Phim citizen Kane: câu chuyện chấn thương tâm lý trẻ thơ

Bộ phim “Công dân Kane” kể về một người cả đời đi tìm sự yêu thương, vì đã mất nó lúc còn ấu thơ. Vì có nhiều tiền, nên anh đã đi tìm yêu thương bằng cách bắt mọi người yêu quý mình mà bản thân anh không hề ý thức được. Cuối cùng, anh chết trong cơ độc với hoài niệm về những ngày hạnh phúc ngắn ngủi thời thơ ấu, đã phải kết thúc nhanh chóng khi bố mẹ giao anh cho người khác nuôi.

Continue reading

Các mục tiêu chính của Tâm lý học

Tâm lý học là nghiên cứu khoa học về tâm trí (mind) và hành vi (behavior). Vậy tâm lý học cụ thể làm gì, phục vụ mục đích (purpose) gì và có những mục tiêu (goal) gì?

Hãy cùng xem các mục tiêu chính của tâm lý học, những gì các nhà tâm lý học cố gắng đạt được, và cách tâm lý học được sử dụng để giải quyết các vấn đề trong thế giới thực.

Continue reading

Các luận điểm của Martin Luther King bảo vệ hình thức đấu tranh xã hội bất bạo động

Trong quá trình trao đổi quan điểm trên mạng xã hội về các cuộc đấu tranh ôn hòa phản đối chính quyền, có nhiều người đưa ra các lý lẽ phản đối những người đấu tranh, từ những lời phàn nàn kiểu “gây mất trật tự”, hay lý lẽ bênh vực chính quyền như “thượng tôn pháp luật”, cho đến những lời khuyên kiểu như “đồng ý là bất công nhưng phải giải quyết từ từ”. Rất cần những lý lẽ, luận điểm đáp trả, và chắc không ai có thể làm việc đó tốt hơn là Martin Luther King.

Continue reading

Nói chuyện với học sinh về chính trị như thế nào?

Lời người dịch. Thời điểm này, ở Nga đang dấy lên phong trào phản đối việc chính quyền bắt giữ và xử tù bất công những người bất đồng chính kiến, xuất phát từ việc nhà hoạt động đối lập Alexey Navalny bị đầu độc (nghi là bởi chính quyền) và bị bắt khi quay trở về Nga. Mặc dù phe đối lập không kêu gọi đối tượng học sinh, nhưng rất nhiều học sinh bày tỏ quan điểm đồng tình với phe đối lập và muốn tham gia các hoạt động phản đối. Chính quyền buộc tội phe đối lập kích động trẻ nhỏ, và triển khai một loạt biện pháp răn đe ở các trường học. Cũng cần nói thêm, mặc dù chính quyền buộc tội phe đối lập lôi kéo trẻ em tham gia chính trị, nhưng có hàng loạt bằng chứng cho thấy chính đảng cầm quyền của Putin (đảng Nước Nga Thống nhất) tích cực đến các trường học để tuyên truyền, lôi kéo cho mình.

Bài viết này (tiếng Nga) của giáo viên lịch sử Tamara Eidelman đăng 24/2/2021 bày tỏ quan điểm về việc các thầy cô giáo nên làm gì trong tình huống phức tạp và tranh cãi này. Xét thấy các quan điểm này rất hay và có thể áp dụng trong việc giảng dạy các môn xã hội nói chung (lịch sử, giáo dục công dân, xã hội học, v.v.), nên tôi dịch nguyên văn để bạn đọc tham khảo.

Continue reading

Phân biệt: giá trị, đạo đức và luân lý

Giá trị (values, 价值) là những gì một người cho là quan trọng, là phải hành động vì nó. Giá trị quyết định hành vi của một người. Giá trị luôn gắn với một cá nhân cụ thể.

Ví dụ một người quý trọng tình bạn sẽ hy sinh vì bạn. Một người quý trọng sức khỏe sẽ dành thời gian luyện tập thể dục.

