Category Archives: X. hội & G. dục

Các bài viết về xã hội và giáo dục nói chung

Vấn đề của người làm tự do (freelancer)

(The problem for freelancers)

Là làm sao để khách hàng tìm thấy.

Vì không có khách thì không có việc.

Và khách hàng cũng có vấn đề của mình: Tìm ra freelancer thực sự tốt.

Một chợ như Upwork được chờ đợi để giải quyết bài toán hai đầu kinh điển kiểu này. Nhưng bài toán phức tạp đến mức các chợ thường làm cho nó tồi tệ hơn (và thu phí quá nhiều). Continue reading

Thông điệp năm mới 2020 của Tổng thống Ukraina

Hôm 7/1/2020 tình cờ xem lời chúc mừng đầu năm mới của TT Ukraina, thấy hay quá nên dịch để giới thiệu cho mọi người đọc, trong khi chờ ai đó làm sub.
Tại thời điểm 7/1, video này có 1.7M lượt xem, 103K like và 17K dislike. Để so sánh, video tương tự của Putin năm ngoái có số dislike gấp 10 số like nên các kênh phải tắt không cho còm và k0 hiển thị chỉ số. Năm nay, biết trước kết cục, các kênh chính của Nga tắt hiển thị và còm ngay từ đầu. Dưới đây là script, dịch từ tiếng Nga: Continue reading

Giải thích đơn giản: Trách nhiệm vs Trách nhiệm giải trình

Có sự khác nhau gì giữa trách nhiệm (responsibility) và trách nhiệm giải trình (accountability)?

Trách nhiệm giải trình là bổn phận phải báo cáo (giải trình) với người trao quyền cho bạn. Đó là khi bạn được giao nhiệm vụ và [thường] được trả công để làm việc đó, nên phải giải trình khi có yêu cầu. Cán bộ quản lý có trách nhiệm giải trình với cấp trên, chính quyền có trách nhiệm giải trình với người dân (vì dùng tiền thuế của họ). Accountable to whom?

Trách nhiệm là việc (kết quả công việc) mà bạn nhận làm, bất kể do được giao phó hay tự nhận. Responsible for what?

Trách nhiệm giải trình có tính hướng ngoại, bạn phải làm điều đó với người khác. Trách nhiệm có tính hướng nội, bạn sẽ quyết định mình làm đến đâu (có tinh thần trách nhiệm đến đâu). Vì tính hướng nội không dễ thấy từ bên ngoài, cho nên có thể bạn đang nỗ lực làm (tức là có tinh thần trách nhiệm cao) nhưng vẫn bị người ngoài đánh giá “vô trách nhiệm”.

Một người có thể có trách nhiệm giải trình nhưng thực ra vô trách nhiệm, tức là không nỗ lực trong công việc, và tìm cách đổ lỗi.

Ngược lại, một người cũng có thể có trách nhiệm nhưng không có trách nhiệm giai trình. Đó là khi bạn tự nhận trách nhiệm làm việc gì đó, thì bạn không cần giải trình với ai. Và cũng không thể đổ lỗi cho ai.

Bạn có thể tự nhận bao nhiêu trách nhiệm tùy ý. Việc đứng ra nhận mà không chờ ai giao được gọi là leadership. Bạn lãnh đạo vì bạn chọn làm thế – leader by choice.

 

Bí mật của Canva: chuyện một người lướt ván diều trẻ tuổi dựng nên startup có giá 3.2 tỷ đô (và có lãi!)

Nữ doanh nhân Melanie Perkins ở Australia, rất xa thung lũng Silicon, đã xây dựng một công ty khởi nghiệp cạnh tranh với Adobe và Microsoft. Vào đầu kỷ nguyên Instagram, cô đã tạo ra ứng dụng Canva, cho phép nhanh chóng và dễ dàng vẽ tranh hay chỉnh sửa ảnh. Để tham gia vào hangout của các nhà đầu tư mạo hiểm, cô đã phải học lướt ván diều. Nỗ lực đã được đền đáp: Canva được định giá 3,2 tỷ đô la và đã kiếm được lợi nhuận, trong khi tài sản của Perkins vượt quá 400 triệu đô la. Bản thân cô nói rằng cho đến nay chỉ mới hoàn thành được 1% kế hoạch. Continue reading

