.

Nó là một loại khoe của (potlatch) ích kỷ, trong đó người ta tìm cách thể hiện địa vị, bất kể với giá nào của cá nhân hoặc xã hội, bằng cách tiêu xài tốn hơn người khác.

Mạng xã hội đã khuếch đại mong muốn này, đồng thời lại đơn giản hóa việc thực hiện. Bây giờ bạn có thể lãng phí thời gian và nhân phẩm thay vì tiền. Bạn có thể hủy hoại ai? Có thể lãng phí bao nhiêu thời gian? Điều gì đáng để bạn có nhiều follower hơn những người khác?

Đó là một trò chơi tệ hại, bởi vì nếu bạn thua, bạn thua, và nếu bạn thắng, bạn cũng thua.

Cách duy nhất để làm tốt là từ chối chơi.

Kiếm được sự tin cậy thì tốt hơn là kiếm được sự ghen tị.

Dịch từ nguồn

Trình độ mới quan trọng, không phải thái độ!

Đừng nghe cái bọn bảo thái độ quan trọng hơn. Có hai bọn bảo bạn thế. Thứ nhất là bọn tuyển dụng, chúng muốn phỉnh bạn vào để làm bất cứ việc gì với mức lương thấp. Thứ hai là bọn trình còi. Chúng nói suốt đâm ra nhiều người tin.

Có khi nào bạn nghe người ta bảo vua phải có thái độ này kia không? Đã là vua thì thái độ thế nào chẳng được. Vì vua là người có quyền lấy đi những thứ quý giá của bạn.

Có những nhân viên được nhận vào công ty vì bố họ có quyền đem lại lợi lộc cho công ty. Những nhân viên đó cũng bất chấp thái độ, vì chỉ họ mới có thể cho công ty thứ mà công ty rất muốn.

Trình độ cũng đem lại cho bạn quyền lực gần như vậy. Trình độ ở đây không phải là kiến thức, không phải “trình độ đại học”, mà là khả năng bạn làm được thứ gì đó có giá trị mà mọi người cần. Người ta càng cần, thì thái độ của bạn càng không quan trọng. Khi cần phẫu thuật, bạn sẽ chọn một bác sỹ bậc trung nhưng thái độ tốt, hay Sát Nhân Danh Y Bình Nhất Chỉ? Các siêu sao bóng đá đều không dễ chịu. Người làm phở ngon thì dám cho phép mình chửi thực khách. Tất cả mọi người đều muốn thứ gì đó, và bạn chỉ có ích với họ khi bạn làm được thứ mà họ cần, chứ không phải vì bạn có thái độ tốt. Nếu giá trị bạn đem lại là to, thì người lớn tiếng đòi hỏi thái độ là bạn chứ không phải người kia.

Tất nhiên, thái độ có vai trò của nó: thái độ đúng sẽ giúp bạn có trình độ cao. Nhưng cụ thể là thái độ gì? Nói đến thái độ là nói đến tương quan giữa bạn và ai đó hay gì đó. Thái độ với ai, với cái gì là quan trọng? Với sếp chăng, hay với công việc? Không! Quan trọng nhất là thái độ của bạn với chính mình, hay đúng hơn là với hình ảnh của chính bạn trong tương lai! Bạn muốn mình trở thành người như thế nào, và thái độ của bạn với chuyện đó thế nào.

Lúc còn bé, việc này sẽ do bố mẹ bạn lo. Họ muốn bạn trở thành ai đó và tìm cách hướng bạn theo. Khi bạn trưởng thành (càng sớm càng tốt), bạn phải tự lo. Hay nói ngược lại, khi bạn biết nghĩ và hành động về chính mình trong tương lai là lúc bạn trưởng thành.

Do đó, dù làm gì ở đâu, hãy luôn có thái độ tốt với con người mà bạn muốn trở thành (nói cách khác là hành động cho ước mơ của mình). Nếu con người đó có trình độ cao, thì bạn sẽ nhanh chóng có giá trị trong mắt mọi người. Còn nếu bạn thờ ơ với chuyện đó, mà lại không phải con vua con quan, thì đành phải bù trình độ bằng thái độ ngoan ngoãn chứ biết làm sao.

Image result for attitude doesn't matter

Ảnh minh họa trên mạng

Chuyển đổi số và giáo dục

Trên đường về nhà ở Sóc Sơn, tôi phải đi ngang qua nhà bưu điện xã. Như tất cả các bưu điện khác, nó từng là một trong những nơi tấp nập nhất và nay đã bỏ hoang. Nhu cầu thư tín và điện thoại đã được công nghệ thay thế, còn nhu cầu gửi nhận bưu phẩm thì người ta có thể thực hiện ở nhà. Trong mọi trường hợp, người dùng tiết kiệm được thời gian và tiền bạc.

Image result for bưu điện xã bỏ hoang

Vì k0 có ảnh chụp Bưu điện kể trên nên dùng tạm ảnh minh họa, nguồn sggp.org.vn

Qua ví dụ này, có thể thấy hai xu hướng do công nghệ, cũng có thể gọi là “chuyển đổi số”, gây ra. Thứ nhất là các nhu cầu liên quan đến thông tin sẽ được thực hiện bằng các thiết bị cầm tay cá nhân, thứ hai là các nhu cầu khác, bởi sự ứng dụng công nghệ của các nhà cung cấp dịch vụ, sẽ được đưa đến tận nhà người dùng.