Đạo đức (morals, 道德, còn gọi là giá trị đạo đức hay chuẩn mực đạo đức) là những giá trị chung mà cộng đồng người chia sẻ. Đạo đức luôn gắn với một cộng đồng người. Đạo đức giúp trả lời câu hỏi thế nào là tốt / xấu.

Ví dụ không trộm cắp. Phải giúp đỡ trẻ em, người yếu.

Các giá trị đạo đức có thể tiềm ẩn mâu thuẫn nội tại, dẫn đến hai người của cùng một hệ chuẩn mực đạo đức có thể hành động khác nhau do các giá trị của riêng mình. Ví dụ, cùng là hệ đạo đức trung thực và phấn đấu, nhưng người trân trọng giá trị “chân thành” sẽ không gian lận, người trân trọng giá trị “thành công” sẽ có thể gian lận.

Luân lý (ethics, 伦理) quyết định việc một người làm là đúng / sai. Luân lý quy định về hành vi (đúng/ sai), trong khi đạo đức quy định về ý định (tốt/xấu). Luân lý là nỗ lực thể chế hóa các hành vi dựa trên các giá trị đạo đức. Do đó, vi phạm luân lý là phạm luật và bị trừng phạt theo quy định, còn vi phạm đạo đức thì cảm thấy tội lỗi và xấu hổ, bị chê trách.

Vì lẽ đó mà các ngành nghề có Code of Ethics chứ không phải Code of Morals (business ethics, programming ethics, v.v.) Code of Ethics liệt kê các hành vi vi phạm luân lý liên quan đến ngành nghề đó. Đến mức một doanh nghiệp thì có Code of Conduct (Bộ quy tắc ứng xử), chi tiết hóa cho mức tổ chức.

Đạo đức và luân lý có những mâu thuẫn với nhau. Ví dụ em trai là an ninh đã tiếp tay để anh mình là tội phạm trốn chạy, thì người em đã vi phạm luân lý (cũng là phạm luật) nhưng về mặt đạo đức thì tranh cãi (tình anh em vs trật tự xã hội). Còn về mặt giá trị, thì người em đã đặt giá trị “anh em ruột” lên trên hết.

Trong tiếng Việt, từ “luân lý” ít được dùng và người ta dùng từ “đạo đức” cho cả hai nghĩa, dẫn đến một số bất tiện trong thấu hiểu. Ví dụ chính quyền có khái niệm “đạo đức công vụ”, thật ra nên là “luân lý công vụ” vì là ethics, nhưng nghe không quen tai. Thật ra, nếu nền tảng đạo đức là yếu, thì các luân lý này dễ bị trở thành hình thức, đối phó, và có vẻ đang như vậy thật.

Đọc thêm về đạo đức: nhà tâm lý học Lawrence Kolhberg đưa ra lý thuyết về các giai đoạn phát triển Đạo đức ở một người. Bản giới thiệu lý thuyết này bằng tiếng Việt.

Hai loại trí thông minh: thể lỏng và kết tinh (fluid vs crystallized)

Khi nghĩ về trí thông minh, bạn có thể nghĩ đến việc có nhiều kiến ​​thức về các lĩnh vực khác nhau. Nhưng bạn cũng có thể nghĩ về khả năng tư duy nhanh và suy luận. Những yếu tố như vậy đại diện cho cái mà các nhà tâm lý học gọi là trí thông minh thể lỏng (linh hoạt) và trí thông minh kết tinh.

Continue reading

Tư vấn khiêm nhường – có gì mới lạ? (bài 2)

HC có một số điểm khác biệt sau:

  • Cần mối quan hệ ở mức riêng tư hơn: xem Bài 3
  • Cần cách hành xử khác ngay từ lần gặp đầu tiên: xem Bài 4
  • Cần thái độ khiêm nhường, cam kết giúp đỡ, và tò mò
  • Cần kỹ năng nghe và hồi đáp mới: xem Bài 4.
Continue reading

Tư vấn khiêm nhường – tại sao cần? (bài 1)