Độc lập và tự do

Không chỉ một quốc gia mới muốn độc lập và tự do. Một người trưởng thành cũng cần điều này, để có những quyết định tốt nhất cho bản thân và gia đình. Tự do là được lựa chọn, độc lập là có chủ kiến. Ví dụ nếu một người có nhiều tiền, thì sẽ có nhiều lựa chọn hơn, gọi là tự do tài chính. Chủ kiến giúp cho lựa chọn đưa ra với sự cân nhắc và hiểu biết, không do ảnh hưởng bên ngoài. Ví dụ nếu một người có chủ kiến về giáo dục con cái, thì sẽ ít bị ảnh hưởng bởi các trào lưu nhất thời. Nói cách khác, độc lập là biết mình muốn gì, tự do là có điều kiện làm đc điều mình muốn. Nhà tu hành độc lập và tự do, vì ko muốn gì cả.

Bất kể trong giáo dục, y tế, tiếp nhận thông tin hay lao động, tự do và độc lập sẽ giúp bạn giảm thiểu sự phụ thuộc vào các bộ máy nhà nước tương ứng, hạn chế ảnh hưởng tiêu cực của họ. Bạn sẽ thoát khỏi vai trò nạn nhân của các cải cách thi cử, phong trào thi đua, chính sách bảo hiểm, kênh tuyên truyền, v.v. Tất nhiên không thoát khỏi hoàn toàn, nhưng cũng xử lý được kha khá. Nếu thiếu một trong hai, các quyết định sẽ bị giảm cả về số lượng và chất lượng.

Có nhiều yếu tố ảnh hưởng đến tự do và độc lập của một người, bao gồm các yếu tố bên ngoài như thể chế xã hội và môi trường pháp luật, và các yếu tố nội tại mà người đó có thể chủ động được. Ví dụ việc chuẩn bị cho mình và con cái khả năng tư duy độc lập, óc suy xét, và kiếm tiền.

Võ tuyên truyền đen: biết để đề phòng

Bài này liệt kê và giải thích một số phương pháp tuyên truyền đặc biệt phục vụ chiến đấu (đấu tranh tuyên truyền đặc biệt – combat special propoganda) của Nga, hay còn gọi là tuyên truyền “đen”. Trong thời đại thông tin, các phương pháp này càng được áp dụng rộng rãi, có thể nhận ra dấu vết của chúng trong những vụ việc gây tiếng vang trong xã hội cả ở Nga, Việt Nam và trên thế giới nói chung. Việc hiểu được chúng phần nào giúp ta nhìn nhận và đánh giá sự việc chín chắn hơn, củng cố tư duy độc lập của bản thân. Xin dịch và giới thiệu cùng bạn đọc. Continue reading

“Đáng chết”

Chính quyền nào cũng cần tính chính danh – lý do tại sao họ được cầm quyền. Ngày xưa, vua tự xưng là thiên tử, tức là được Trời ban cho quyền lực tuyệt đối dưới thiên hạ. Đến khi triều đại lung lay, sẽ có nhiều nhân kiệt xuất hiện theo “ý Trời” như họ tuyên bố, và chiếm ngai vàng. Trời đã chuyển sang ủng hộ họ. Đến lượt mình, vua chư hầu cần được thiên triều tấn phong để chính danh. Các vua nhà Nguyễn, dù đóng đô ở Huế, mỗi khi lên ngôi phải ra Thăng long để nhận lễ phong của Hoàng đế Trung Hoa.

Ngày nay, tính chính danh của nhà cầm quyền là do dân bầu, đại diện cho nhân dân. Do đó họ luôn tuyên bố mọi thứ họ làm là “của dân, do dân, vì dân”. Người dân, khi có tội, được xét xử thông qua tòa án, bảo đảm các quyền tố tụng của họ, và tòa án hoạt động độc lập với chính quyền. Nhưng cũng có tình huống chính quyền, vì mục đích nào đó, muốn trừng phạt và kết án ai đó ngoài tòa hay trước khi ra tòa, thì họ làm thế nào? Họ không thể làm điều đó với “dân” vì sẽ mâu thuẫn với tính chính danh của họ, do đó họ sẽ tìm cách loại bỏ đối tượng ra khỏi khái niệm “người dân”, tước đi quyền công dân của họ, đặt ra ngoài phạm vi được pháp luật bảo vệ.