Đọc sách cũng là một nhu cầu thông tin, và các thư viện cũng như hiệu sách đã phải đóng cửa hoặc chuyển sang hoạt động khác. Nếu ai có ý thức chủ động trong việc đọc sách, thì thời đại internet là thiên đường. Tuy nhiên, thực tế là các bậc phụ huynh thời nay lại cố gắng mua sách giấy cho con mình, để ép và khuyến khích đọc. Điều này xảy ra là vì những người đọc này không tự giác, cần một sự ép buộc. Nhu cầu ép buộc này đối nghịch với hai xu hướng nêu trên.

Tương tự như với bưu điện và thư viện, sự dịch chuyển đang dần xảy đến với các cơ sở giáo dục và đào tạo. Việc học là một quá trình thông tin, và đôi khi đòi hỏi tương tác với máy móc và vật chất. Người học có thể chia làm hai nhóm: tự giác và không (chưa) tự giác. Nhóm sau sẽ vẫn cần đến trường để có một sức ép học tập, nhóm đầu thì sẽ tự do sử dụng thời gian của mình sao cho hiệu quả nhất. Thay vì phải ở ký túc xá hay đi đến trường, chọn chương trình cố định, ngồi nghe giảng trong khung giờ nhất định bởi một thầy giáo, họ có tự do về thời gian, không gian, tự do lựa chọn chương trình, môn học và cả thầy. Nhu cầu thực hành có lẽ sẽ được đưa đến gần nhà người học bởi các dịch vụ mới, hoặc được cung cấp bởi các công ty trong ngành. Các dịch vụ này sẽ độc lập với nhà trường, cho bất kỳ ai có nhu cầu chứ không chỉ sinh viên.

Bậc học phổ thông là bắt buộc nên xu hướng này ít ảnh hưởng, đa số học sinh vẫn cần phải đến trường chứ không tự chủ được. Bậc học trên phổ thông sẽ có thay đổi lớn, sinh viên sẽ dần chủ động hơn trong việc lên kế hoạch cho mình, kết hợp học với làm, liên tục điều chỉnh nội dung học theo nhu cầu mà người học ngày càng hiểu rõ hơn thông qua việc đi làm và ứng dụng những gì học được. Các giảng đường và ký túc xá sẽ phải chuyển đổi dần công năng, giống như thư viện và bưu điện. Có lẽ chỉ trong vòng 10 năm nữa sẽ thấy rõ.

Chiến thắng ‘hội chứng kẻ mạo danh’

Làm sao để chiến thắng hội chứng kẻ mạo danh (impostor syndrome)

Bạn có quyền gì mà đòi giơ tay, đứng lên thể hiện, hay đóng góp?
Rồi có ngày bọn họ sẽ nhìn xuyên thấu bạn
“Bạn đâu có giỏi như bạn tưởng” – họ sẽ nói vậy
Bạn sẽ bị bóc mẽ như một kẻ lừa lọc

Đó chính là hội chứng kẻ mạo danh. Nỗi đau cho tất cả mọi người, bất kể làm gì.
Đặc biệt, với những người dám dấn thân dẫn dắt và sáng tạo.
Sự thật là đây: Bạn là kẻ mạo danh!
Tất cả chúng ta
Chối bỏ chẳng nghĩa lý gì
Bạn không thể CHẮC CHẮN rằng ý tưởng của bạn là tốt
Bạn không thể BẢO ĐẢM rằng sự dẫn dắt của bạn sẽ đem lại kết quả. Bạn không CHẮC rằng những gì bạn đóng góp sẽ làm mọi việc tốt lên.
Nhưng bạn vẫn cứ đóng góp. Không phải vì bạn hoàn hảo, mà vì bạn hào phóng.
Tôi là kẻ mạo danh, và…
Và vì tôi thực sự quan tâm, nên tôi đóng góp, hiện diện, giơ tay và dẫn dắt.
Chúng ta cần bạn.
(Seth Godin)

Image result for dunning kruger imposter syndrome

Tương quan giữa Impostor syndrome và Dunning-Kruger effect. Ảnh: quora.

Esther Wojcicki: làm thế nào để nuôi dạy con thành công

Esther Wojcicki là tác giả cuốn How to raise successful people đang làm mưa làm gió ở Mỹ. Bà là mẹ của 3 cô gái thành đạt, trong đó hai cô đứng thứ 33 và 44 trong America’s Self-Made Women 2019 của Forbes (cô đứng 44 là CEO của Youtube). Bí quyết của bà gói gọn trong 5 chữ cái T.R.I.C.K, và dưới đây là bài phỏng vấn bà trên tờ Forbes Russia. Người dịch thấy có nhiều điểm bổ ích cho bản thân, nên dịch và chia sẻ, hy vọng người đọc cũng thấy hữu ích. Continue reading