Category Archives: X. hội & G. dục

Các bài viết về xã hội và giáo dục nói chung

Trust vs Confidence

Trust là tin vào con đường mà mình chọn. Tin vào cách mình làm, dù chưa chắc đã bảo đảm kết quả (process vs outcome)

Confidence là tin mình sẽ có kết quả tốt, tin rằng mình chắc thắng vụ này, sẽ thi đỗ.

Trust sẽ khiến bạn kiên tâm rèn luyện năng lực, confidence có thể khiến bạn chọn cách đi tắt, gian lận, khôn lỏi. Trust sẽ không làm bạn thất vọng, confidence thì vừa dễ gây thất vọng vừa dễ gây ảo tưởng.

Ai cần nghe lời ai?

Khi có tâm sự, người lớn muốn nói và được ai đó lắng nghe. Họ không muốn bị cắt ngang dù là bằng những lời khuyên thông thái. Cho nên gọi là trút bầu tâm sự. Vậy mà người lớn, nhất là bố mẹ và thầy cô, lại ít khi cho trẻ giãi bày. Họ hầu như ngay lập tức chấm dứt câu chuyện và đưa ra những kết luận, nhận định hay lời khuyên mà theo họ là trẻ cần.

Đó là vì người lớn hiểu rõ vấn đề mà trẻ gặp phải, biết tỏng lời giải, nên đưa ra luôn. Nhiều phần là có ý tốt. Nhưng làm như vậy, họ đã bỏ mất một số điểm quan trọng:

  • Hiểu được cảm xúc của trẻ trong chuyện đó, vì tuy vấn đề là giống nhau, nhưng cảm xúc thì lại rất riêng – đứa trẻ thấy hoang mang, bất công hay tội lỗi?
  • Hiểu được trình tự tư duy của trẻ – tại sao chúng lại nghĩ thế, làm thế. Cũng như cảm xúc, mỗi đứa trẻ có một logic tư duy riêng mà người lớn nên tìm hiểu.
  • Cho trẻ cơ hội rèn luyện trình bày
  • Cho trẻ cơ hội tự tìm ra giải pháp, nhờ những câu hỏi của người lớn.

Người lớn không nên tự cho rằng mình đã biết tất cả và đưa ra ngay một phán quyết đầy thuyết phục. Ngược lại, luôn cần tò mò tìm hiểu cảm xúc và tư duy của đứa trẻ, đặt những câu hỏi mang tính khám phá, để giúp trẻ làm chủ cảm xúc, quan sát, suy nghĩ và giải quyết vấn đề. Tất nhiên là mất công, nhưng rất đáng để làm, vì những lúc trẻ có tâm sự là lúc chúng học được nhiều. Nếu người lớn không chủ động giúp chúng học, thì chúng cũng sẽ học được gì đó mà có thể không phải là thứ người lớn muốn.

Câu “nghe lời” nên dành cho người lớn hơn là cho trẻ con. Người lớn cần nghe nhiều hơn, nói ít hơn. Hãy để trẻ nói, và hãy hỏi để chúng nói nhiều hơn nữa. Nếu không, sau này đừng kêu tại sao bọn trẻ không chịu chia sẻ.

Bạn có đang nghe lời con cái hay học trò của mình?

10 điều dặn con vào lớp một

Tranh Jimmy Liao

Tôi là một người chưa bao giờ thích đi học. Xưa kia tôi chán nản khi học ở trường, và giờ thấy mệt mỏi khi đưa con vào đó. Khi con gái vào lớp một, chúng tôi đã lúng túng và cố gắng động viên một cách vụng về không chỉ con mình, mà cả bản thân.

Khai giảng sắp đến. Và tôi tự hỏi, sẽ căn dặn gì một đứa trẻ nếu tôi đưa nó vào lớp một với kinh nghiệm nuôi dạy con hiện tại của tôi? Có lẽ, nếu Makarenko (*) sống lại và biết tôi nói gì, đầu tiên ổng sẽ dùng giẻ lau bảng đập vào má tôi một cách phấn khích, rồi sẽ chui vào góc lớp mà khóc nức nở bất lực nhưng cũng phấn khích không kém (**). Bởi vì, bản ghi nhớ của tôi cho học sinh lớp một sẽ giống như các lời dặn của bố già Don Corleone:

Continue reading

Đối đáp giỏi không quá quan trọng

Trả đòn nhanh. Đối đáp thông minh. Khả năng nói chính xác những gì cần phải nói, đúng lúc cần.

Khi thế giới chạy ngày một nhanh hơn, nhiều người trong chúng ta cảm thấy tiếc nuối vì ra về đến cầu thang mới nghĩ ra ý hay để đối đáp (hiện tượng được gọi là trí khôn ở cầu thang). Một đòn trả miếng hoàn hảo, thường sắc bén, nhưng lại đến hơi muộn.