Một khi dư luận tin vào điều đó, sẽ có nhiều người tình nguyện và hăng hái tham gia vào quá trình xét xử và trừng phạt kẻ bất hạnh kia một cách tự phát, bằng lời nói hay thậm chí là hành động. Trong mắt những người này, kẻ bất hạnh không phải là một thành viên trong xã hội nữa (ví dụ không phải là “dân lành” nữa), và được dán mác “đáng chết”. Rất nhiều chuyện như thế đã xảy ra trong lịch sử, từ săn phù thủy, cách mạng Pháp, tổ chức KKK ở Mỹ, “kẻ thù của nhân dân” ở Nga, hay đấu tố địa chủ ở Việt Nam. Các nạn nhân bị kết đủ thứ tội, thật có bịa có, không có cơ hội bào chữa, và được xử không phải theo luật, mà bởi thứ “tiến bộ” hơn, là “lương tri cách mạng”. Có điều không hiểu sao trong 100 vụ thì “lương tri cách mạng” đòi hành quyết cả 100.

Điều đáng sợ là số đông kia tin rằng mình đang thực thi hoặc góp phần thực thi công lý, đang làm việc thiện, góp phần trừ “ác quỷ”. Họ không thể ra về mà không đích thân đạp một phát, càng đau càng tốt, vào con người đang nằm co quắp giữa đám đông hò reo. Cũng có những người có động cơ để làm thế, nhưng đa số thực sự tin rằng họ làm thế vì gì đó cao đẹp.

Theo Kinh Thánh, Chúa Trời cấm Adam và Eva ăn trái từ cây phân biệt Thiện Ác. Có lý giải rằng, Ngài làm thế vì Adam và Eva chưa đủ trưởng thành, nếu ăn trái cây này thì sẽ ngộ nhận về Thiện Ác, tức là làm điều Ác trong khi đinh ninh rằng mình đang làm việc Thiện. Trong lịch sử, nhiều cuộc tàn sát xảy ra vì người ta tin rằng mình đang chiến đấu cho chính nghĩa.

Nếu ai đó đang nóng lòng “thực thi công lý”, xin hãy chậm lại một nhịp và suy nghĩ kỹ trước khi lên tiếng hay hành động. Đừng cố chen vào đạp kẻ đã ngã, cho dù có tin rằng trước đó họ đã gây những tội ác gì. Hãy phê phán bản thân việc ác, hành vi xấu, nhưng hãy tránh việc tự trao cho mình quyền kết án và trừng phạt. Có lẽ cách này sẽ giúp bớt đi một thứ phải ân hận về sau.

Image may contain: possible text that says 'Darkness cannot drive out darkness; only light can do that. Hate cannot drive out hate; only love can do that. MARTIN LUTHER KING, JR'

Digital Transformation từ học truyền thống sang trực tuyến: dịch chuyển từ lớp sang cá nhân

Hôm qua 8/12, FPT Educamp lần thứ 6 đã diễn ra với chủ đề DX in Edu (chuyển đổi số trong giáo dục). Có nhiều tham luận đề cập đến học trực tuyến. Xét thấy có nhiều quan điểm vẫn dừng ở mức sử dụng CNTT để hỗ trợ cho các quá trình hiện tại (giảng dạy, đánh giá, hỗ trợ người học, v.v.), tôi xin chia sẻ quan điểm cá nhân về “chuyển đối số” trong dạy và học. Continue reading

Mâu thuẫn giả: bằng cấp hay công việc

Mâu thuẫn giả (false contradiction) là một khái niệm trong phương pháp luận Tư duy sáng tạo có hệ thống (SIT – Systematic Inventive Thinking). Đại ý có những tình huống tưởng chừng phải chọn cái này hoặc cái kia, nhưng thực tế có thể chọn cái này và cả cái kia. Tất nhiên không phải mâu thuẫn nào cũng là giả, nhưng số đó rất nhiều và nếu chịu suy nghĩ ta sẽ tìm được lời giải chu toàn.

“Đi học đại học hay đi làm” là một ví dụ của mâu thuẫn giả. Ngày trước, điều này không phải là mâu thuẫn, vì nếu có thể chọn đi học, người ta sẽ đi, bởi lẽ khi học xong chắc chắn sẽ có việc ổn. Thời gian gần đây, mệnh đề này không còn đúng nữa, rất nhiều bạn trẻ tốt nghiệp đại học xong không tìm được việc như kỳ vọng và xứng với tiền bạc và công sức đã đầu tư, cho nên việc lựa chọn trở nên đau đầu hơn. Continue reading