Tư vấn khiêm nhường (HC – Humble Consulting) là khái niệm do Edgar Schein đưa ra trên cơ sở kinh nghiệm tư vấn các tổ chức về văn hóa của tổ chức (OC – Organizational Culture). Ông cũng là tác giả của mô hình 3 cấp độ của OC đã trở thành kinh điển. Theo Schein, HC là một năng lực quan trọng cho các lãnh đạo và những người làm công việc trợ giúp (helping) về mặt tâm lý cho mọi người, không chỉ tư vấn mà còn coaching, counseling, v.v. Trong loạt bài này, tôi sẽ tóm tắt các ý của Schein trong sách Humble Consulting, và bổ sung bình luận về việc sử dụng HC để trợ giúp tâm lý khi làm mentor/ coach.

Continue reading

Mười bí ẩn chính về COVID-19, đến nay vẫn chưa có câu trả lời chính xác

Уличная картина-граффити "Любовь во время коронавируса" в норвежском городе Брюне, работа местного художника Пёбеля
Tranh đường phố “tình yêu thời covid” ở Na-uy. Ảnh trong bài gốc

1/ Rốt cuộc, virus đã xuất hiện như thế nào?

Giả thuyết chính vẫn là SARS-CoV-2 bắt nguồn từ dơi ở Trung Quốc. Nhiều coronavirus có trong dơi, và một vài trong số đó đã gây ra dịch bệnh, chẳng hạn năm 2002. Tuy nhiên, coronavirus mới phải truyền qua một loài động vật khác trước khi có khả năng lây nhiễm sang người – và việc tìm kiếm vật chủ trung gian này vẫn chưa thành công. Các xét nghiệm lấy từ động vật được bán ở “chợ tươi” Vũ Hán, nơi được cho là điểm khởi đầu của sự lây truyền vi rút sang người vào đầu năm 2020, đã không xác định được nó. Đồng thời, nhiều nhà khoa học vẫn tin rằng virus có nguồn gốc nhân tạo và “tình cờ trốn thoát” khỏi một phòng thí nghiệm nổi tiếng ở cùng thành phố – và chính quyền Trung Quốc đã hiểu ra mọi thứ sớm hơn nhiều so với khi họ thông báo cho phần còn lại của thế giới .

Continue reading

Danh mục các hành vi cần điều chỉnh ở trẻ

Danh sách các hành vi thường ngày không mong muốn của trẻ em mà ta cần điều chỉnh (challenging behaviors), do Yale Parenting Center (Yale University) lập và có phương pháp can thiệp.

  • Not complying with parental requests – không thực hiện các yêu cầu của bố mẹ
  • Having a bad attitude – thái độ không tốt
  • Speaking offensively or harshly – có lời lẽ xúc phạm, thô bạo
  • Breaking things – đập phá đồ đạc
  • Having catastrophic tantrums – làm mình làm mẩy, lên cơn tức giận quá mức
  • Showing disrespect – tỏ ra không tôn trọng
  • Being careless in playing with siblings – tỏ ra vô cảm khi chơi cùng anh chị em
  • Stealing – ăn cắp đồ
  • Arguing – cãi cọ
  • Lying – nói dối
  • Hitting peers, parents, teachers, or principals – hành hung bạn, bố mẹ, thầy cô giáo
  • Confronting others – hay đương đầu với mọi người
  • Bullying – bắt nạt
  • Fussy eating – khảnh ăn
  • Playing disruptively with peers – chơi đùa một cách bạo lực với bạn
  • Not sharing – không biết chia sẻ
  • Not engaging in self-care (bathing, brushing teeth, getting dressed) – lười chăm sóc vệ sinh cá nhân (tắm, đánh răng, mặc quần áo)
  • Not going to bed on time – không đi ngủ đúng giờ
  • Breaking curfew – vi phạm chế độ giờ giấc, không giữ lời
  • Not letting parents know where you are – không cho bố mẹ biết mình đang ở đâu
  • Not taking medicine – không chịu uống thuốc
  • Not socializing with other children – không hòa đồng với các bạn