Đừng lo lắng về điều đó.

Bởi vì mặc dù thế giới ngày càng nhanh hơn, trên thực tế vẫn rất ít những ý tưởng giá trị vượt thời gian, đáng để chia sẻ một giờ hoặc một tuần sau đó.

Dịch từ nguồn: Esprit de l’escalier is overrated

Quan điểm: biết rộng hơn học sâu

Bài này đưa ra quan điểm và phân tích tại sao mọi người nên trở thành polymath (người hiểu biết rộng) trong kỷ nguyên kinh tế tri thức hiện đại.

Quan điểm này trái với lời dạy dân gian “một nghề cho chín, hơn chín mười nghề”. Các luận điểm:

  • Trở thành thật giỏi về 1 thứ khó hơn là giỏi vừa vừa vài thứ. Nếu bạn không cảm thấy có thể có năng lực rất sâu về gì đó, hãy chọn nhiều.
  • Giỏi vài thứ có thể giúp ta tìm ra một ứng dụng, một sự kết hợp mới giữa các lĩnh vực đó. Như vậy, ta có lợi thế cạnh tranh mới (kiểu đại dương xanh)
  • Việc học các lĩnh vực mà bạn quan tâm đã trở nên dễ dàng hơn – tài nguyên rất sẵn trên internet
  • Liên tục xuất hiện các ứng dụng mới là sự kết hợp của nhiều ngành khác nhau. Nếu bạn giỏi trong các ngành đó thì bạn có cơ hội lớn
  • Vì đó là lĩnh vực mới xuất hiện, nên bạn rất có lợi thế.

Kết luận: nên tìm hiểu và học tất cả các lĩnh vực mà mình quan tâm, bất kể khoa học, nghệ thuật hay gì. Suy nghĩ về việc kết hợp chúng để tạo ra giá trị mới (với ứng dụng công nghệ), hoặc theo dõi sự xuất hiện của các kết hợp đó để đi theo.

Giải thích đơn giản: định luật Goodhart và Campbell

Cả hai định luật này đều nói về hạn chế của việc đo đạc một thứ gì đó thông qua một đại diện (proxy), vì khi đó người ta có xu hướng ăn gian (gọi theo Paul Graham là hack) để có chỉ số tốt mà lại không phản ánh kết quả thực chất.

Continue reading

Dự đoán tương lai

Người ta làm điều đó suốt. Đôi khi rất thành công. Không chỉ là những thứ dễ đo và có lợi nhuận như cá cược thể thao hay chứng khoán, mà còn là những tương tác thiết yếu của con người như “cách tốt nhất để chào đón học sinh mẫu giáo vào ngày đầu tiên đi học” hoặc “nếu chúng ta thiết kế giao điểm thế này, giao thông sẽ lưu thông tốt hơn.” Nói về sức khỏe cộng đồng và kỹ thuật, khả năng hình dung về những ảnh hưởng của công việc ta làm là vô cùng cấp thiết.

Khi có việc với một “nhà tiên tri” như vậy, nên đặt ba câu hỏi:

Track record của bạn là gì?” Không phải lúc nào chúng ta cũng đúng, nhưng một khi loại bỏ các yếu tố may mắn và bất thường thống kê, liệu bạn có thường xuyên làm tốt hơn những người khác, hay chỉ đơn giản là bạn đang chém?

Bạn có thể cho thấy việc mình làm?” Thật khó để tin vào người sở hữu một phương pháp bí mật nào đó. Mặc dù đây có thể là một bí kíp cạnh tranh, nhưng nhiều khả năng là người đó chỉ đơn giản là gặp một chuỗi may mắn (nhưng theo thống kê thì sẽ không kéo dài).

Bạn đã dạy phương pháp của mình cho người khác chưa?” Đây là một biến thể của câu hỏi trước. Nếu mọi người đang sử dụng phương pháp này để dự đoán thành công tương lai trong các lĩnh vực khác, thì chúng ta đang thấy một cách tiếp cận đáng tin và hiệu quả để hiểu cách thế giới vận hành.

Mấy quy tắc này chỉ là thay thế cho cách kiểm tra nghiêm ngặt mà hiện nay phổ biến hơn nhiều. Với các dự đoán của ta đã được khắc sâu vào bộ nhớ của Internet và nhiều dữ liệu hơn bao giờ hết, ta có thể dự đoán tốt hơn điều gì sẽ xảy ra tiếp theo, và xác định xem ai giỏi ai không. Nhưng niềm tin là một động lực mạnh mẽ, được phổ biến rộng, và đôi khi ta phải mất thời gian để nhận ra rằng sự tự tin và âm lượng của ai đó không thể thay thế cho việc nhìn mọi thứ như hiện tại và hiểu cách chúng hoạt động.

Dịch từ nguồn